Ông Tô Lâm kết thúc chuyến công du Mỹ: Điểm nhấn là gì?

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã lên đường thăm cấp nhà nước đến Canada vào tối 23/9 giờ địa phương theo lời mời của Toàn quyền Louise Arbour.

Ông cũng vừa kết thúc chuyến công du Mỹ với hàng loạt sự kiện và các cuộc gặp gỡ.

Nhà lãnh đạo Việt Nam cũng đã có bài phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp quốc, sự kiện năm nay quy tụ hơn 120 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ tham gia.

Điều đó khiến cho sự chú ý tập trung hơn vào các hoạt động bên lề, cùng các sự kiện mang tính đầu tư, thương mại.

Đáng chú ý, ông Tô Lâm còn có một số cuộc gặp gỡ với cộng đồng người Việt tại Mỹ, và có cuộc tiếp ông Hùng Cao, Quyền Bộ trưởng Hải quân, và là một Việt kiều.

Rời New York đến Canada, quốc gia đang trong cuộc chiến thương mại căng thẳng với các đòn thuế quan "ăn miếng, trả miếng" qua lại với Mỹ, ông Tô Lâm được đón tiếp trọng thị hơn khi là vị nguyên thủ được mời viếng thăm chính thức.

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Canada chiếm vị trí số bảy.

Đây là lần thứ ba ông Tô Lâm công du đến Mỹ trong vai trò là nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam.

Vậy trong hơn 3 ngày ở Mỹ, đâu là những điểm nhấn đáng chú ý của ông Tô Lâm?

Những cuộc gặp bên lề

Chuyến công du đến Mỹ lần này của ông Tô Lâm có một số cuộc gặp gỡ các lãnh đạo quốc gia bên lề Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.

Khi đặt chân đến Mỹ, trong buổi phỏng vấn của hãng tin Bloomberg ngày hôm 21/9, khi được hỏi về khả năng có một cuộc gặp với Tổng thống Mỹ Donald Trump hay không, ông Tô Lâm trả lời rằng có thể.

Nhà lãnh đạo Việt Nam đã gặp song phương một số nhân vật như thủ tướng Thái Lan, thủ tướng Úc, tổng thống Thụy Sĩ và tổng thống Timor Leste, theo Thông tấn xã Việt Nam.

Trong khi đó, ông Donald Trump cũng đã có một số cuộc gặp gỡ bên lề như thủ tướng Anh, tổng thống Lâm thời Venezuela hay tổng thống Ukraine.

Nhưng không có bất kỳ cuộc gặp nào giữa hai nguyên thủ quốc gia Việt Nam và Mỹ trong bối cảnh hai bên đang tích cực đàm phán một thỏa thuận về thương mại.

Hai năm trước, trong sự kiện tương tự, ông Tô Lâm đã có một cuộc gặp với Tổng thống Joe Biden bên lề.

Hồi tháng Hai năm nay, ông Tô Lâm cũng đã đến Nhà Trắng trong khuôn khổ cuộc họp Hội đồng Hòa bình về Gaza, một sáng kiến của ông Trump.

Bộ Ngoại giao Việt Nam mô tả cuộc gặp đó diễn ra trong không khí "cởi mở, thân tình", và ông Tô Lâm, khi đó là Tổng Bí thư, mời ông Donald Trump sớm thăm lại Việt Nam, và Tổng thống Mỹ đã "vui vẻ nhận lời".

Từ lúc nắm quyền Đảng Cộng sản Việt Nam từ tháng 8/2024, ông Tô Lâm đã không ngừng phát triển đường lối ngoại giao thông qua các lịch công du dày đặc.

Đối ngoại là một trong bốn trụ cột mà ông Tô Lâm đề ra để đưa Việt Nam vào "kỷ nguyên mới", bên cạnh kinh tế tư nhân, khoa học-công nghệ và cải cách thể chế.

Chuyến đi Mỹ lần này của ông Tô Lâm dù không gặp ông Donald Trump, nhưng cũng có hàng loạt sự kiện đáng chú ý.

Gặp trưởng đại diện thương mại Mỹ

Nhà lãnh đạo Việt Nam đã có cuộc gặp với Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tại New York vào hôm 21/9.

Sau cuộc gặp, ông Tô Lâm cho biết các cuộc đàm phán giữa hai nước về một thỏa thuận thương mại đã tiến rất gần đến việc ký kết.

