KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 31/08/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Aisha Babangida da Usman MINJIBIR

1. Mintuna 29 da suka wuceIran ta musanta iƙirarin Trump na kai harin da ya lalata tsibirin Kharg

   

   Asalin hoton, IRNA

   Kamfanin Man Fetur na Ƙasar Iran (NIOC) ya musanta iƙirarin shugaban Amurka Donald Trump cewa tsibirin Kharg ya lalace sakamakon hari, yana mai cewa tsibirin na cikin kwanciyar hankali kuma harkokin man fetur na ci gaba kamar yadda aka saba.

   Shugaban kamfanin, Hamid Bord, ya bayyana kalaman Trump a matsayin "marasa ma'ana", yana mai cewa babu wata matsala da ta shafi ayyukan man fetur a tsibirin.

   Bord ya ce Kharg ya sha fuskantar hare-hare daga Amurka da Isra'ila a lokuta daban-daban, amma ma'aikatan masana'antar mai da abokan hulɗarsu sun tabbatar da cewa ayyukan samar da mai ba su tsaya ko na ɗan lokaci ba.

   Ya ce duk da ƙalubalen da ake fuskanta, an ci gaba da gudanar da ayyuka a tsibirin ba tare da tangarda ba.

   Trump dai ya wallafa wani bidiyon da aka ƙirƙira ta amfani da fasahar AI a kafar sadarwarsa ta Social Truth, inda ya yi iƙirarin cewa tsibirin Kharg ya watse gaba ɗaya.

   Sai dai kawo yanzu babu wani rahoto da ke nuna cewa an kai hari kan tsibirin ko kuma an samu wata barna a wurin.

   Ina ne tsibirin Larak na Iran da Amurka ta kai wa hari?

   Me ya sa yaƙin Iran ya zama matsala ga Trump a zaɓe?

2. Sa'a 1 da ta wuceNepal na fasa hanyoyin ƙarƙashin ƙasa domin ceto mutanen da suka maƙale

   

   Asalin hoton, Reuters

   Mahukunta a Nepal na fasa wasu hanyoyin ƙarƙashin ƙasa da ke cikin tsaunuka domin isa ga ɗaruruwan mutanen da ake zargin sun maƙale a ramukan tashar samar da wutar lantarki ta ruwa ta Trishuli-3A da ke gundumar Rasuwa.

   Ana kyautata zaton cewa da yawa daga cikin mutum 933 da ake nema har yanzu suna cikin ramukan, lamarin da ke ƙara tsananta damuwa kan yiwuwar ceton waɗanda ke raye.

   Da misalin ƙarfe biyu na daren Litinin ne aka gudanar da wani fashewa da aka tsara a wurin aikin domin samar da damar shiga ramukan.

   Hakan na zuwa ne bayan ofishin firaministan Nepal ya sanar a ranar Lahadi cewa ana ƙara ƙaimi wajen ayyukan ceto a tashar Trishuli-3A, ciki har da amfani da fashe-fashe domin buɗe hanyoyin shiga.

   Jami’an ceto sun kuma yi amfani da manyan injinan tona ƙasa guda biyu wajen haƙa rami mai zurfin kusan mita 10.

   Rundunar sojin Nepal ta ce ana ci gaba da aikin kwashe ruwa, laka da tarkacen da suka mamaye cikin ramin Trishuli-3A sakamakon ambaliyar ruwan ta da auku domin sauƙaƙa ayyukan ceton.

   Yadda ambaliyar ruwa ta fara ɓarna a arewacin Najeriya

   Yankuna 5 da suka fi haɗarin fuskantar ambaliyar ruwa a Najeriya

3. Sa'a 1 da ta wuceTinubu ya zaɓi ya yi hutu a daidai lokacin da matsaloli ke addabar ƙasar - Atiku

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Ɗan takarar shugaban ƙasa na jam'iyyar ADC a zaɓen 2027, Atiku Abubakar ya soki tafiyar da Shugaban Najeriya, Bola Tinubu ya yi zuwa Turai na tsawon makwanni uku, yana mai cewa Tinubu ya zaɓi ya yi hutu a daidai lokacin da ƙasar ke cikin mawuyacin hali da ke buƙatar shugabanci.

