'Ông ấy tặng tôi con búp bê mặc đồ giống ông ấy': Con gái Fidel Castro nói về người đàn ông mà bà chưa từng muốn gọi là cha

Trong suốt những năm tháng thơ ấu mà Alina Fernández còn nhớ được, bà thường xuyên được ông Fidel Castro tới thăm.

Trong nhiều năm, bà không biết lý do: người đàn ông đã cai trị Cuba bằng bàn tay sắt trong gần 50 năm chính là cha ruột của bà.

Alina sinh năm 1956 tại Havana, là kết quả của một mối tình ngoài hôn nhân giữa ông Fidel Castro và bà Naty Fernández – một phụ nữ trẻ xinh đẹp thuộc giới thượng lưu ở thủ đô Havana. Lúc bấy giờ, Fidel Castro vẫn chỉ là một trong những lãnh đạo của một phong trào du kích. Ba năm sau đó, phong trào đã lật đổ nhà độc tài Fulgencio Batista và thiết lập một chế độ cộng sản chuyên chế trên hòn đảo vùng Caribe.

Trong những thập niên sau đó, ước tính có tới 3 triệu người đã rời Cuba để sang Mỹ. Con gái của Fidel Castro cũng nằm trong số này.

Fidel Castro, người cai trị Cuba từ năm 1959 đến 2008, qua đời do ung thư vào tháng 11/2016. Ngày 13/8/2026 đánh dấu 100 năm kể từ ngày sinh của ông.

Bà Fernández, người con gái duy nhất mà Fidel Castro công khai thừa nhận, đã gặp BBC News Mundo (BBC News bản tiếng Tây Ban Nha) tại Miami để chia sẻ về cuộc đời gắn liền với một trong những chính trị gia nổi tiếng và gây tranh cãi nhất thế kỷ 20 – và đồng thời cũng là người mà bà chưa bao giờ muốn gọi là "cha".

Ký ức đầu và những chuyến thăm muộn

Ký ức đầu tiên của bà về Fidel Castro là hình ảnh một người đàn ông có râu, xuất hiện trên truyền hình và chiếm sóng của những chương trình hoạt hình Chuột Mickey.

"Chuột Mickey biến mất," người phụ nữ 70 tuổi nhớ lại, và thay vào đó là "những người đàn ông râu ria trên những chiếc xe, khiến tôi khá sợ và họ xuất hiện trên màn hình ti vi từ ngày này qua ngày khác."

Sự thay đổi của đất nước đã chia rẽ nhiều gia đình, trong đó có gia đình bà. Mẹ bà ủng hộ cách mạng. Nhưng những người họ hàng khác – trong đó có ông Orlando Fernández, người mà lúc đó Alina tưởng là cha mình – lại lựa chọn bỏ lại tất cả và lên máy bay sang Mỹ.

Anila lớn dần lên mà chưa hoàn toàn hiểu chuyện gì đang xảy ra, rồi bà bắt đầu chứng kiến những chuyến thăm viếng không thường xuyên của tân lãnh đạo Cuba.

Bà nhớ Fidel Castro thường mang quà đến và chơi với mình trên sàn phòng khách. Có một món quà rất kỳ lạ mà bà vẫn còn nhớ: "Ông ấy tặng tôi một con búp bê mặc đồ giống ông ấy. Tôi thường nhổ những sợi tóc bé xíu của nó vì đối với tôi, đó chỉ là một con búp bê em bé."

Sự thật lộ diện

Vào năm 10 tuổi, Alina đã biết được sự thật về cha ruột của mình.

"Mẹ tôi đã nói với tôi. Bà tính chuyển trường cho tôi và không muốn ai đó ngoài đường buột miệng nói ra điều đó trước mặt tôi."

Tới lúc bấy giờ, Fidel Castro phần nào đã định hình hình ảnh một người cha thông qua những lần ghé thăm nhỏ giọt. Tuy nhiên, thông tin này vẫn khiến bà có cảm giác mà bà mô tả là "bị phản bội và lừa dối".

