آلن گرینسپن، معمار اقتصاد مدرن آمریکا، در ۱۰۰ سالگی درگذشت

آلن گرینسپن نزدیک به دو دهه مسئولیت داشت از اقتصاد آمریکا محافظت کرده و قدرت دلار را حفظ کند.

او به‌عنوان رئیس فدرال رزرو (بانک مرکزی آمریکا) بین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۶، بر طولانی‌ترین دوره رشد اقتصادی پایدار در ایالات متحده طی یک نسل نظارت داشت.

به گفته آندریا میچل، همسراو و خبرنگار شبکه آمریکایی ان‌بی‌سی، آلن گرینسپن روز دوشنبه در سن ۱۰۰ سالگی درگذشت.

خانم میچل توضیح داد که همسرش بر اثر عوارض بیماری پارکینسون درگذشته است.

در بیانیه او، از گرینسپن به‌عنوان «شخصیتی برجسته» یاد شده که برای دهه‌ها زیر نظر روسای‌جمهور هر دو حزب در شکل‌دهی به اقتصاد آمریکا نقش داشت، اما همواره در اذعان به اشتباهاتش صادق بود.

او به عنوان رئیس بانک مرکزی آمریکا از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۶، در سمتی بود که از آن به عنوان دومین مقام مهم پس از ریاست جمهوری یاد می‌شود.

گرینسپن که از او به‌عنوان «چهره‌ای مسلط بر سازوکار مالی آمریکا» یاد می‌شد، در دوران ریاست خود بر بانک مرکزی همه درخواست‌های مصاحبه را رد می‌کرد.

اما رسانه‌ها و بازارهای مالی به معدود اظهارنظرهای عمومی او با دقت گوش می‌دادند و روی تابلوی دفترش تنها این جمله نوشته شده بود: «مسئولیت از اینجا آغاز می‌شود.»

اما منتقدان می‌گویند اتکای بیش از حد به اعتبار ارزان، به شکل‌گیری حباب دات‌کام در اواخر دهه ۱۹۹۰ دامن زد و بحران وام‌های مسکن پرریسک در سال ۲۰۰۸ را رقم زد.

آلن گرینسپن در ۶ مارس ۱۹۲۶ در شهر نیویورک به دنیا آمد. مادرش که در یک فروشگاه مبلمان کار می‌کرد، به تنهایی او را بزرگ کرد.

آلن گرینسپن در آغاز یک اقتصاددان نبود، بلکه موسیقیدانی با استعداد بود که نوازندگی کلارینت را در مدرسه موسیقی مشهور جولیارد نیویورک آموخت.

او همراه با استن گتز، نوازنده افسانه‌ای ساکسوفون جاز، در یک گروه موسیقی می‌نواخت و سپس با گروه هنری جروم در سراسر کشور به اجرای برنامه پرداخت. این سبک زندگی پر رفت و آمد، شناخت عملی ارزشمندی از نحوه کار کسب و کارهای آمریکایی به او داد.

در حالی که دیگر اعضای گروه عصرها ماری جوانا مصرف می‌کردند، آلن گرینسپن وقت خود را صرف مطالعه اقتصاد و تنظیم حساب‌های گروه می‌کرد.

او در ۱۹ سالگی به عنوان دانشجوی اقتصاد وارد دانشگاه نیویورک شد. جایی که به یکی از طرفداران بازار آزاد تبدیل شد و سرانجام به عنوان مشاور اقتصادی و سپس عضو هیئت مدیره بانک جی‌پی مورگان مشغول به کار شد.

مهار تورم

در سال ۱۹۵۲، آلن گرینسپن با آین رند، رمان‌نویس راست‌گرا و فیلسوف اجتماعی، آشنا شد. کسی که دیدگاه‌هایش تاثیر عمیقی بر او گذاشت.

او آلن گرینسپن را به دلیل علاقه‌اش به کت و شلوارهای تیره و رسمی «مامور کفن و دفن» می‌نامید.

اما این اقتصاددان جوان به حمایت از این باور آین رند پرداخت؛ باوری که می‌گفت جامعه زمانی بیشترین کارایی را دارد که افراد به‌طور فعال منافع شخصی خود را دنبال کنند، حتی اگر این کار به نادیده گرفتن منافع کل جامعه بینجامد.

او در مقاله‌ای که در سال ۱۹۶۶ نوشت، «دولت رفاه» را «چیزی جز سازوکاری که از طریق آن دولت‌ها ثروت اعضای مولد جامعه را مصادره می‌کنند» ندانست.

