Mỹ đang lên kế hoạch truy tố hình sự cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro

Bộ Tư pháp Mỹ được cho là đang chuẩn bị truy tố cựu chủ tịch nước Cuba Raúl Castro trong những ngày tới về vụ bắn rơi hai máy bay cách đây 30 năm.

Thông tin về các cáo buộc này - được cho là cần phải được đại bồi thẩm đoàn Mỹ phê chuẩn - xuất hiện khi giám đốc CIA đến Cuba để gặp các quan chức ở Havana.

Ông Raúl Castro, 94 tuổi, đã từ chức lãnh đạo Đảng Cộng sản Cuba vào năm 2021, chấm dứt hơn nửa thế kỷ cầm quyền của gia đình ông.

Ông đã lãnh đạo đất nước trong 15 năm, sau khi anh trai ông, Fidel Castro, từ chức.

Bản cáo trạng có thể được ban hành này là động thái mới nhất trong chiến dịch gây sức ép của Mỹ lên Cuba, gồm cả việc phong tỏa dầu mỏ và các lệnh trừng phạt trên diện rộng.

Các cáo buộc được cho là tập trung vào vụ bắn rơi hai chiếc máy bay do nhóm hoạt động nhân đạo Brothers to the Rescue của Mỹ điều hành năm 1996.

Các quan chức giấu tên của Bộ Tư pháp Mỹ nói với truyền thông Mỹ rằng bản cáo trạng có thể được đưa ra sớm nhất vào ngày 20/5, tức thứ Tư tuần tới.

Khi được hỏi hôm 15/5 về kế hoạch truy tố, Tổng thống Donald Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One: "Tôi sẽ để Bộ Tư pháp bình luận về điều đó."

Ông nói thêm: "Nhưng [người Cuba] cần giúp đỡ, như các bạn biết đấy. Và các bạn nói về một quốc gia đang suy tàn. Họ thực sự là một quốc gia đang suy tàn."

Ông Trump đã ban hành lệnh phong tỏa dầu mỏ đối với Cuba, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu ở nước này.

Tuần này, Bộ trưởng Năng lượng của hòn đảo thừa nhận rằng Cuba về cơ bản đã cạn kiệt dầu nhiên liệu.

Các cáo buộc có khả năng được đưa ra đối với ông Raúl Castro hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng các quan chức cho biết cuộc điều tra tập trung vào một vụ tấn công vào hai máy bay cỡ nhỏ, xảy ra vào ngày 24/2/1996 khi ông Fidel là chủ tịch nước và ông Raúl là bộ trưởng lực lượng vũ trang.

Bốn người trên máy bay đã thiệt mạng trong vụ việc này.

Brothers to the Rescue - một nhóm người Cuba lưu vong chuyên tìm kiếm và giúp đỡ những chiếc bè chở người di cư từ Cuba đến Mỹ - trước đó đã thả truyền đơn chống ông Castro gần bờ biển Cuba.

Chính phủ Cuba - trong đó có ông Fidel Castro, người đã qua đời năm 2016 - cho rằng tổ chức Brothers to the Rescue đã nhiều lần vi phạm không phận Cuba, dù Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) kết luận vụ tấn công diễn ra trên vùng biển quốc tế.

Vào tháng Ba, Tổng chưởng lý bang Florida đã tuyên bố trong một cuộc họp báo rằng bang này đang mở lại cuộc điều tra về vai trò của ông Raúl Castro trong vụ việc.

Thống đốc Florida, ông Ron DeSantis, hôm 15/5 đã hoan nghênh khả năng đưa ra các cáo buộc hình sự, gọi đây là động thái "đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu".

Cuba chưa chính thức bình luận về các thông tin liên quan đến khả năng bị truy tố, nhưng Ngoại trưởng Bruno Rodríguez Parrilla hôm 15/5 đã thể hiện lập trường cứng rắn.

"Bất chấp lệnh cấm vận, các biện pháp trừng phạt và những đe dọa sử dụng vũ lực từ phía Mỹ, Cuba vẫn tiếp tục con đường chủ quyền hướng tới sự phát triển xã hội chủ nghĩa của mình," ông nói, theo hãng tin Reuters.

Để có thể truy tố, các công tố viên sẽ phải thuyết phục một đại bồi thẩm đoàn, bao gồm các công dân được triệu tập, rằng có đủ bằng chứng để tin rằng một tội ác đã được thực hiện.

Quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche đã từ chối xác nhận chuyện sắp ban hành một bản cáo trạng.

"Nếu và đến lúc cần để nói về điều đó, thì chúng tôi sẽ công bố rõ ràng," ông Blanche nói với Fox News.

Ông Trump từng tuyên bố Mỹ muốn thay đổi giới lãnh đạo cộng sản của Cuba.

Tại một cuộc mít tinh gần đây, ông nói với đám đông rằng Mỹ sẽ "tiếp quản" đảo quốc vùng Caribe này, nằm cách bang Florida của Mỹ 145km.

Hôm 13/5, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã gặp người đồng cấp Cuba tại Bộ Nội vụ ở Havana.

Ông Raúl Rodríguez Castro, cháu trai của ông Raúl Castro, cũng có mặt tại cuộc gặp.

Một quan chức CIA nói với kênh CBS, đối tác của BBC tại Mỹ, rằng Washington sẵn sàng tham gia vào các vấn đề kinh tế và an ninh, "nhưng chỉ khi Cuba thực hiện những thay đổi cơ bản".

Một tuyên bố của Cuba cho biết cuộc gặp là một nỗ lực nhằm cải thiện đối thoại và Havana không phải là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ.

Cuộc gặp diễn ra sau khi các quan chức Mỹ tái khẳng định đề nghị viện trợ 100 triệu USD để giảm bớt ảnh hưởng của lệnh cấm vận dầu mỏ.

Washington đã tập trung nhiều hơn vào Cuba trong những tháng gần đây sau khi Mỹ truy tố nhà lãnh đạo Venezuela, ông Nicolás Maduro, vào tháng Một, rồi lật đổ ông trong một chiến dịch diễn ra xuyên đêm.

Các nhà phân tích cho rằng bất kỳ nỗ lực tương tự nào của lực lượng đặc nhiệm Mỹ nhằm bắt giữ ông Castro đều có thể gặp phải sự phản đối mạnh mẽ ở Cuba, đặc biệt là từ những người trung thành với chính phủ.

Ông William LeoGrande, giáo sư chính trị Mỹ Latinh tại Đại học Mỹ ở Washington, nói với BBC rằng việc truy tố là "một yếu tố nữa trong chiến dịch gây áp lực" mà ông Trump đã duy trì kể từ khi trở lại nắm quyền năm ngoái.

Nhưng việc tiếp tục gây bất ổn cho hòn đảo này có thể phản tác dụng đối với Mỹ, ông LeoGrande, tác giả cuốn sách "Kênh ngoại giao bí mật với Cuba: Lịch sử ẩn giấu của các cuộc đàm phán giữa Washington và Havana", nhận định.

"Nếu nền kinh tế và trật tự xã hội của Cuba sụp đổ, điều đó thực sự sẽ là một thảm họa đối với Mỹ, bởi nó có khả năng châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng di cư quy mô lớn," Giáo sư LeoGrande nói.

Ông nhận định dường như Mỹ "đang gửi một lời cảnh báo tới ông Raúl Castro rằng ông nên sử dụng ảnh hưởng của mình để buộc chính phủ phải nhượng bộ".

"Nếu không, quân đội Mỹ có thể sẽ truy bắt ông ta, giống như đã từng làm với Tổng thống Maduro ở Venezuela."