Bà Fernández kể rằng nhiều người xung quanh bà, kể cả người bạn thân nhất, đều biết những tin đồn về người cha ruột thực sự của bà.

"Đó là bí mật mà ai cũng biết: cả làng biết," bà nói, dùng sự mỉa mai để mô tả cảm xúc của mình.

Bà Fernández đã không đổi họ thành Castro vì bà từ chối công khai thừa nhận Fidel Castro là cha ruột của mình trong nhiều năm.

"Tôi thường nói 'không' khi được hỏi tôi có phải là con gái ông ấy không. Tôi thấy phẩm giá của mình sẽ mất nếu một ngày đột nhiên xuất hiện với một cái họ khác. Tôi không thấy có lý do gì để làm vậy."

Lớn lên ở Cuba, sự thất vọng và vỡ mộng của bà cũng ngày càng tăng – không chỉ đối với cha mình mà còn với hệ thống mới được áp đặt lên đất nước.

Sau khi biết bà là con gái của Fidel Castro, nhiều người bắt đầu đưa cho bà những lá thư nhờ chuyển đến nhà lãnh đạo.

"Họ là những người có người thân bị hành quyết và đang cố xin rời khỏi nơi mà đối với họ là một địa ngục trần gian."

Bà cũng chứng kiến sự sùng bái cá nhân dành cho nhà lãnh đạo.

"Một người đàn ông (Fidel Castro) có thể phát biểu trên truyền hình suốt bảy tiếng đồng hồ mà chúng tôi buộc phải xem, rồi ngày hôm sau chúng tôi lại phải học về những bài phát biểu đó trong lớp… Đó là một cơn ác mộng. Có cảm giác như đang sống trong một nhà thương điên," bà nói.

Sau khoảng thời gian bà Fernández và mẹ sống tại Pháp, ông Fidel Castro ít đến thăm hai người hơn. Theo lời bà Fernández, chính ông đã đưa hai mẹ con sang Pháp nhằm tạo khoảng cách với mẹ bà.

Từ đó, bà nói, nhà lãnh đạo Cuba thỉnh thoảng lại bất ngờ xuất hiện trong cuộc đời bà với những quyết định đột ngột và khó đoán, chẳng hạn như để phản đối những người đàn ông bà muốn kết hôn hoặc để chuyển bà sang một ngôi trường khác.

"Đó luôn là những ý tưởng điên rồ. Tôi đã học cách sống mà không dựa vào ông ấy," bà nhớ lại.

Khi được hỏi rằng Fidel Castro là người như thế nào trong đời sống riêng tư, bà Fernández mô tả ông là người thông minh, sắc sảo, lịch thiệp và có "trí tò mò vô hạn". Nhưng bà cũng cho rằng ông đã nhiều lần nói dối bà.

"Ông ấy sẽ quên rằng mình đã nói với tôi điều gì đó, rồi sau đó lại đưa ra một phiên bản khác."

Những cuộc trò chuyện giữa cha và con gái cũng không dễ dàng: "Ông ấy là người chỉ độc thoại. Nếu ông ấy muốn nói chuyện với tôi thì không phải để trò chuyện với tôi, mà là để cứ thế nghe chính mình nói," bà kể.

Chạy trốn khỏi Havana

Bà Fernández cho biết mình đã muốn rời Cuba từ khi còn rất nhỏ. Bà ngày càng xa cách cha mình, phản đối hệ thống mà ông xây dựng, đồng thời phải chịu cảnh thiếu thốn kéo dài trong cuộc sống thường nhật.

Bà cho biết đã nhiều lần tìm cách ra nước ngoài nhưng chính quyền không cho phép.

Đầu thập niên 1990, sự sụp đổ của khối Xô Viết khiến Cuba bước vào giai đoạn được gọi là "Thời kỳ Đặc biệt" – thời kỳ cực kỳ khó khăn, với nạn đói và tình trạng mất điện kéo dài. Khi đó, bà Fernández đã công khai thể hiện sự bất đồng với chính quyền và dù là con gái của Tổng Tư lệnh, bà vẫn lo sợ bị bắt.