Vẫn chưa rõ các nội dung hai bên đàm phán đã có tiến triển đến mức nào, tuy nhiên hàng loạt các vấn đề trong quan hệ thương mại giữa Mỹ và Việt Nam đã nổi lên trong thời gian qua.

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, vì thế Washington đang tỏ ra không hài lòng về thâm hụt thương mại ngày càng lớn với Hà Nội.

Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, tám tháng đầu năm 2026, Việt Nam đạt mức thặng dư đã vượt 100 tỷ USD, tăng 22,7% so với cùng kỳ năm trước.

Điều này cũng có nghĩa là Mỹ có mức thâm hụt thương mại với Việt Nam rất lớn.

Đó cũng là nguyên nhân khiến hàng hóa Việt Nam phải chịu thuế suất cao trong cuộc chiến thuế quan của chính quyền Trump, từ 46% sau đó giảm còn 20%.

Sau khi bị Tòa án Tối cao ra phán quyết bác bỏ mức thuế toàn cầu này, Mỹ đã áp mức thuế bổ sung 12,5% với một số nhóm hàng hóa theo cuộc điều tra theo Mục 301.

Trong cuộc gặp với ông Greer, ông Tô Lâm đã đề nghị phía Mỹ tiếp cận toàn diện hơn đối với các vấn đề thương mại còn tồn tại, bao gồm cả những nội dung liên quan đến các cuộc điều tra theo Mục 301.

Một trong những vấn đề khá nóng khác là chính quyền Mỹ cáo buộc Việt Nam là điểm trung chuyển hàng hóa của Trung Quốc để né thuế Mỹ.

Trả lời Bloomberg về vấn đề này, ông Tô Lâm khẳng định Việt Nam không chấp nhận hành vi trung chuyển hàng hóa và nhấn mạnh thương mại phải dựa trên các sản phẩm thực sự được sản xuất tại Việt Nam.

"Nước Mỹ dưới thời Trump khác biệt với thời trước Trump. Ông Tô Lâm phải ứng phó với Trump, một nhân vật quá khác so với các đời tổng thống trước của Hoa Kỳ, nên khó mà so sánh được cách tiếp cận của Tô Lâm với những người tiền nhiệm của ông được. Trong tình thế như vậy, tôi chỉ có thể cho rằng đúng là ông Tô Lâm cố thể hiện mình là người thực dụng kinh tế, muốn phát triển thương mại, không ngại tiếp xúc với báo giới nước ngoài, không đặt nặng chuyện tư tưởng chính trị," Tiến sĩ Thủy Nguyễn từ Trung tâm Nghiên cứu Việt-Mỹ, Đại học Oregon, trả lời BBC News Tiếng Việt về chuyến đi này.

Phát biểu tại Liên Hợp Quốc

Tại phiên thảo luận cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9, ông Tô Lâm kêu gọi các nước lớn phát huy vai trò dẫn dắt trong việc tôn trọng luật pháp quốc tế, thực hiện kiềm chế và có trách nhiệm hơn trong xử lý những vấn đề chung của thế giới.

Nhà lãnh đạo Việt Nam cho rằng thế giới đang phải đối mặt với nhiều thách thức đan xen, từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột kéo dài, xu hướng phân mảnh kinh tế đến biến đổi khí hậu và những rủi ro mới từ công nghệ.

Đề cập đến các vấn đề khu vực, ông Tô Lâm tái khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam là giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).

Quan điểm này cũng được ông nêu tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore hồi tháng 5, khi nhấn mạnh rằng trật tự khu vực cần được xây dựng dựa trên luật lệ, đối thoại, chia sẻ lợi ích và sự tự kiềm chế, thay vì cách tiếp cận lấy sức mạnh làm cơ sở. Khi đó, dù không đề cập trực tiếp tới bất kỳ quốc gia nào, ông kêu gọi các bên liên quan duy trì các cam kết một cách minh bạch và có trách nhiệm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Vấn đề Biển Đông luôn có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam trong bối cảnh các tranh chấp chủ quyền, đặc biệt với Trung Quốc, vẫn tồn tại, liên quan đến hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Các hoạt động xây dựng của Trung Quốc gần đây trên Đá Hải Sâm càng khiến tình hình Biển Đông thêm căng thẳng.