   Atiku ya ce duk da cewa shi ma ya taɓa yin tafiye-tafiye da zama a ƙasashen waje, akwai bambanci mai girma tsakanin tafiyar mutum mai zaman kansa da ta shugaban kasa mai ci.

   A cikin sanarwar da ya fitar, Atiku ya ce ‘yan Najeriya na fama da tsadar rayuwa, inda farashin man fetur ya kai matakin da ya gagari talakawa, yayin da iyalai da dama ke fama da matsalar ciyar da kansu.

   Ya kuma yi nuni da yadda kudin sufuri suka ƙaru, lamarin da ya sanya yin tafiya zuwa ƙauyuka da garuruwa ya zama ƙalubale ga mutane da dama.

   Atiku ya ƙara da cewa "matsalar tsaro na ci gaba da jefa rayukan ‘yan Najeriya cikin hadari inda a irin wannan lokaci ne ya kamata shugaban kasa ya kasance tare da al’ummarsa."

   Ya ce abin mamaki ne yadda Shugaba Tinubu ya bar ƙasar zuwa Turai a daidai lokacin da Mataimakin Shugaban Kasa, Kashim Shettima, yake wata tafiya ta aiki a ƙetare.

   Atiku ya ce shugabanci ba kawai mallakar ikon riƙe muƙami ba ne, har ila yau yana buƙatar sanin lokacin da kasa ke buƙatar shugabanta ya kasance a gida.

   Atiku ya zargi gwamnatin Tinubu da gaza gano irin wahalhalun da ‘yan kasa ke ciki, yana mai cewa idan aka ba shi dama zai mayar da Najeriya kasa mai saukin rayuwa ga jama’arta.

   Yadda zan dawo da tallafin man fetur - Atiku

   Nawa ne kuɗin da mutum zai kashe idan zai yi takarar shugaban ƙasa a Najeriya?

4. Sa'o'i 2 da suka wuceShawarwarin da Tinubu ya bai wa ƙasashen Afirka a taron AU

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Shugaban Najeriya Bola Tinubu ya buƙaci ƙasashen Afirka su ɗauki wasu matakai domin inganta haɗin kai da tsaron nahiyar.

   Shugaba Tinubu, wanda mataimakinsa Kashim Shettima ya wakilta a taron AU a aka gudanara a Luada, ya bayyana wasu shawarwari da ya ce idan nahiyar ta ɗauka za u taimaka mata.

   Shawarwarin sun haɗa da:

   • Kawo ƙarshen rikice-rikice

   Shugaban Najeriya Bola Ahmed Tinubu, ya bayyana cewa ya kamata Afirka ta ɗauki mataki na ƙashin kanta wajen kawo ƙarshen rikice-rikicen da ake a wasu ƙasashen Afirka ciki har da Najeriya, kamar yadda ɗaya daga cikin masu magana da yawun shugaba Tinubun Abdulaziz Abdulaziz ya shaida wa BBC.

   Haka kuma ya nemi haɗin kan kasashen Afirka wajen magance matsalolin tsaro da ke damun wasu ƙasashen Afrika .

   Bola Ahmed Tinubu, ya ce Najeriya ta goyi bayan amincewa da shirin aiki na Luanda, inda ya bayyana shi a matsayin wata hanya mai amfani ta ƙarfafa matakan hana barkewar rikice-rikice.

   Shugaba Bola Ahmed Tinubu ya ce hana rikice-rikice tun kafin su auku ya fi sauki kuma ya fi ɗorewa fiye da ƙoƙarin magance su bayan sun ɓarke.

   • Rage dogaro kan wasu ƙasashe

   Abdulaziz Abdulaziz, ya ce shugaban na Najeriya ya buƙaci a rage yawan dogaron da ake yi kan wasu ƙasashe domin kawo wa Afirka ɗauki.

   ''Ya ce yawan dogaron da ake musammam a ɓangaren tsaro, na iya raunana hanyoyin ƙungiyar AU wajen hana rikice-rikice da kuma manufar cewa 'yan Afirka ne ya kamata su jagoranci warware matsalolinsu."

