شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
جنگ ایران چگونه تورم و رکود جهانی را شعلهور میکند؟
- نویسنده, لوئیس باروچو
- شغل, بیبیسی
- زمان مطالعه: ۶ دقیقه
قیمت نفت به بالاترین سطح خود از زمان جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ رسیده و انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه ارتش آمریکا گزینههای تازهای برای اقدام علیه ایران را به دونالد ترامپ، ارائه کرده، نگرانیهای تازهای در جهان ایجاد کرده است.
به گزارش وبسایت خبری اکسیوس، فرماندهی مرکزی آمریکا طرحهایی برای موجی از حملات «کوتاه و قدرتمند» آماده کرده که هدف آن شکستن بنبست در گفتوگوها با تهران است. بیبیسی برای دریافت نظر با پنتاگون و کاخ سفید تماس گرفته است.
اما اثر احتمالی این وضعیت بسیار فراتر از قیمت سوخت است. کارشناسان میگویند سازوکار آن یک واکنش زنجیرهای است: وقتی قیمت نفت بالا میرود، آثار آن در سراسر اقتصاد جهانی پخش میشود.
نوین داس، تحلیلگر ارشد نفت در پلتفرم داده و تحلیل کپلر، میگوید افزایش قیمت نفت «نه فقط بر خود نفت، بلکه بر محصولات مرتبط با نفت، تورم و اساسا همه جنبههای زندگی روزمره ما اثر دومینویی دارد».
او میافزاید: «ممکن است دوباره شاهد تیترهای بیشتری درباره تلاشها برای کاهش تنش باشیم.»
۱. نفت گرانتر میشود
این نقطه آغاز است. قیمت نفت خام به دلیل نگرانیهای مربوط به عرضه، درگیری ژئوپولیتیک یا گمانهزنی بازار افزایش مییابد.
نفت خام برنت برای مدتی کوتاه نزدیک به هفت درصد جهش کرد و به بیش از ۱۲۶ دلار در هر بشکه رسید، پیش از آنکه در معاملات اروپا به حدود ۱۱۶ دلار بازگردد. قیمتها این هفته با متوقف شدن تلاشهای صلح و بسته ماندن عملی تنگه هرمز افزایش یافته و هزینه سوخت را برای رانندگان بالا برده است.
پیش از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، نفت خام برنت حدود ۷۰ دلار در هر بشکه معامله میشد؛ یعنی ۸۰ درصد کمتر از اوج روز پنجشنبه.
نفت خام از اجزای اصلی بنزین و گازوئیل است، یعنی افزایش قیمت عمدهفروشی به سرعت به جایگاههای سوخت منتقل میشود.
۲. محصولات مرتبط با نفت گرانتر میشوند
نفت فقط برای سوخت استفاده نمیشود، بلکه مادهای کلیدی در تولید طیف گستردهای از محصولات است. در نتیجه، افزایش قیمت نفت خام به معنای افزایش هزینه تولید در صنایعی مانند سوخت هواپیما، پلاستیک و بستهبندی، و همچنین مواد شیمیایی و کود است.
دولتها هشدار دادهاند که خانوارها ممکن است در نتیجه حمله نظامی به ایران، با افزایش قبضهای انرژی، قیمت مواد غذایی و بلیت هواپیما روبهرو شوند.
برخی شرکتهای هواپیمایی از پیش قیمتها را افزایش دادهاند. قیمت کود نیز افزایش یافته است که در نهایت میتواند به افزایش هزینه مواد غذایی منجر شود.
سوزانا استریتر، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری در شرکت مشاوره سرمایهگذاری ولث کلاب، میگوید هزینهها ممکن است تا سال آینده بالا بماند.
او میگوید: «محمولههای اوره که برای کود استفاده میشود، مسدود شده و هزینهها برای کشاورزان سراسر جهان که پیشاپیش ذخیره نخریده بودند، بهشدت افزایش یافته است.»
او میافزاید: «نگرانی این است که این هزینهها از طریق زنجیرههای تامین منتقل شود و قیمت کالاهای روزمره را در اواخر امسال و سال آینده بالا ببرد.»
۳. حمل و نقل گرانتر میشود
از آنجا که تقریبا همه چیز به حملونقل وابسته است، مانند مواد غذایی، کالاهای مصرفی و مواد خام، افزایش هزینه سوخت مستقیما هزینه حملونقل را بالا میبرد.
