'ቈልዓ ክወልድ ኣይክእልን'የ ኢለ ሓሲበ ነይረ'፡ ደቂ ተባዕትዮ ሕቡእ 'ስፐርም' ንኽረኽቡ ዝሕግዞም ዘሎ ኤኣይ

ሓድሽ ብሰብ ሰርሖ ብልሒ (ኤኣይ) ዝሰርሕ ቴክኖሎጂ፡ ኣብቶም ዋህዮታት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ የብሎምን ዝተባህሉ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ምርካብ ይሕግዝ ኣሎ፤ ንዓመታት ቈልዓ ንምውላድ ክጽዕሩ ዝጸንሑ መጻምድቲ ድማ ሓድሽ ዕድል ናይ ምውላድ ይህቦም ኣሎ።

ፔነሎፕ፡ ኣብ መጀመርታ ሕዳር 2025 ኣብ ኒውጀርሲ ካብ ስራሕ ናብ ገዝኣ ኣብ እትኸደሉ ዝነበረት እዋን ቴሌፎን ይድወለላ፤ ሓኪማ፡ እቲ ንዓመታት ክትናፍቘ ዝጸንሐት ዜና የበስራ። ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመትን ፈረቓን ፈተነ ድማ፡ ፔነሎፕ ነፍሰ ጾር ኰይና።

ድሕሪ ብዙሕ መርመራታት፡ ፔነሎፕን በዓል ቤታ ሳሙኤልን፡ ክላይንፈልተር ሲንድሮም ዝበሃል ተወሳኺ ክሮሞዞም ኤክስ ዘለዎም ደቂ ተባዕትዮ ዘጥቅዕ ጀነቲካዊ ሕማም ከም ዘለዎ ፈሊጦም ነይሮም።

እዚ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ክሳብ ብጽሕና ኣይፈፍለጥን። መብዛሕትኦም ክላይንፈልተር ሲንድሮም (Klinefelter syndrome) ዘለዎም ሰባት ኣብ ፍረ-ነብሶም ውሑድ ወይ ድማ ዋላ ሓንቲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ የፍርዩ፤ እዚ ድማ ኣዞስፐርሚያ (azoospermia) ተባሂሉ'ዩ ዝፍለጥ። ኣስታት 10 ሚእታዊት ካብቶም መኻን ደቂ ተባዕትዮ፡ ኣዞስፐርሚያ የጋጥሞም።

ፔነሎፕ፡ ኣብ ውሽጢ ዓሚቕ ሓጎስን ዘይምእማንን ኰይና ሳሙኤል (ክልቲኦም ብሕትውናቶም ንምሕላው ሽሞም ተቐይሩ'ዩ) ምሸት ናብ ክሳብ ዝምለስ ትጽበዮ ነይራ።

"ኣብ ገጹ ብዙሕ ዓይነት ስምዒታት ይንበብ ነይሩ፤ ነቢዑ... ኣብ መወዳእታ ናብዚ ደረጃ ምብጻሕና ጥራይ ዘይኰነ፡ ብዙሕ ጻዕሪ፡ ግዜን መጽናዕትን ወሲዱ'ዩ። ከምኡ'ውን ሓደ ድቂ (embryo) ጥራይ ስለ ዝነበረና፡ ኣብ መወዳእታ ንሱ ሰሪሑ፤ ሓጐስና ደረት ኣይነበሮን፡"።

እዚ ድቂ፡ ሳላ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ጥራይ'ዩ ክግሃድ ክኢሉ፤ ስታር (Sperm Track and Recovery system) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቴክኒክ ኰይኑ፡ ዩኒቨርሲቲ ኮሎምብያ ኣብ ኣዞስፐርሚያ ዘለዎም ደቂ ተባዕትዮ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ ዝተማህዘ እዩ።

እቲ ስርዓት፡ ነዚ ሕማም ዘለዎም ደቂ ተባዕትዮ ክህልዎም ዝኽእል ውሑዳት "ሕቡእ" ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምልላይን ንምድላይን ዝሕግዝ ኣርቲፊሻል ኢንተለጀንስ ይጥቀም።

"ፈሪሐ ነይረ። ናይ ገዛእ ርእሰይ ቈልዓ ክወልድ ኣይክእል'የ ኢለ ሓሲበ ነይረ። እዚ ድማ ናይ ብሓቂ ዓቢ ክፋል ህይወተይ'ዩ፡" ይብል ሳሙኤል። ንሱ፡ ናይ ባዕሉ ቈልዓ ክወልደሉ ዝኽእል ዕድል 20 ሚእታዊት ጥራይ ምዃኑ'ዩ ተነጊሩዎ ነይሩ።