Cũng trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc, ông cũng bày tỏ ủng hộ quyền tự quyết của người Palestine, giải pháp hai nhà nước đối với xung đột Israel - Palestine, đồng thời tiếp tục kêu gọi chấm dứt lệnh cấm vận đối với Cuba, lập trường mà Việt Nam nhiều năm qua kiên trì ủng hộ nhưng bị Mỹ bác bỏ nhiều lần.

Gặp gỡ cộng đồng người Việt và ông Hùng Cao

Đoàn kết và kết nối cộng đồng người Việt ở nước ngoài, như nhiều chuyến công du trước đây, tiếp tục là một trong những điểm nhấn trong chuyến công tác của ông Tô Lâm tại Mỹ.

Ngày 22/9 theo giờ New York, Quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ Hùng Cao cho biết ông đã gặp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang.

Trước đó ông Hùng Cao gặp nhà lãnh đạo Việt Nam tại Hà Nội vào tháng 6 khi ông tham gia Chương trình Đối tác Thái Bình Dương - Bạn bè Thái Bình Dương 2026.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh nỗ lực gắn kết cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Trước đó, vào hôm 21/9, tại cuộc gặp kiều bào ở Mỹ, ông Tô Lâm kêu gọi tinh thần "khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc", nhấn mạnh rằng dù có khác biệt về thế hệ, hoàn cảnh hay góc nhìn lịch sử, người Việt ở nước ngoài đều có chung nguồn cội và trách nhiệm đóng góp cho tương lai đất nước.

Theo số liệu của giới chức Việt Nam, hiện có khoảng 6,5 triệu người Việt sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong số đó, Mỹ là nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất với khoảng 2,3 triệu người, đồng thời là nguồn kiều hối và chất xám được Hà Nội đặc biệt coi trọng.

Tuy nhiên, câu chuyện hòa giải và kết nối cộng đồng người Việt ở hải ngoại vẫn đối mặt không ít thách thức. Dù lãnh đạo Việt Nam nhiều lần kêu gọi "khép lại quá khứ", những khác biệt về lịch sử, chính trị và các biểu tượng dưới thời Việt Nam Cộng hòa vẫn là rào cản trong quan hệ giữa chính quyền Việt Nam và một bộ phận người Việt ở nước ngoài.

Bản thân Đại tá Hùng Cao là một thuyền nhân, từng sống tị nạn sau biến cố 1975.

Khi còn tranh cử cho vị trí thượng nghị sĩ đại diện cho bang Virginia, ông Hùng thường xuất hiện với lá cờ vàng ba sọc đỏ.

Làm việc với các doanh nghiệp Mỹ

Trước khi lên đường sang Canada, ông Tô Lâm đã tham gia tọa đàm với lãnh đạo các tập đoàn hàng đầu của Mỹ ở New York vào hôm 23/9.

Ông đã đã chứng kiến buổi ký kết thỏa thuận giữa Vietjet và Starlink nhằm triển khai dịch vụ internet vệ tinh tốc độ cao trên đội bay của hãng; cùng các biên bản ghi nhớ giữa Vietnam Airlines với Visa và Amazon Web Services (AWS) về thanh toán, dữ liệu, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Lãnh đạo Việt Nam đã đề nghị các tập đoàn Mỹ hỗ trợ đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà quản trị, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông khẳng định Việt Nam sẵn sàng tăng nhập khẩu các sản phẩm công nghệ và dịch vụ từ Mỹ, đồng thời bày tỏ mong muốn phía Mỹ tạo điều kiện để hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường.

Theo lời vị nguyên thủ, Việt Nam cũng hoan nghênh các tập đoàn công nghệ Mỹ mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI).

AI đang là điểm nóng toàn cầu, đặc biệt với sự cạnh tranh giữa hai siêu cường Mỹ-Trung.

Một quan chức Mỹ từng nói với Reuters vào tháng Tám rằng quốc gia này muốn các nước phải chọn phe trong cuộc đua AI.

Washington cảnh báo các nước sẽ bị loại khỏi liên minh AI do Mỹ dẫn dắt nếu đồng thời tham gia vào khuôn khổ cạnh tranh của Bắc Kinh, theo lời vị quan chức.

Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg, ông Tô Lâm nói rằng Việt Nam sẽ chọn các công cụ AI tiên phong và hiện đại, nhằm phục vụ cho sự phát triển của con người, đồng thời đề cao tính trách nhiệm của công nghệ này.