Ông Tập tới Mỹ: Thảm đỏ, AI, đình chiến thương mại và rủi ro từ MAGA

Tổng thống Donald Trump ra chân cầu thang máy bay đón Chủ tịch Tập Cận Bình, gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại và AI tiếp tục là những yếu tố đáng chú ý.

Vào tối 23/9 giờ Mỹ, ông Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump đã chào đón ông Tập cùng phu nhân Bành Lệ Viện tại Căn cứ Liên hợp Andrews ở bang Maryland. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1962 một tổng thống Mỹ đích thân ra đón nguyên thủ nước ngoài tại căn cứ này.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc được đón tiếp bằng thảm đỏ. Hai chiếc máy bay ném bom hạng nặng B-1 bay trên bầu trời. Vào tối 24/9 giờ Mỹ (sáng 25/9 giờ Việt Nam), ông Trump dự kiến sẽ mở quốc yến khoản đãi ông Tập và đoàn Trung Quốc, cho thấy tầm quan trọng mà ông Trump dành cho chuyến thăm này.

Chuyến công du lần này của ông Tập được dự báo sẽ bao gồm các cuộc họp kín và nhiều nội dung thảo luận, từ trí tuệ nhân tạo (AI), xung đột Iran, vấn đề Đài Loan cho tới việc gia hạn đình chiến thương mại giữa hai nước.

Đình chiến thương mại

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thông báo rằng Mỹ và Trung Quốc sẽ gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến tháng 1/2027.

Thỏa thuận này, theo đó ông Trump giảm mức thuế đối với một số mặt hàng để đổi lấy việc ông Tập nới lỏng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm, vốn dự kiến hết hiệu lực vào ngày 10/11.

Sau cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, ông Bessent cho biết hai bên đã thảo luận về khả năng tiến tới một thỏa thuận thương mại toàn diện hơn giữa Mỹ và Trung Quốc trong tương lai.

Trong khi đó, theo ông David Firestein của Quỹ Bush Trung Quốc, ông Trump sẽ tìm cách đạt được thêm các thỏa thuận về thương mại và thuế quan, chẳng hạn như giảm thuế đối với hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc, tăng nhập khẩu khoáng sản đất hiếm từ Trung Quốc và thúc đẩy xuất khẩu nông sản Mỹ sang thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, Trung Quốc dường như đã không thực hiện đầy đủ các cam kết trước đó về việc mua thêm nông sản Mỹ và bán nhiều đất hiếm hơn cho Mỹ.

Hiện chưa rõ ông Tập có đưa theo lãnh đạo các doanh nghiệp Trung Quốc tham gia chuyến thăm hay không.

Việc các công ty Trung Quốc xuất hiện tại Mỹ cũng có thể làm dấy lên những câu hỏi liên quan đến cách thức kinh doanh, các khoản trợ cấp của chính phủ và tình trạng dư thừa công suất sản xuất, những vấn đề mà Bắc Kinh có thể không muốn trở thành tâm điểm chú ý.

Trong chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump hồi tháng Năm, ông được tháp tùng bởi một nhóm lãnh đạo công nghệ từ những tập đoàn lớn nhất của Mỹ, gồm Tim Cook từ Apple, Elon Musk từ Tesla và Jensen Huang từ Nvidia.

Bên cạnh đó, ông Firestein cho rằng ông Tập Cận Bình sẽ khuyến khích ông Trump tiếp tục trì hoãn, hoặc thậm chí hủy bỏ, thương vụ bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan đã được Quốc hội Mỹ phê chuẩn, đồng thời thúc đẩy sự gắn kết sâu hơn trong quan hệ thương mại Mỹ-Trung.

Theo ông, đây vẫn là những vấn đề quen thuộc và tồn tại lâu dài trong quan hệ Mỹ-Trung.

Tuy nhiên, lần này, "dường như có mức độ ổn định lớn hơn trong mối quan hệ song phương, hay nói cách khác là ít biến động hơn so với thời điểm của năm ngoái, tức năm 2025".