"Bất cứ tiếng động nào của cửa xe giữa đêm cũng khiến bạn nghĩ rằng họ đang đến bắt mình."

Cơ hội lớn đến với bà vào ngày 19/12/1993, nhờ một kế hoạch được những người bạn thân bí mật sắp xếp vô cùng kỹ lưỡng.

Một phụ nữ Tây Ban Nha cho bà Fernández mượn hộ chiếu và vé máy bay. Một người khác chỉnh sửa giấy tờ để bà có thể sử dụng. Fernández bắt taxi đến sân bay ở thủ đô Havana.

"Từ lúc lên taxi, tôi bắt đầu nói chuyện như một người Tây Ban Nha để luyện tập – vì khi đến sân bay, nếu họ bắt tôi nói, tôi cần phải có giọng Tây Ban Nha. Và tôi đã hoàn toàn đánh lừa được tài xế."

Bà đến sân bay với bộ tóc giả và lớp trang điểm đậm để tránh bị nhận ra.

"Tôi qua cửa hải quan mà không gặp trở ngại nào. Chuyến bay bị hoãn nên tôi ngồi yên đọc sách và nghĩ: 'Thôi, chuyện gì đến sẽ đến.'"

Sau thời gian dài chờ đợi, quá trình lên máy bay diễn ra suôn sẻ. Bà bay đến Madrid, sau đó được cấp phép nhập cảnh vào Mỹ.

Tiếp đó, bà xin giấy phép xuất cảnh khỏi Cuba cho cô con gái duy nhất, khi ấy 16 tuổi. Lãnh đạo dân quyền Mỹ, Mục sư Jesse Jackson, đứng ra làm trung gian và cuối cùng hai mẹ con đoàn tụ ngay trước thềm giao thừa 1994.

Bà Fernández sống luân phiên giữa Mỹ và Tây Ban Nha trước khi định cư lâu dài tại Miami, Mỹ vào năm 2001.

'Tôi thực sự trở thành con gái của Castro khi 40 tuổi'

Ngay từ khi bắt đầu cuộc sống lưu vong, mối quan hệ mà bà đã dành hàng chục năm cố che giấu lại trở thành công cụ để bà lên tiếng tố cáo tình hình trên hòn đảo.

"Điều mà tôi chưa bao giờ muốn làm ở Cuba – nói về Fidel Castro hay thừa nhận mình là thành viên gia đình ông ấy – thì tôi lại làm ở đây. Tôi thực sự trở thành con gái của Castro khi 40 tuổi," bà nói.

Năm 1997, bà xuất bản cuốn tự truyện Alina: Memoirs of Fidel Castro's Rebel Daughter (Alina: Hồi ký của cô con gái nổi loạn của Fidel Castro).

Tác phẩm trở thành sách bán chạy tại Tây Ban Nha và sau đó được dịch ra nhiều ngôn ngữ.

Khi được hỏi bà đón nhận tin Fidel Castro qua đời vào ngày 25/11/2016 như thế nào, bà trả lời: "Không quá đau buồn cũng chẳng quá vui mừng. Đó không phải cú sốc đối với tôi."

Dưới thời Chủ tịch Miguel Díaz-Canel – một người kế thừa chính trị của gia đình Castro – Cuba đang trải qua tình trạng mà nhiều người mô tả là còn nghiêm trọng hơn cả Thời kỳ Đặc biệt.

Mất điện thường xuyên, cơ sở vật chất xuống cấp trên diện rộng, cùng tình trạng thiếu thốn và đói nghèo trong bối cảnh Mỹ tăng cường những lệnh cấm vận vốn đã kéo dài sáu thập niên.

Theo bà Fernández, cuộc khủng hoảng hiện nay là hệ quả của hệ thống chính trị và kinh tế do cha bà áp đặt.

"Khi nhà nước thâu tóm mọi doanh nghiệp, tất cả mọi người đều mất quyền tự quyết."