27 በረራታት 24 ግጥማት፡ ፕረዚደንት ፊፋ ብኸመይ ኣረኻኺቡሉ ሳዕቤናቱኸ?

ፕረዚደንት ፊፋ ጃኒ ኢንፋንቲኖ፡ ኣብዚ ናይ ሎምዘበን ዋንጫ ዓለም፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ጥራይ ኣብ መላእ ሰሜን ኣመሪካ ኣብ ዝተኻየዱ 24 ግጥማት ተረኺቡ።

ብኣሽሓት ዝቝጸር ናይ ኣየር ኪሎሜትራት እውን ኣመዝጊቡ ኣሎ።

እቲ ጸወታታት ኣብ ሰለስተ ሃገራት - ኣመሪካ፡ ካናዳን መክሲኮን - ዝተዘርግሐ ኰይኑ፡ 16 ኣአንገድቲ ከተማታት ኣለዋኦ።

እቲ ናይ ምድብ ግጥማት ስለ ዝሰፍሐ ድማ ካብ ዝዀነ እዋን ንላዕሊ ብዙሓት ግጥማት ይካየዱ ኣለዉ።

እቲ ፕረዚደንት ኣብቲ ፊፋ ዘውጽኦ ስትራተጅያዊ ውጥን ቀጻልነትን ሰብኣዊ መሰላትን ዋንጫ ዓለም 2026፡ "ብዛዕባ ክሊማ፡ ሰብኣዊ መሰላት፡ ሕማማት ወይ ስንክልና ብዘየጋድድ፡ እጃምና ንምጽዋት ቃል ኣቲና ኣለና" ኢሉ ነይሩ።

ቢቢሲ ቬሪፋይን ቢቢሲ ስፖርትን፡ ምስ ፊፋን ምስ ኢንፋንቲኖን ምትእስሳር ዘለዋ ሓንቲ ውልቃዊት ጀት ክከታተሉ ጸኒሖም ኣለዉ።

እዛ ጀት ኣብ እዋን እቲ ውድድር 27 በረራታት ብምግባር፡ ናብተን እቲ ፕረዚደንት ፊፋ ኣብ ግጥማት ክሳተፍ ከሎ ኣሳእሉ ዝተቐርጸለን ከተማታት በጺሓ እያ።

እቲ እዛ ጀት ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ኣብ ልዕሊ ክሊማ ዘስዓበቶ ዝተገመተ ጽልዋ፡ ምስቲ ብማእከላይ ገምጋም 78 ሰባት ኣብ ምሉእ ዓመት ዘስዕብዎ ጽልዋ ማዕረ እዩ።

ፕረዚደንት ፊፋ ክሳብ ክንደይ ርሕቀት ተጓዒዙ?

ኢንፋንቲኖ ኣብ እዋን ምድብ ጸወታታት፡ ብኣማኢት ማይላት ኣብ ዝረሓሓቓ ከተማታት ኣብ ሓደ መዓልቲ ክልተ ግጥማት ተረኺቡ ኣሎ።

ኣብ ገሊኡ መዓልታት እውን ሰለስተ ዝተፈላለዩ በረራታት ገይሩ ነይሩ።

ፕረዚደንት ፊፋ ቅድሚ እዚ ውድድር እዚ ብኻልእ ናይ ቐጠር 'ኤርወይስ ኤግዘኪዩቲቭ' ጀት ክጥቀም ከሎ ተሳኢሉ ነይሩ።

ኣብዚ ዋንጫ ዓለም ድማ ብ'ገልፍስትሪም G650ER' ይጕዓዝ ከም ዘሎ ተጸብጺቡ ኣሎ።

ቢቢሲ ንፊፋ ነዚ ሓበሬታ ክረጋግጸሉ እኳ እንተሓተተ፡ ዝሃቦ ምላሽ ግን የሎን።

እንተዀነ፡ በረራታት እታ ነፋሪት ብናይ ነፈርቲ መከታተሊ ሓበሬታ ፈልሊናዮ ኣለና።

ናይ ነፍሲ ወከፍ በረራ መወዳእታ ቦታ ምስቲ ኢንፋንቲኖ ኣብታ ዕለት እቲኣ ኣብቲ ስታድዩም ዝተረኽበሉ ህዝባዊ ኣሳእል ምሉእ ብምሉእ ዝሰማማዕ ኰይኑ ተረኺቡ ኣሎ።

እቲ ዝነውሐ፡ ኢንፋንቲኖ ኣብቲ ቀዳማይ ክልተ ሰሙን ዝገበሮ በረራ 2,800 ማይላት (4,507 ኪሎሜትር) ዝሸፈነ ኰይኑ፡ ብ13 ሰነ ግጥም ኣውስትራልያን ቱርኪን ድሕሪ ምዕዛቡ ካብ ቫንኩቨር ናብ ሚያሚ ዝገበሮ በረራ እዩ።