آلن گرینسپن که رکود دوران دوایت آیزنهاور را با موفقیت پیش‌بینی کرده بود، در جریان کارزار انتخاباتی موفق ریچارد نیکسون در سال ۱۹۶۸ به او مشاوره داد.

او سپس ریاست شورای مشاوران اقتصادی را بر عهده گرفت.

آلن گرینسپن بعدها نوشت که رئیس جمهور را فردی «متاسفانه بدبین، مردم گریز و بدگمان» یافته بود، اما موفقیت او در مهار تورم جانشینان ریچارد نیکسون را تحت تاثیر قرار داد.

جرالد فورد از آقای گرینسپن خواست در شورای مشاوران اقتصادی باقی بماند و رونالد ریگان نیز در اوایل دهه ۱۹۸۰ او را برای هدایت بررسی اصلاح نظام بازنشستگی دولتی آمریکا برگزید.

در اوت ۱۹۸۷، رونالد ریگان او را به ریاست بانک مرکزی آمریکا منصوب کرد و در دو دهه بعدی، آلن گرینسپن به یکی از قدرتمندترین مردان جهان تبدیل شد.

دوران طلایی

او از همان ابتدا با چالش‌های بزرگی روبه رو شد.

مدیریت هوشمندانه او در بحران سقوط بازار سهام اکتبر ۱۹۸۷، که بیش از ۳۰ درصد ارزش سهام را از بین برد، تحسین گسترده‌ای برایش به همراه آورد.

بیانیه او درباره اعتماد به بنیان‌های اقتصاد، نگرانی‌ها را کاهش داد و فراهم کردن اعتبار ارزان به حفظ بقای بانک‌ها کمک کرد.

این رویکرد بارها و بارها در زمان بحران‌های بازار به کار گرفته شد. این سیاست در بحران پس‌انداز و وام دهه ۱۹۸۰، جنگ اول خلیج فارس، بحران پزوی مکزیک و همچنین بحران جهانی در سال ۲۰۰۸، اندکی پس از بازنشستگی او، مورد استفاده قرار گرفت.

آلن گرینسپن از سوی جورج بوش پدر بار دیگر برای ریاست بانک مرکزی آمریکا معرفی شد، هرچند رئیس جمهور بعدها گلایه کرد که بهبود کند رشد اقتصادی شانس انتخاب مجدد او را از بین برد.

به شکلی غیرمنتظره، بیل کلینتون، رئیس جمهور دموکرات، نیز از این طرفدار سرسخت سیاست پولی خواست در سمت خود بماند. این تصمیم با رشد طلایی اقتصاد در اواخر دهه ۱۹۹۰، تحت هدایت آلن گرینسپن، پاداش داده شد.

آلن گرینسپن بعدها در خاطراتش از تمرکز «پیوسته و منضبط» بیل کلینتون بر رشد بلند مدت اقتصادی تمجید کرد و در عین حال از برخی دولت‌های جمهوری‌خواه به دلیل از دست دادن کنترل هزینه‌های عمومی انتقاد کرد.

دور از محیط کار، این بانکدار که ظاهری نسبتا خشک و جدی داشت، بازیکن ماهر و مشتاق تنیس بود.

ازدواج نخست او با یک هنرمند کانادایی کمتر از یک سال دوام آورد و پس از آن با باربارا والترز رابطه داشت، پیش از آنکه در سال ۱۹۹۷ با آندریا میچل، خبرنگار ان‌بی‌سی، ازدواج کند.

همان سال سقوط چشمگیر اقتصادهای موسوم به «ببرهای آسیای جنوب شرقی» بار دیگر او را با آزمونی دشوار روبه‌رو کرد.

او با کاهش نرخ بهره آمریکا نشان داد که معتقد است اوضاع بهبود خواهد یافت و از این طریق به اقتصاد جهانی کمک کرد.

حباب‌ها و سقوط‌ها

تقریبا همین اتفاق زمانی رخ داد که بسیاری از شرکت‌های دات کام، که سرمایه‌گذاران ارزش آن‌ها را بیش از حد بالا برده بودند، نتوانستند انتظارات را برآورده کنند و در مارس ۲۰۲۰ ورشکسته شدند.

آلن گرینسپن گفت بازار دچار «شور و شوق غیرعقلانی» شده بود.

بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را افزایش داد و سپس پس از کاهش شدید هزینه کرد مصرف کنندگان، به سرعت آن را پایین آورد.

اما آقای گرینسپن به خاطر فرهنگ نرخ بهره پایین که از ابتدا امکان شکل‌گیری حباب دات کام را فراهم کرده بود، مورد انتقاد قرار گرفت.

پل کروگمن، برنده جایزه نوبل، یکی از منتقدان او بود.

