دیابت نوع ۵؛ نوع جدید دیابت یا خطای پزشکی؟ هشدار درباره تشخیص‌های نادرست

وقتی پزشکان برای اولین بار به نوئلا موکومبی انسولین تزریق کردند، فکر می‌کردند جان او را نجات می‌دهند. این زن ۳۰ ساله اهل جمهوری دموکراتیک کنگو، اما؟ می‌گوید این کار باعث شد احساس کند در حال مرگ است.

پزشکان در سال ۲۰۲۳ تشخیص دادند نوئلا، که آرایشگر است، به دیابت نوع ۱ مبتلا شده است. خودش می‌گوید احساس می‌کرد اشکالی در این وسط وجود دارد.

پس از شروع تزریق معمول انسولین او که مادر دو کودک است احساس سرگیجه می‌‌کرد و تعادلش را از دست می‌داد تا اینکه یک روز پس از تزریق روی زمین افتاد.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: «من وسط جمع‌و‌جور کردن لباس‌های بچه‌ها بودم که همسرم دید روی زمین افتاده‌ام و جیغ می‌زنم».

سه سال بعد متخصصان به او گفتند که احتمالا به دیابت نوع ۵ مبتلا است.

دیابت که بیش از ۸۳۰ میلیون نفر در جهان به آن مبتلا هستند زمانی به وجود می‌آید که بدن نتواند با استفاده از انسولین میزان قند خون را تنظیم کند و قند خون به طور خطرناکی بالا برود.

دیابت نوع ۵ نوعی از این بیماری است که بر اثر دوره طولانی کمبود تغذیه، به‌ویژه در سال‌های کودکی و نوجوانی، به وجود می‌آید. فدراسیون جهانی دیابت که متشکل از ۲۵۱ انجمن دیابت از کشور‌های گوناگون است، پارسال این بیماری را به رسمیت شناخت.

با وجود این سازمان بهداشت جهانی هنوز این بیماری را به رسمیت نشناخته است؛ چون شواهد کافی ندارد که نشان دهد این بیماری با موارد دیگر دیابت فرق دارد.

برخی دانشمندان معتقدند دیابت نوع ۵ شامل حدود ۲۵ میلیون از افراد مبتلا به دیابت می‌شود و هشدار می‌دهند که اشتباه گرفتن آن با انواع دیگر دیابت به بیماران آسیب می‌زند.

دکتر مریدیت هاوکینز، مدیر موسسه جهانی دیابت در کالج پزشکی آلبرت اینشتین معتقد است دسته‌بندی اشتباه موضوعی بسیار گسترده است که باعث مرگ‌و‌میر افراد بر اثر تجویز نامناسب درمان با انسولین می‌شود.

او می‌گوید: «بسیاری از افراد جوانی که با آنها برخورد داشتیم تا صبح روز بعد زنده نماندند».

«خستگی مداوم»

دیابت نوع ۱ بیماری خود‌ایمنی است که بدن تولید انسولین را متوقف می‌کند، درحالی‌که دیابت نوع ۲ مربوط به مقاومت در برابر انسولین می‌شود.

دانشمندان می‌گویند دیابت نوع ۵ مربوط به کمبود غذایی مزمن است که بر رشد پانکراس عضو تولید‌کننده انسولین اثر می‌گذارد.

بدن این بیماران همچنان انسولین ترشح می‌کند اما نه به مقدار کافی و به طور معمول نسبت به انسولین حساسیت دارند. به همین دلیل است که درمان‌های معمول دیابت همیشه برای آنها اثر ندارد و در برخی موارد حتی آسیب‌ می‌زند. در مورد نوئلا حتی مقدار کمی انسولین باعث بروز هیپوگلیسمی یا افت خطرناک قند خون شد که می‌تواند مرگبار باشد.

مانند انواع دیگر دیابت، دیابت نوع ۵ هم باعث بروز مشکلات جدی مانند نابینایی، نارسایی کلیوی، آسیب عصبی و زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند و گاهی قطع عضو می‌شود.