وقتی جابهجایی کالاها در سطح جهان گرانتر میشود، کسبوکارها معمولا این هزینهها را به مصرفکنندگان منتقل میکنند و فشار بیشتری بر قیمتهای خردهفروشی وارد میشود.
۴. تورم افزایش مییابد
این افزایش هزینهها در سراسر اقتصاد جهانی انباشته میشود. با گرانتر شدن انرژی، کسبوکارها با هزینههای عملیاتی بالاتری روبهرو میشوند؛ از اداره کارخانهها گرفته تا گرم کردن ساختمانها و حمل کالا.
قیمت مواد غذایی نیز بالا میرود، زیرا کشاورزی، بستهبندی و توزیع به سوخت و کودهای مرتبط با نفت وابستهاند. تولید و تحویل محصولات روزمره، از پوشاک گرفته تا لوازم الکترونیکی نیز به همین ترتیب گرانتر میشود.
با انباشته شدن این افزایشها در چندین بخش به شکل همزمان، فشارهای قیمتی گستردهتر و پایدارتر میشود. وقتی این الگو به جای جهشی کوتاه مدت، در طول زمان ادامه پیدا کند، اقتصاددانان آن را تورم مینامند؛ یعنی افزایش عمومی و پایدار هزینه زندگی.
آندره پرفیتو، اقتصاددان برزیلی که مدیریت شرکت مشاوره ایپیسیای را بر عهده دارد، میگوید: «تمام جهان با این مساله روبهروست. برخی کشورها بیشتر و برخی کمتر.»
او میافزاید: «برای نمونه، برزیل بسیار آسیب میبیند» و اشاره میکند که تورم در ماههای اخیر به شکل مداوم بالاتر از محدوده هدف بانک مرکزی باقی مانده است.
پس از آنکه تورم سالانه برزیل در میانه سال ۲۰۲۵ به بیش از پنج درصد رسید، این رقم به تدریج کاهش یافت اما همچنان بالا ماند و در اوایل سال ۲۰۲۶ حدود سه و چهار دهم تا چهار و چهار دهم درصد بود. یعنی هنوز به سقف محدوده هدف سه درصدی نزدیک بود.
اما اکنون طبق تازهترین پیشبینی بانک مرکزی این کشور، انتظار میرود به دلیل درگیری در خاورمیانه، تورم سال در این کشور در سطح چهار و ۸۶ درصد باشد.
شماری از کشورهای دیگر نیز روندهای مشابهی را تجربه کردهاند.
۵. تاثیر بر زندگی روزمره
برای خانوارها، این روند در نهایت به شیوههای مختلف وارد زندگی روزمره میشود. هزینه خرید مواد غذایی بالا میرود، رفتوآمد گرانتر میشود و هزینه خدمات عمومی افزایش مییابد.
با افزایش هزینه زندگی، کارگران ممکن است برای همگام شدن با آن، دستمزدهای بالاتر بخواهند؛ امری که میتواند فشار تورمی بیشتری ایجاد کند. در واکنش، بانکهای مرکزی ممکن است برای کنترل تورم نرخ بهره را افزایش دهند؛ اقدامی که وام مسکن و وامهای دیگر را گرانتر میکند و هزینهکردن و وامگرفتن را کاهش میدهد.
در برخی کشورها مانند پاکستان و بنگلادش، دولت دستور تعطیلی مدارس را برای صرفهجویی در سوخت و کاهش هزینهها صادر کرده است.
آقای پرفیتو میگوید: «همه اینها فضا را برای کندی اقتصاد و یک رکود جهانی فراهم میکند.»
او میافزاید: «راه چندانی برای فکر کردن به یک راهحل کوتاه مدت وجود ندارد. فکر نمیکنم ترامپ دستکم فعلا این وضعیت را آرام کند.»
صندوق بینالمللی پول در تازهترین گزارش چشمانداز اقتصاد جهانی خود هشدار داده است که جنگ با ایران میتواند اقتصاد جهان را «از مسیر خارج کند» و تشدید طولانی مدت آن، خطر رکود جهانی را افزایش میدهد.
این نهاد همچنین از بانکهای مرکزی خواسته است در واکنش به تورم بالاتر، درباره افزایش نرخ بهره محتاط باشند.
با این حال، اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، به بیبیسی گفت اگر این وضعیت خطر دستیابی ایران به سلاح هستهای را کاهش دهد، «کمی درد اقتصادی برای چند هفته» توجیهپذیر است.
او گفت: «من به خاطر امنیت بلند مدت، نسبت به پیشبینیهای کوتاه مدت کمتر نگرانم.»