آقای کروگمن گفت: «او برای مهار هیجان بازار نرخ بهره را افزایش نداد، بلکه صبر کرد تا حباب بترکد... و بعد تلاش کرد خرابی‌های به جا مانده را جمع کند.»

پس از حملات ۱۱ سپتامبر به آمریکا، او برای حمایت از اقتصاد این کشور نرخ بهره را به شدت کاهش داد و از جورج دبلیو بوش خواست صدام حسین را از قدرت برکنار کند تا مبادا دیکتاتور عراق موجب آشفتگی در بازارهای جهانی انرژی شود.

در سال ۲۰۰۶، آقای گرینسپن پس از پنج دوره بی‌سابقه ریاست از بانک مرکزی آمریکا کناره‌گیری کرد.

یک سال بعد، بازار مسکن آمریکا وارد دوره‌ای از رکود شد که بانک مرکزی موفق به پیش‌بینی آن نشده بود. بحران وام‌های مسکن پرریسک در ادامه به سقوط بانک‌ها انجامید و شدیدترین رکود اقتصادی جهانی از زمان رکود بزرگ را رقم زد.

منتقدان می‌گفتند سیاست نرخ بهره پایین گرینسپن پس از ۱۱ سپتامبر، به افزایش شدید قیمت مسکن دامن زد و باعث شد بانک‌ها با اشتیاقی بیش از حد به اعطای وام‌های مسکن روی آورند.

همچنین گفته می‌شد پرهیز او از مقررات‌گذاری بر بانک‌ها و استفاده آن‌ها از ابزارهای مالی پیچیده‌ای مانند مشتقات برای پوشش ریسک وام‌هایشان، اوضاع را بدتر کرده است.

در اکتبر ۲۰۰۸، آلن گرینسپن پذیرفت که بیش از حد به بازار آزاد اعتماد کرده و به خطرات وام دهی پر ریسک توجه کافی نداشته است.

او گفت باور داشته است که صنعت مالی می‌تواند «خودتنظیم گر» باشد، زیرا انجام این کار همواره به نفع خودش خواهد بود.

رئیس پیشین بانک مرکزی آمریکا در شهادت خود در کنگره اذعان کرد که بانک ها نادرست بودن دیدگاه‌های ضد مقررات‌گذاری و طرفدار بازار آزاد او را ثابت کرده‌اند.

او گفت: «من یک نقص پیدا کرده‌ام. نمی‌دانم چقدر مهم یا دائمی است. اما از این واقعیت بسیار ناراحت شده‌ام.»

آلن گرینسپن به عنوان مردی به یاد آورده خواهد شد که بیش از هر فرد دیگری اقتصاد مدرن آمریکا را شکل داد.

برای حدود دو دهه، مجموعه‌ای از رؤسای‌جمهور و بسیاری از آمریکایی‌ها او را یک مرجع مالی و نوعی سپر در برابر روزهای سخت می‌دانستند.

او در طول دوران حرفه‌ای استثنایی خود، مدال آزادی ریاست جمهوری آمریکا را در واشنگتن دریافت کرد و از سوی ملکه الیزابت دوم نیز به دریافت لقب شوالیه افتخاری نائل شد.

او تا اواخر دهه نهم زندگی‌اش همچنان مشاور اقتصادی پرطرفدار و مفسر رسانه‌ای مورد توجه بود.

او هوادار دولت نخست دونالد ترامپ نبود و رویکرد پوپولیستی او را «فریادی از سر درد» توصیف می‌کرد؛ رویکردی که به گفته او تاثیر چندانی بر بهبود سطح زندگی نداشت.

او همچنین از تصمیم بریتانیا برای خروج از اتحادیه اروپا انتقاد کرد و برگزیت را «بدترین نتیجه» خواند.

آقای گرینسپن که به سرعت به ۱۰۰ سالگی نزدیک می‌شد، در سال ۲۰۲۳ در تلویزیون ظاهر شد و هشدار داد که دولت بایدن نرخ‌های بهره را بیش از حد سریع افزایش می‌دهد.

او صدمین سالگرد تولد خود را در مارس ۲۰۲۶ جشن گرفت.

آقای گرینسپن با آن حالت فاصله گرفته و خونسرد خود، به دلیل مدیریت طولانی اقتصاد آمریکا به یاد خواهد ماند. دوره‌ای که در آن تولید ناخالص داخلی تنها یک بار کاهش یافت.

با این حال، از نگاه منتقدانش، اعتبار او به دلیل مخالفت فلسفی با مقررات گذاری و نیز دو سقوط بزرگ بازار آسیب دید.