   Tinubu ya kuma yi kira ga ƙasashen da ke ƙera da fitar da makamai su ƙara haɗa kai da sauran ‚ƴan'uwansu na Afirka wajen samar ko kuma ƙera makamai domin amfanin kasashensu.

   Shugaba Tinubu ya buƙaci shugabannin Afirka su sake jajircewa wajen samar da mafita ta cikin gida, da ƙarfafa haɗin gwiwa, da kuma raba alhakin tunkarar ƙalubalen tsaron da ke addabar nahiyar.

   Dawo da Nijar cikin Ecowas da amfani da dakarun ECOMOG: Abubuwan da Atiku ya faɗa wa BBC

   Abubuwa shida da suka sauya tun bayan zaɓen Najeriya na 2023

5. Sa'o'i 3 da suka wuceFiye da mutum 2000 sun sauya sheƙa zuwa PDP a Yobe

   

   Asalin hoton, PDP

   Fiye da mutum 2,000 ne suka sauya sheƙa zuwa jam’iyyar PDP daga jam’iyyun APC, ADC da NDC a ƙaramar hukumar Nangere da ke jihar Yobe, gabanin babban zaɓen shekarar 2027 kamar yadda Gidan Talabijin na Channels ya ruwaito.

   An karɓi sabbin mambobin ne a wani taro da aka gudanar a Sabon Garin Nangere, inda mamban kwamitin amintattu na PDP kuma tsohon ɗan takarar Sanatan Yobe ta Kudu, Halilu Mazagane, ya bayyana cewa mutum 500 sun fito daga APC, 1,300 daga ADC, yayin da 225 suka fito daga NDC.

   Mazagane ya yi kira ga sabbin mambobin da sauran magoya bayan jam’iyyar da su kasance masu haƙuri tare da mara wa PDP baya a zaɓe mai zuwa, yana mai cewa jam’iyyar za ta samar da ayyukan yi ga matasa tare da ƙarfafa mata idan aka zaɓe ta.

   Ya kuma buƙace su da su gudanar da harkokin siyasa cikin lumana tare da zaɓen shugabannin da suke ganin za su kawo ci gaba ga yankunansu.

   PDP: Babbar jam'iyyar Najeriya da a yanzu ke gargarar mutuwa

   Wane ne asalin wanda ya kafa jam'iyyar ADC?

6. Sa'o'i 3 da suka wuceAdadin waɗanda suka mutu a ambaliyar Nepal ya haura 900, 4,247 sun ɓace

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Adadin mutanen da suka mutu sakamakon ambaliyar ruwa a Nepal ya haura 900 sun mutu, yayin da waɗanda suka ɓace ya kai 4,247.

   Hukumomi sun ce aƙalla mutum 903 ne aka tabbatar sun mutu, yayin da ake ci gaba da aikin ceto da neman dubban mutanen da har yanzu ba a san inda suke ba.

   Hukumomin kula da bala'o'i na Nepal sun ce adadin waɗanda suka ɓace ya karu sosai daga 2,502 da aka sanar a ranar Lahadi.

   Daga cikin mutanen da ake nema akwai 'yan ƙasar Nepal 3,655 da kuma baƙi 592.

   Ambaliyar ta yi ɓarna mai yawa a yankunan da ke kusa da iyakar Nepal da China, inda ta lalata gidaje, hanyoyi da sauran muhimman ababen more rayuwa.

   Ambaliyar Libya: Gawawwakin da ba a iya gane su ba saboda bala'i

   Dalilai 10 da suka sa dangantakar UAE da wasu ƙasashen Larabawa ta yi tsami

7. Sa'o'i 4 da suka wuceWani jirgin dakon mai ya kama da wuta bayan taka nakiyoyin ruwa a Hormuz - Iran

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Rundunar juyin juya halin Iran (IRGC) ta ce wani babban jirgin dakon mai ya kama da wuta tare da tsaya wa cak bayan ya taka nakiyoyin ruwa biyu a kudancin mashigar Hormuz.