ገሊኡ ሓጸርቲ ጕዕዞታት እውን ገይሩ እዩ፤ ንኣብነት ብ22 ሰነ እታ ጀት ካብ ፊላደልፍያ ናብቲ ኣብ ኒው ጀርሲ ዝርከብ መዕረፍ ነፈርቲ ቴተርቦሮ 92 ማይላት (148 ኪሎሜትር) ጥራይ በሪራ።

ኢንፋንቲኖ ኣብኡ ግጥም እኳ እንተ ዘይተዓዘበ፡ ንጽባሒቱ ንግሆ ግን ኣብቲ ጐረቤት ከተማ ኒው ዮርክ ዝርከብ ስቱድዮ ፎክስ ኒውስ (Fox News) ቃለ-መሕትት ገይሩ ነይሩ።

ድሕሪኡ እውን ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ናብ ቦስተንን ቶሮንቶን ብምብራር ኣብ ግጥማት ተረኺቡ።

እቲ ብሓደ መዓልቲ ዝገበሮ ዝነውሐ ጕዕዞ - ናይ ለይቲ በረራታት ከይሓወስካ - ብ15 ሰነ እዩ ነይሩ።

ኣብታ ዕለት እቲኣ፡ ግጥም ቤልጅየምን ግብጽን ንምዕዛብ ካብ ሚያሚ ናብ ሲያትል ኣብ መላእ ኣመሪካ ልዕሊ 2,700 ማይላት (4,000 ኪሎሜትር) በሪሩ።

ድሕሪኡ ድማ ናብ ደቡብ ኣንፈት ናብ ሎስ ኣንጀለስ ኣስታት 960 ማይላት (1,545 ኪሎሜትር) ተጓዒዙ፣ ኣብኡ ድማ ምሸት ኣብ ዝተኻየደ ግጥም ኢራንን ኒውዚላንድን ተረኺቡ።

ካልእ ዓቢ ናይ ጕዕዞ መዓልቲ ድማ 26 ሰነ እዩ ነይሩ።

ኣብታ ዕለት እቲኣ፡ እታ ጀት ካብ ሚያሚ ተበጊሳ፡ ኣብ ዳላስ ሓጺር ደውታ ድሕሪ ምግባር፡ ናብ ሲያትል ጕዕዞኣ ቐጺላ።

ኣብኡ ድማ ኢንፋንቲኖ ኣብቲ ግጥም ግብጽን ኢራንን ክሳተፍ ከሎ ተሳኢሉ እዩ።

እታ ነፋሪት ድሕሪ ምብጽሓ ኣስታት ሓሙሽተ ሰዓታት ጸኒሓ ካብ ሲያትል ዝተበገሰት ኰይና፡ ካልእ 2,700 ማይላት (4,345 ኪሎሜትር) በሪራ ናብ ሚያሚ ተመሊሳ።

ኣብኡ ድማ ንጽባሒቱ ንግሆ ዓሊባ።

ኢንፋንቲኖ ንጽባሒቱ፡ እቲ ፖርቱጋል ምስ ኮሎምቢያ ዝገጠማሉ፡ መበል 24ን ናይ መወዳእታን ግጥም ምድብ ጕጅለታት ኣብ ሚያሚ ተዓዚቡ።

ብመሰረት ዝገበርናዮ ትንተና፡ እታ ውልቃዊት ጀት ካብ ምጅማር እቲ ሻምፒዮና ክሳብ 27 ሰነ ብሓፈሻ እንተ ወሓደ 31,144 ማይላት (50,122 ኪሎሜትር) ተጓዒዛ ኣላ፣ ኣብ ኣየር ድማ ልዕሊ 66 ሰዓታት ኣሕሊፋ።

እዚ ክንደይ ዝኣክል ልቀት ካርቦን እዩ?

ብውልቃዊት ጀት ምጕዓዝ ብባህሪኡ ዝያዳ ካርቦን ዝልቀቐሉ መገዲ ጕዕዞ እዩ፤ እዚ ድማ ነታ ሃዋህው ዘውዕዩ፡ ዓለምለኻዊ ዋዒን ለውጢ ክሊማን ዘስዕቡ ጋዛት የፍሪ።

እታ ኢንፋንቲኖ ይጥቀመላ ኣሎ ተባሂላ ዝእመነላ ነፋሪት 'ገልፍስትሪም G650ER'፡ ኣብ ሰዓት ብማእከላይ ገምጋም 1,817 ሊትሮ ነዳዲ እያ እተንድድ።