چون بیشتر جوانانی که دچار کمبود وزن هستند و قند خون بالا دارند به آن مبتلا می‌شوند به راحتی ممکن است با دیابت نوع ۱ اشتباه گرفته شود. نشانه‌های این دو هم بسیار مشابه است.

نوئلا که اکنون در اوگاندا زندگی می‌کند می‌گوید این تجربه او بوده است. تا جایی که به خاطر می‌آورد همیشه لاغر بوده و مدت کوتاهی پس از تولد فرزند دومش احساس بیماری کرده است.

او می‌گوید: «دهنم همیشه خشک می‌شود. خیلی آب می‌نوشم و حتی شب‌ها دو یا سه بار بیدار می‌شوم».

او همچنین به‌سرعت وزن کم کرده و از ۵۸ کیلو به ۴۹ کیلو رسیده و مدام احساس خستگی می‌کند که هر دو از نشانه‌های معمول دیابت نوع ۱ است.

«دیابت لاغر‌ها»

دیابت نوع ۵ بیشتر شامل بیماران از بخش‌هایی از آسیا و آفریقا می‌شود که سوءتغذیه کودکان هنوز به طور گسترده وجود دارد. هرچند پژوهش‌ها نشان می‌دهد دیابت در میان افراد چاق کشور‌های دیگر هم در حال گسترش است.

در سال ۲۰۲۳ پژوهشی که در مجله مراقبت از دیابت بر مبنای بررسی ۲/۶ میلیون فرد بزرگسال در ایالات متحده آمریکا منتشر شد نشان‌دهنده افزایش میزان «دیابت لاغر‌ها» در میان افراد لاغر‌اندام بود.

سوفیا شرر، از لندن فکر می‌کند به این گروه تعلق دارد. او ۲۳ ساله بود که آزمایش خون سالانه ناگهان میزان قند خون بالا در حد دیابت را نشان داد.

این خبرنگار ۲۶ ساله می‌گوید در تمام دوران کودکی و نوجوانی به شدت لاغر بوده و مدتی هم به همین دلیل در بیمارستان بستری شده است. وقتی در ۱۹ سالگی شروع به اضافه وزن کرد احساس بیماری کرد.

او می‌گوید: «من خیلی گرسنه می‌شدم و بعد به سرعت حالت لرزش پیدا می‌کردم و احساس می‌کردم الان غش می‌کنم».

سوفیا می‌گوید پس از آنکه آزمایش‌ها دیابت نوع ۱ و گونه‌های نادر این بیماری را رد کرد پزشکان او را به دلیل نبودن امکان دیگر، در بخش دیابت نوع ۲ جای دادند.

دانشمندی که در شناسایی دیابت نوع ۵ نقش داشته است به سوفیا گفته احتمالا بخشی از نشانه‌‌های مشترک را داشته است هرچند چون هنوز هیچ آزمایش تشخیصی برای این نوع دیابت در بریتانیا وجود ندارد بیماری او هنوز تائید‌نشده باقی می‌ماند.

درکی تازه

نبود یک آزمایش تشخیصی قطعی، تا حدی توضیح می‌دهد که چرا تشخیص این وضعیت در سطح جهانی یکدست نیست.

سازمان بهداشت جهانی این بیماری را در سال ۱۹۸۵«دیابت مرتبط با سوءتغذیه» شناخته است، پیش از آنکه ۱۲ سال بعد به‌دلیل اختلاف نظر پزشکان درباره تفاوت آن با دیابت نوع ۲، از طبقه‌بندی‌های رسمی حذف شود.

پس از آن این بیماری به طور گسترده از جریان اصلی متون و راهنما‌های پزشکی ناپدید شد.

سپس در آوریل ۲۰۲۵ فدراسیون جهانی دیابت این بیماری را به رسمیت شناخت. پژوهشی که بیش از ۵۰ دانشمند در آن شرکت داشتند و سال گذشته در مجله لنست منتشر شد.