   A cewar rundunar, jirgin na ƙoƙarin bi ta wata hanya da ta bayyana a matsayin haramtacciya.

   A wata sanarwa da kafafen yaɗa labaran Iran suka wallafa, IRGC ta ce duk wani jirgin ruwa da ya karya dokokin tsaro da ta kafa a mashigar Hormuz zai iya fuskantar irin wannan sakamako.

   Har yanzu ba a bayyana sunan jirgin dakon man ba ko ƙasar da yake ɗauke da rajista.

   IRGC ta kuma jaddada cewa dukkan jiragen ruwa masu bi ta mashigar Hormuz wajibi ne su bi ƙa’idojin zirga-zirga da rundunar ruwanta ta gindaya.

   Ta kuma gargaɗi masu jiragen da kada su bari Amurka ta rinjaye su wajen amfani da wasu hanyoyi dabam, tana mai cewa hakan na iya jefa jiragen da ma’aikatansu cikin haɗari.

   Sabbin sharuɗan da Iran ta gindaya kafin buɗe mashigar Hormuz

   Yadda Amurka ke neman tilasta Iran ta yi alƙawarin daina kai hari a mashigar Hormuz

8. Sa'o'i 4 da suka wuceShugaban Iran ya isa Kyrgyzstan yayin da ake shirin ganawarsa da Putin

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Shugaban Iran, Masoud Pezeshkian, ya isa birnin Bishkek na Kyrgyzstan domin halartar taron shugabannin ƙasashen ƙungiyar Haɗin Kan Ƙasashen Shanghai, yayin da ake sa ran zai gana da Shugaban Rasha Vladimir Putin a gefen taron.

   Pezeshkian ya isa Kyrgyzstan tare da Ministan Harkokin Wajen Iran, Abbas Araghchi, inda mataimakin firaministan ƙasar ya tarbe su a babban birnin Bishkek.

   Ana sa ran shugabannin ƙasashe 21 za su halarci taron, ciki har da na China, Rasha, Kazakhstan, Indiya da Iran.

   Kamfanin dillancin labaran IRNA ya ce ganawar da ake sa ran za ta gudana tsakanin Pezeshkian da Putin ita ce ta shida tsakanin shugabannin biyu.

   Daga Gaddafi zuwa Khamenei: Me Putin ya ce bayan faɗuwar abokansa?

   Me ya sa Trump ya iya dakatar da yaƙin Gaza amma ya gaza a Ukraine?

9. Sa'o'i 4 da suka wuceIran ta ce ta kai hari kan sojojin Amurka a Jordan

   

   Asalin hoton, Getty Images

   Iran ta ce ta harba makamai masu linzami da jiragen yaƙi marasa matuƙa kan sansanonin sojin Amurka biyu da ke Jordan, bayan Amurka ta kai hari kan wasu wuraren harba makamai na Iran a tsibirin Larak.

   Iran ta ce harin na Amurka ya kashe tare da jikkata sojoji da fararen hula, kuma ta yi alƙawarin ramuwar gayya.

   Jordan ta ce ta kakkaɓo makamai masu linzami takwas da suka shiga sararin samaniyarta da sanyin safiyar Litinin.

   A halin da ake ciki, farashin ɗanyen mai ya ƙaru da sama da kashi 2%, inda farashin Brent ya haura dala 90 kan kowace ganga.

   Mawuyacin halin da sojojin Amurka suka shiga yayin yaƙar Iran

   Me ya sa yaƙin Iran ya zama matsala ga Trump a zaɓe?

10. Sa'o'i 4 da suka wuceAssalamu alaikum

    Jama'a barkanmu da wannan safiya ta Litinin daga wannan shafin namu na BBC Hausa, inda za mu ci gaba da kawo muku labaran kai-tsaye na abubuwan da suke faruwa a Najeriya da sassan duniya.

    Aisha Babangida ce za ta kasance da ku a daidai wannan lokaci.

    Za ku iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta na facebook da X da kuma whatsapp domin karanta wasu labaran da kallon bidiyo da ma tafka muhawara.

    Ku kasance tare da mu.