እዚ ማለት ድማ ብመሰረት እቲ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ዘውጽኦ ናይ ግሪንሃውስ ጋዝ መለወጢ ቀመር፡ እታ ነፋሪት ኣብ ዚ ጸወታታት ምድብ ጕጅለታት ዝገበረቶ በረራ 516 ቶን መዓረ-ካርቦን-ዳይኦክሳይድ (CO2e) ኣፍርዩ ኣሎ።

እቲ ናይ መወዳእታ መጠን ካርቦን-ዳይኦክሳይድ፡ ነቲ ብቐጥታ ዝተለቐቐ ጋዝ ካርቦን-ዳይኦክሳይድን ካልኦት ጋዛትን ዘጠቓልል ኰይኑ፡ ነቲ ብዘይቀጥታ ኣብ ልዕሊ ክሊማ ዝበጽሕ ጽልዋ በረራታት ኣየር እውን ዝሓወሰ እዩ።

እዚኣቶም ግምታት ጥራይ ክዀኑ ይኽእሉ፣ ምኽንያቱ ነቲ ኣብ ክውንነት ዝልቀቕ ልክዕ መጠን ክንፈልጦ ስለ ዘይንኽእል።

ከምኡ እውን መጠን ምንዳድ ነዳዲ ኣብ እዋን ምልዓልን ምዕራፍን ነፈርቲ ዝለዓለ እዩ ዝኸውን።

ብመሰረት ሓበሬታ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሓደ ውልቀሰብ ኣብ ዓመት ብማእከላይ ገምጋም 6.56 ቶን ካርቦን-ዳይኦክሳይድ የውጽእ።

ስለዚ ድማ እቲ ኢንፋንቲኖ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ዝገበሮ ጕዕዞ ዝለቐቖ መጠን ካርቦን-ዳይኦክሳይድ፡ ምስቲ 78 ሰባት ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ዘፍርይዎ መጠን ማዕረ እዩ ተባሂሉ ይእመን።

እታ ነፋሪት ክሳብ 19 ሰባት ክትሕዝ እትኽእል እኳ እንተ ዀነት፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ በረራ ክንደይ ሰባት ከም ዝነበሩ ስለ ዘይንፈልጥ፡ ነቲ ንሓደ ተጓዓዛይ ዝበጽሖ ልክዕ መጠን ክንክፍሎ ኣይንኽእልን።

ሓደ ወኪል ፊፋ ንቢቢሲ ስፖርት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ፕረዚደንት ፊፋ ምስቶም ዝምልከቶም ሰበስልጣን ብስራሕን ምስቲ ውድድር ብዝተሓሓዙ ጉዳያትን ወትሩ ይጐዓዝ እዩ።

ዓቕሙ ብዝፈቐደሉ መጠን ድማ ነቶም ኣባላት ማሕበራት ፊፋ ክበጽሕ ይጽዕር እዩ።

"ገሊኡ እዋን እቲ ጕዕዞ ብብሉጻት [ሓዊሱ ሕሱር ዋጋ ዘለወን] መጓዓዝያታት ኣየር ዝውደብ ክኸውን ከሎ፡ ገሊኡ እዋን ድማ ከምቲ ዅነታትን ኣሳልጦን ውጽኢታውን ብዝዀነ መገዲ ብውልቃዊ ቻርተር ይኸውን።"

ንፊፋ ብዛዕባ እቶም ናብ ዋንጫ ዓለም ዝተገብሩ በረራታት ብተራ ነፈርቲ ዝተገብሩ እንተ ዀይኖም፡ ኣብቲ ቐጠር ኤግዘኪዩቲቭ ጀት ክንደይ ሰባት ከም ዝተጓዓዙን፣ ነዚ ዝልቀቕ ካርቦን ንምክሓስ ገለ ስጕምቲ ዝወስድ እንተ ዀይኑን ሓቲትናዮ እኳ እንተ ነበርና፡ ዝሃበና ምላሽ ግን የሎን።

ፍሬዲ ዴሊ፡ ሓደ ካብቶም ኣብቲ 'ኩል ዳውን' ዝተባህለ ንጥፈታት ክሊማ ስፖርት ዝሰርሕ ኣባል፡ እቲ ኢንፋንቲኖ ኣብ እዋን ዋንጫ ዓለም ብውልቃዊት ጀት ከም እተጠቕመ ዘርኢ ሓበሬታ፡ "ፊፋ ኣብ ጉዳይ ከባብን ቀጻልነትን ዘለዎ ዓቢ ውድቀት ዘርኢ እዩ" ኢልዎ ኣሎ።