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که در بازنگری نظام طبقه‌بندی در سال ۱۹۹۹ و ۲۰۰۶ «شواهد علمی کافی برای قرار دادن آن به عنوان یک نوع مستقل را نیافت.

با این حال، این نهاد اذعان دارد که نظام طبقه‌بندی فعلی آن «نمی‌تواند همه ویژگی‌های بالینی موارد دیابت را پوشش دهد» و ممکن است نوع ۵ در آینده در صورتی که شواهد علمی کافی و قابل‌اعتمادی برای در نظر گرفتن آن به‌عنوان یک نوع متمایز وجود داشته باشد دوباره به دستورالعمل‌هایش افزوده شود.

حامیان این موضوع می‌گویند به رسمیت شناختن فدراسیون جهانی دیابت همین حالا به بیماران کمک کرده است که درمان‌های مناسب‌تری دریافت کنند.

دکتر مریدیت هاوکینز، مدیر موسسه جهانی دیابت در کالج پزشکی آلبرت اینشتین نیویورک با اشاره به کتاب مرجعی که پزشکان در سراسر جهان از آن استفاده می‌کنند، می‌گوید: «برای اولین بار به زودی بخشی در کتاب اندوکرینولوژی دِگروت به این موضوع اختصاص پیدا خواهد کرد».

اما چندین سازمان مهم جهانی از جمله سازمان بهداشت جهانی و انجمن دیابت آمریکا هنوز آن را به عنوان بیماری مشخص و جداگانه طبقه‌بندی نکرده‌اند.

«حس می‌کنم دوباره قوی شده‌ام»

این سازمان‌ها و دانشمندان دیگر می‌گویند که هنوز نمی‌دانند آیا دیابت نوع ۵ واقعا به عنوان بیماری مستقل وجود دارد.

یک متخصص دیابت از هند معتقد است آنچه به عنوان دیابت نوع ۵ نامیده شده شاید فقط گونه‌ای دیابت نوع ۲ در افراد کم وزن یا گونه‌ای دیابت نوع ۱ باشد و بیماری جداگانه دیگری نباشد.

دکتر موهان، مدیر مرکز تخصصی دیابت دکتر موهان در چنای می‌گوید: «اگر دیابت نوع ۵ داشته باشیم به من بگویید چگونه آن را تشخیص داده‌اید؟ یک روش تشخیصی به من نشان دهید».

بدون وجود آزمایش تشخیصی پزشکان به الگو‌هایی شامل سوءتغذیه دوران کودکی، کمبود وزن و همچنین واکنش‌های شدید نسبت به انسولین توجه می‌کنند.

فدراسیون جهانی دیابت اکنون یک گروه کاری تشکیل داده است تا معیارهای تشخیصی رسمی و دستورالعمل‌های درمانی را تدوین کند.

پژوهش‌های مقدماتی نشان می‌دهد برخی بیماران به تغذیه بهتر و دارودرمانی با مدیریت دقیق پاسخ می‌دهند.

اما تامین مالی همچنان مشکل بزرگی در میان کاهش‌های گسترده‌ کمک‌های خارجی و بودجه‌های سلامت جهانی، از جمله اهداکنندگان اصلی مانند ایالات متحده و بریتانیا است.

پژوهشگران نگران این موضوع هستند که این بیماری با مناطق بیشتری که اسیر جنگ و قحطی و ناامنی غذایی می‌شوند عمومیت بیشتری پیدا کند.

پروفسور هاوکینز می‌گوید: «به نظر می‌رسد ما در آستانه بحران غذایی شدیدی در جهان هستیم. این خبر بدی برای نسل آینده خواهد بود».

نوئلا از وقتی تشخیص اصلاح‌شده را دریافت کرده، پزشکان دوز انسولین او را کاهش داده‌اند و به او متفورمین، داروی معمول برای درمان دیابت نوع ۲ داده‌اند.

او می‌گوید وضعیت سلامتی‌اش به طور چشمگیری بهتر شده و دیگر تاری دید ندارد و وزن اضافه کرده است.

«من ضعیف بودم اما حالا دوباره احساس قدرت می‌کنم».