Ông nói: "Đây vẫn là những vấn đề Mỹ-Trung đã tồn tại qua nhiều thời kỳ. Nhưng lần này, có vẻ như mối quan hệ đang ổn định hơn, hoặc ít biến động hơn so với năm 2025."

Cuộc đua AI

Ông Trump đã nhiều lần bày tỏ thẳng thắn tham vọng về AI, cũng như quan điểm của ông về đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Mỹ: Trung Quốc.

Trong khi đó, ông Tập Cận Bình không phát biểu trực diện như vậy, nhưng có vẻ ông cũng có cách nhìn tương tự.

"Trung Quốc thực sự xem đây là một cuộc đua. Họ thực sự tin rằng Trung Quốc nên trở thành thế lực dẫn đầu về AI. Họ coi AI là công cụ gia tăng sức mạnh quốc gia," bà Rebecca Arcesati thuộc Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator nhận định.

Đối với ông Trump, mục tiêu vượt Trung Quốc để giành vị thế thống trị AI quan trọng hơn những rủi ro mà công nghệ này có thể gây ra cho con người, điều mà ông từng mô tả là một "trò lừa bịp".

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cảnh báo rằng các "luận điệu về mối đe dọa" và sự đối đầu đang cản trở việc xây dựng cơ chế quản trị AI toàn cầu, đồng thời kêu gọi hợp tác để bảo đảm công nghệ này mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.

Không có nhiều tranh cãi về việc Mỹ và Trung Quốc hiện là hai cường quốc hàng đầu thế giới về AI. Tuy nhiên, bên nào đang dẫn trước còn tùy vào cách đánh giá.

Các công ty Mỹ đang chiếm ưu thế trong lĩnh vực được gọi là mô hình AI tiên tiến nhất (frontier models). Những hệ thống đạt hiệu năng cao nhất trong phần lớn các thước đo hiện nay đều đến từ các công ty như Anthropic, Google và OpenAI.

Một phần lợi thế của Mỹ đến từ lượng vốn đầu tư khổng lồ đổ vào các công ty AI hàng đầu. Các phòng thí nghiệm AI tiên phong đang chi tiêu hàng "núi" tiền để xây dựng hạ tầng phục vụ việc huấn luyện các mô hình mới.

Một yếu tố khác đang hạn chế khả năng phát triển của Trung Quốc là các biện pháp kiểm soát xuất khẩu toàn diện từ Washington.

Chính phủ Mỹ đã áp đặt những hạn chế nghiêm ngặt, ngăn các công ty Mỹ bán các loại vi xử lý tiên tiến cho doanh nghiệp Trung Quốc. Đây là những con chip đóng vai trò then chốt trong việc phát triển các mô hình AI tiên tiến nhất hiện nay.

Về phía Trung Quốc, ngành AI của họ hiện nay không tập trung quá nhiều vào việc tạo ra các mô hình tiên tiến hàng đầu, mà chủ yếu phát triển và công bố các mô hình trọng số mở, cho phép người dùng tải về và tùy chỉnh tương tự phần mềm mã nguồn mở.

Cách tiếp cận này trái ngược với nhiều công ty Mỹ, vốn chủ yếu phát triển các mô hình độc quyền và cung cấp quyền truy cập thông qua dịch vụ trả phí hoặc các nền tảng riêng của doanh nghiệp.

Các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc đang được phát hành với tốc độ rất nhanh. Các thước đo đánh giá cho thấy những mô hình hàng đầu của nước này chỉ chậm hơn các đối thủ Mỹ vài tháng.

Theo bà Lizzi Lee, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Chính sách Hiệp hội châu Á, trọng tâm của Bắc Kinh là triển khai AI rộng khắp nền kinh tế.

"AI không giống như cuộc đổ bộ lên Mặt Trăng," bà nói.

"Mỹ có thể dẫn đầu ở công nghệ tiên phong, nhưng Trung Quốc vẫn có thể giành được lợi thế kinh tế và địa chính trị rất lớn bằng cách khiến AI trở nên rẻ hơn, cởi mở hơn và được ứng dụng rộng khắp."