መኻንነት፡ ኣብ መላእ ዓለም ንሚልዮናት ሰባት ዝጸሉ ኰይኑ፡ ካብ ሽዱሽተ ኣብ ዕድመ ምፍራይ ዝርከቡ ሰባት ኣስታት ሓደ ኣብ ዕድሚኦም እንተወሓደ ሓደ ግዜ ናይ ምጥናስ ጸገማት የጋጥሞም።

መኻንነት ደቂ ተባዕትዮ ክሳብ 50 ሚእታዊት ናይዚ ጸገም ኣበርክቶ ዝገብር ረቛሒ ኰይኑ፡ ሓደ ሚእታዊት ካብ ኩሎም ደቂ ተባዕትዮ ድማ ኣዞስፐርሚክ እዮም።

እዚ ማለት ኣብ መላእ ዓለም ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ደቂ ተባዕትዮ፡ ተሑት ቁጽሪ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ስለ ዘለዎም፡ ውልቃዊ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ስለ ዝዀነ ከም ኣዞስፐርሚክ ይቑጸር ማለት እዩ።

ኤኣይ፡ ነዞም ሕቡኣት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ ዘለዎ ሓይሊ ግን ነቶም ወለዲ ክዀኑ ባህጊ ዘለዎም ሰባት ተስፋ ክህቦም ይኽእል እዩ።

ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ዓመት፡ ድሕሪ ናይ ሓሙሽተ ዓመት መስርሕ፡ እቲ ናይ መጀመርታ ስርዓት ስታር ተጠቒሙ ዝተወልደ ህጻን፡ ንኣስታት 20 ዓመታት ምስ መኻንነት ዝተቓለሱ መጻምድቲ ኣብ መወዳእታ ቈልዓ ክወልዱ ኣኽኢልዎም።

እዚ፡ ዳይረክተር ማእከል ፍርያምነት ዩኒቨርሲቲ ኮሎምብያ ዜቭ ዊልያምስን ጋንትኡን ጽቡቕ ጌሮም ዝዝክርዎ ህሞት እዩ።

"ኩሉ ሰብ ብሓጐስ ይዘልል ነይሩ። ዓስቢ ናይቲ ኩሉ ዝተገብረ ጻዕሪ ከምዚ ዝኣመሰለ ድንቅን ፍሉይን ነገር ፍረ ዝህቡ ነገራት ኣዝዮም ውሑዳት'ዮም። ሕጂ ህጻን ጓል ኣላ፡ ተስፋ ንገብር ድማ ከም ፍቓድ ኣምላኽ ካልኦት ብዙሓት ክውለዱ።"

እታ ናይ መጀመርታ ስታር ህጻን ካብ እትመጽእ ኣትሒዙ፡ እዚ ቴክኖሎጂ ኣብ ማእከል ፍርያምነት ብቐጻሊ ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ኣሎ፤ ዝርዝር ናይቶም በዚ መገዲ ክጠንሱ ተስፋ ዝገብሩ ሰባት ድማ ኣብ መላእ ዓለም ናብ ኣማኢት ክዓቢ ጸኒሑ።

ዊልያምስ ነቲ ቴክኖሎጂ ዝተጠቕሙ ዳሕረዎት 175 ሰባት መሰረት ብምግባር፡ ኣብ ትሕቲ 30 ሚእታዊት ጥራይ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ይረኽቡ ከም ዘለዉ ይዛረብ።

እዚኦም ብኻልእ መገዲ ናይ ገዛእ ርእሶም ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ተጠቒሞም ቈልዓ ናይ ምውላድ ዕድል ከም ዘይብሎም ዝተነግሮም ውልቀሰባት እዮም።

ኣብ ተወሳኺ ፈተነታት፡ ስታር ካብቲ ብኢድ ብዝተሰልጠነ ሰብኣዊ ቴክኒሻን ዝገበሮ ምድላይ ብ40 ዕጽፊ ዝበዝሐ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ክረክብ ከም ዝኸኣለ ዊልያምስ ይዛረብ።

መብዛሕትኡ ግዜ ሓደ ቅምሶ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ሓደ ሚሊሊተር ዓሰርተታት ሚልዮናት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ኣለዎ።

ካብ ሓደ ቅምሶ ዝወጽአት ንእሽቶ ዘርኢ ብማይክሮስኮፕ ትምርመር እሞ ቁጽሪ ዘርኢ ወይ ስፐርም ወዲ ተባዕታይ ክግመት ይከኣል፤ ኣብ ርእሲኡ ድማ እቲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ይንቀሳቐስን ጥዑይን ድዩ ኣይኰነን ዝብል ይምርመር።