"ኢንፋንቲኖ ውልቃዊት ጀት ክጥቀም ምምራጹ፡ ምስቲ ከምዚ ዝበለ ኣብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ፊፋ ኣብ ጉዳያት ከባቢ ክንርእዮ ዝግባኣና መሪሕነት ምሉእ ብምሉእ ዝጋጮ እዩ" ይብል ዴሊ፡ ተመራማሪ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሰሰክስ።

ኣብ ፈደረሽን ኤውሮጳ ንትራንስፖርትን ከባብን ክኢላ ዝዀነት ደኒዝ ኦክለር፡ ውልቃዊ ጀታት "ዘይመጠኑን ፍሉይን ጽልዋ" ከም ዘለወን ትገልጽ። "እዘን ዓይነት መጓዓዝያ ካብ ተራ ነፈርቲ ብ5 ክሳብ 14 ዕጽፊ፣ ካብ ባቡር ድማ ብ50 ዕጽፊ ንላዕሊ በከልቲ እየን።"

ቅድሚ እዚ ዋንጫ ዓለም ፊፋ ዝኣተዎም ናይ ከባቢ ቃል-ኪዳናት እንታይ ነይሮም?

ፊፋ ክሳብ 2030 ንዝልቀቕ ጋዝ ብ50% ንምቕናስ፡ ክሳብ 2040 ድማ ናብ ምሉእ -ዜሮ ካርቦን (net-zero) ንምብጻሕ ቃል ኣትዩ ኣሎ።

ነቲ ናይ ሎሚ ዓመት ሻምፒዮና፡ እቲ ዓለምለኻዊ ኣመሓዳሪ ኣካል ኵዕሶ እግሪ ዝተፈላለዩ ናይ ከባቢ ቃል-ኪዳናት ኣውጺኡ ነይሩ እዩ። ገለ ካብኣቶም፤

እንተዀነ፡ እቲ ሻምፒዮና ብ11 ሰነ ቅድሚ ምጅማሩ'ኳ፡ ብሰንኪ ግዝፈት እቲ ውድድር ገሊኦም ክኢላታት ክሊማ ጥርጣረታት ክህልዎም ጸኒሑ እዩ።

ብ2025 ዝወጸ ናይ 'ሳይንቲስትስ ፎር ግሎባል ሬስፖንሲቢሊቲ' (SGR) ጸብጻብ ከም ዝሓበሮ፡ እቲ ናይዚ ዋንጫ ዓለም ሓፈሻዊ መጠን ዝልቀቕ ካርቦን 9 ሚልዮን ቶን ክበጽሕ ከም ዝኽእል ተገሚቱ ኣሎ።

እዚ ድማ ካብቲ ናይ ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዋንጫታት ዓለም ብማእከላይ ገምጋም ዝተለቐቐ መጠን ብዕጽፊ ዝዓበየ ኰይኑ፡ ነቲ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ካብ ታሪኽ እቲ በካሊ ውድድር ክገብሮ እዩ።

ብ2023፡ ሓደ ናይ ስዊዘርላንድ ተቘጻጻሪ በዓል መዚ፡ ፊፋ ኣብ ትሑት ካርቦን ዝልቀቐሉ መደባት ወፍሪ ብምግባር "ዋንጫ ዓለም ቐጠር 2022 ኣብ ታሪኽ እቲ ቀዳማይ ካርቦን-ነጻ ዝዀነ እዩ" ክብል ዘቕረቦ ትረኻ "ሓሶት ዝመልኦ መግለጺታት እዩ" ኢልዎ ነይሩ።

ፊፋ ነቲ ውሳነ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ "ለውጢ ክሊማ ሓደ ካብቶም ኣብዚ እዋን እዚ ዘጋጥሙና ዘለዉ ሓያላት ብድሆታት ምዃኑ ምሉእ ብምሉእ ንግንዘብ ኢና፣ እዚ ድማ ነፍሲ ወከፍና ህጹጽን ቀጻልን ናይ ክሊማ ስጕምቲ ክንወስድ ከም ዝሓተና ንኣምን" ኢሉ ኣሎ።

ኢንፋንቲኖ ኣብቲ ኣብ ቐጠር ዝተኻየደ ናይ መወዳእታ ዋንጫ ዓለም ኣብ ኵሎም 64 ግጥማት ተረኺቡ ነይሩ እዩ። ኣብኡ እቶም ሸሞንተ ስታድዩማት ዝበዝሕ ግዜ ብሓደ ሰዓት ናይ መኪና ጕዕዞ ጥራይ ዝተረሓሓቑ እዮም ነይሮም። እቲ ኣብ መላእ ክፍለ-ዓለም ዝዝርጋሕ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ግን ፍልይ ዝበለ ብድሆ እዩ ዘምጽእ ዘሎ።