AI cũng là lĩnh vực tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, và đây là điểm mà Trung Quốc có vị thế thuận lợi, theo bà Rebecca Arcesati trong chương trình Tech Life của BBC World Service.

"Các công ty AI Trung Quốc có thể tiếp cận nguồn điện cần thiết với chi phí thấp hơn nhiều, và đó thực sự là một lợi thế," bà nói.

Trong lĩnh vực robot, Trung Quốc đã trở thành nhà sản xuất lớn nhất thế giới với hơn 2 triệu robot đang hoạt động trong các nhà máy.

Nước này cũng chiếm hơn 90% lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu trong nửa đầu năm, theo tổ chức nghiên cứu Chatham House.

Rủi ro từ cử tri MAGA của ông

Nhà Trắng đã dành nhiều tháng để quảng bá chuyến thăm của ông Tập, trong khi ông Trump thường xuyên nhắc đến mối quan hệ mà ông mô tả là "rất tốt đẹp" với nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Các quan chức và nhân viên Nhà Trắng dường như xem chuyến thăm này, cùng chuyến công du Trung Quốc của ông Trump hồi tháng Năm, là hai sự kiện ngoại giao quan trọng bậc nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Tuy nhiên, nền tảng cử tri MAGA của ông Trump từ lâu vốn có xu hướng hoài nghi Trung Quốc. Vì vậy, việc ông trải thảm đỏ đón tiếp người đứng đầu Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khiến một số đảng viên Cộng hòa bày tỏ sự không hài lòng.

Bản thân ông Trump nhiều lần cảnh báo về nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan rộng như một mối đe dọa đối với nước Mỹ.

Trong bài phát biểu hôm 22/9 giờ Mỹ, Thượng nghị sĩ Mark Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, đã chỉ trích sự "đón tiếp trọng thị" dành cho ông Tập.

Ông cho rằng ông Trump lẽ ra không nên mời ông Tập tới Mỹ, xét đến "hàng loạt vấn đề đáng lo ngại mà chúng ta đang có với Chủ tịch Tập và Đảng Cộng sản Trung Quốc".

Ông Barret Marson, một chiến lược gia của đảng Cộng hòa, nói với tờ Politico của Mỹ rằng chuyến thăm của ông Tập là "một ví dụ nữa cho thấy thông điệp của Trump và các thành viên đảng Cộng hòa không hoàn toàn đồng nhất".

"Một trong những lập luận mà đảng Cộng hòa liên tục đưa ra trong mùa bầu cử là đảng Dân chủ muốn đưa chủ nghĩa xã hội hoặc chủ nghĩa cộng sản đến nước Mỹ.

"Việc ông Trump nồng nhiệt đón tiếp hai trong số những nhà lãnh đạo nổi bật nhất của các hệ tư tưởng đó khiến thông điệp này khó thuyết phục cử tri hơn," ông nhận định.

Một cuộc thăm dò gần đây của Hội đồng Chicago (Hoa Kỳ) về Các vấn đề Toàn cầu cho thấy 41% người Mỹ coi tham vọng lãnh thổ của Trung Quốc là mối đe dọa đối với Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, con số này đã giảm so với mức 52% ghi nhận vào năm 2022.

Hơn một nửa số người Mỹ (57%) tin rằng Hoa Kỳ nên hợp tác và duy trì quan hệ với Bắc Kinh. Đáng chú ý, quan điểm này được ghi nhận ở khắp các khuynh hướng chính trị tại Mỹ: trong số các đảng viên Cộng hòa không thuộc phe MAGA, có 57% ủng hộ việc hợp tác; tỷ lệ tương tự cũng được ghi nhận ở đa số đảng viên Dân chủ, bao gồm cả những người theo quan điểm ôn hòa và cấp tiến.

Tuy nhiên, đa số đảng viên Cộng hòa thuộc phe MAGA (63%) lại ủng hộ việc hạn chế quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.