ኣብ ቅምሶታት ኣዞስፐርሚክ ግን፡ ኣብ ምሉእ ቅምሶ ሓደ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ጥራይ ክህሉ ይኽእል እዩ - ዋላ እኳ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት እንተዘይሃለዉ። ነዚ ምፍታሽ፡ ኣብ ሓደ እዋን ሓንቲ ንእሽቶ ንጣብ ምርካብ ጥራይ፡ ግብራዊ ኣይኰነን።

ዊልያምስ ኣብ 2020 ብዛዕባ ኤኣይ ሓደስቲ ከዋኽብቲ ንምርካብ ብኸመይ ይጥቀመሉ ከም ዘለዉ ዝገልጽ ጽሑፍ ድሕሪ ምንባቡ እዩ ነቲ ሓሳብ ኣበጊሱዎ።

ዘመናዊ ቴለስኮፕ፡ ተመራመርቲ ስነ-ኰዀብ ቅድሚ ሕጂ ዘይተራእዩ ነገራት ንምትንታን ግዜ ዝወስድ ኣዝዩ ብዙሕ መረዳእታ ውይ ዳታ ሰማይ የፍሪ። ማሽን ለርኒንግ ኣልጎሪዝም ምጥቃም ግን ነዚ ስራሕ ኣብ ደቓይቕ ክሰርሖ ይኽእል እዩ።

"ስእሊ ሰማይ ነቲ ንደልዮ ነገር ኣዝዩ ዘዘኻኽር እዩ ነይሩ፡ ከምኡ'ውን ኣብቶም ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ የብሎምን ዝተባህሉ ደቂ ተባዕትዮ እንርእዮ፡" ይብል ዊልያምስ።

ከምዚ ዝኣመሰለ ቴክኖሎጂታት ተጠቒምካ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ብተመሳሳሊ መንገዲ ንምልላይን ንምንጻልን ይከኣል ድዩ ዝብል ሕቶ ድማ ክሓስብ ጀመረ።

ንሱን ጉጅልኡን ድሮ ነቲ ቅምሶ ስካን ንምግባር ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ ልዑል ሓይሊ ዘለዎ ናይ ምስሊ ቴክኖሎጂ ይጥቀሙ ነይሮም። እቲ ብድሆ፡ ዝዀነ ክርከብ ዝኽእል ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምፍላጥን ንምውጻእን ኣብ ካልኢት ኣማኢት ምስልታት ምትንታን እዩ ነይሩ።

ዊልያምስን መሳርሕቱን ማይክሮፍሉይድ ቺፕስ ይጥቀሙ - ብተኸታታሊ ከም ጸጉሪ ሰብ ቀጢን መስመራት ዝተቐርጸ ብርጭቆ ወይ ፖሊመር። ብድሕሪኡ እቲ ቅምሶ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ በዚ ይውሕዝ እሞ በቲ ምስሊ ዝወስድ ሰብ ስካን ክግበር ይኽእል።

ማሽን ላርኒንግ ኣልጎሪዝም ዝዀነ ኣብቲ ምስልታት ዝርከብ ዋህዮታት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ሓቀኛ ግዜ ስለ ዝፈልጦ ብዝተኻእለ መጠን ቀስ ኢሉ ክግለል ስለ ዝኽእል፡ ከም ዘይጠፍኡ የረጋግጽ።

"እቲ ቅምሰኦ እናፈሰሰ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ኣብ ካልኢት 300 ምስልታት ንስእል። መብዛሕትኡ እዚ ንርእዮ ዘለና ፍርስራስን ቁርጽራጽን ጥራይ'ዩ። ባዶ ፈሳሲ ዝመስል ኣይኰነን። ከምኡ'ውን ነቲ ናይ ብሓቂ ብርቂ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ባሕሪ ናይዚ ኩሉ ካልእ ፍርስራስን ቁርጽራጽ ዋህዮታትን ክትረኽቦ ትፍትን ኣለኻ ማለት'ዩ"" ይብል ዊልያምስ።

ዊልያምስ ከም ዝብሎ፡ ስታር 100 ሚእታዊት ናይ ተነቃፍነት ደረጃ ከም ዘዐወተን፡ እዚ ማለት ድማ ​​ኣብ ሓደ ቅምሶ ሓደ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ እንተሃልዩ ናይ ምርካብ ዓቕሚ ከም ዘለዎን ይዛረብ።

"ቅድሚ ሕጂ ክንርእዮ ኣብ ዘይንኽእል ቦታ ምርካብ ጥራይ'ዩ፡" ይብል።

በዚ ኣገባብ፡ እቲ ዘርኢ ምስ ተረኽበ፡ ሓደ ሮቦታዊ ስርዓት ነቲ ዋህዮ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ወይ ዝርከበሉ ዋህዮታት ኣብ ውሽጢ ሚሊሰከንድታት የውጽኦ።

"እቲ ኣብቲ ማይክሮፍሉይድ ቺፕ ዘሎ ሮቦቲክስ፡ ነቲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ዘለዋ ንእሽቶ ክፋል ናይቲ ፈሳሲ ይፈትሓ። ኣብ መወዳእታ ብፈሳሲ ዘርኢ ዝተመልአ ቱቦ፡ ግን ከኣ ዝዀነ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ዘይብሉ፡ ከምኡ'ውን እቲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ዘለዎ ንእሽቶ ነጠብጣብ ትረክብ፡" ክብል ዊልያምስ የረድእ።

ኣብ ጉዳይ ሳሙኤል ግን፡ ንስታር ሲስተም ተወሳኺ ብድሆ ነይሩ - ክላይንፈልተር ስለ ዘለዎ፡ ኣብቲ ፍረ-ነብሲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ የለን፤ ስለዚ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ፡ ሓካይም ሽንቲ፡ ናብ ፍረ ነብሱ ክኸዱ ነይሩዎም። ሳሙኤል ኣብ ካልእ ማእከል ፍርያምነት ንዝተገብረ ዕዉት መጥባሕቲ ምውጻእ ጽግያት ንምድላው ንትሽዓተ ኣዋርሕ ፍወሳ ሆርሞን ተገይሩሉ።

ብድሕሪኡ እቲ ቅምሶ ንምርመራ ናብቲ ኣብ ኮሎምብያ ዝርከብ ጉጅለ ​​ዊልያም ተላኢኹ።

"እቲ ካብቲ መጥባሕቲ ዝተረኽበ ቲሹ ናብ ላቦራቶሪ ኣንድሮሎጂ ተወሲዱ፡ ኣብኡ ብስርዓት ስታር ኣቢሉ ክኸይድ ንኽኽእል ተገይሩ ተዳልዩ፡" ይብል ነቲ መስርሕ ዝከታተል ኣብ ማእከል ፍርያምነት ዩኒቨርሲቲ ኮሎምብያ ዳይረክተር ሕክምናን ላቦራቶሪን ኤሪክ ፎርማን።

ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ፔነሎፕ እንቋቑሖኣ ናይ ምውጻእ መስርሕ ትገብር ነይራ። መብዛሕትኡ ግዜ ዝፈረየ ቅምሶ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ተመሳሳሊ መዓልቲ እዩ ዝቐርብ፣ ምኽንያቱ ዝበለጸ ዕድል ምድቃል ስለ ዝህብ።

ስታር ኣብ ቅምሶ ሳሙኤል ሸሞንተ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ክዉጽእ ክኢሉ፡ እዚኦም ድማ ብግዲኦም ኣብ እንቋቑሖ ፔነሎፕ ተወጊኦም። እቲ ሓደ ናብ ምሉእ ብላስቶሲስት - ዝያዳ ዝማዕበለ ደረጃ ድቂ ተቐየረ።

እዚ ብሓገዝ ስታር ዝተወልደ ናይ መጀመርታ ውላዶም ክኸውን ዝኽእል ዕሸል፡ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሓምለ ክውለድ እዩ። ኣብዚ ክንበጽሕ ኢና ዝብል ተስፋ ኣይነበሮምን።

"ሕጂ ናይ ብሓቂ፡ ናይ ብሓቂ ክስምዓኒ ጀሚሩ ኣሎ፡ ብፍላይ ክንቀሳቐስ ከሎ፤ ኩሉ ጽቡቕ ይመስል ኣሎ፡" ትብል ፔነሎፕ።

እዚ ኤኣይ፡ ኣብ ሃድን ውሑዳት ዋህዮታት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ጥራይ ዘይኰነ ኣብ ሕክምና ፍርያምነት ውጽኢት ንምምሕያሽ ይጥቀምሉ ኣለዉ።

ንኣብነት ኣብ ምልዕዓል ማህጸን - ኣብ IVF ኣገዳሲ መስርሕ ኰይኑ፡ ማህጸን ብዙሓት እንቋቑሖታት ንኽፈጥሩ ዝሕግዝ - እዚ ማሽን ለርኒንግ መጠን ናይቲ ሆርሞን ጎናዶትሮፒን ንምፍላጥ ይሕግዝ ኣሎ። እዚ ከምዚ ከሎ፡ ዝያዳ ቅኑዕን ግብራውን ዘርኢ ወይ እንቋቝሖን ድቂን ንምርካብ ይሕግዙ ኣለዉ።

ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ውጽኢት ንምግምጋም ግን፡ ክኢላታት ዝያዳ ሰፊሕ ክሊኒካዊ ፈተነታት ከም ዘድሊ ይሰማምዑ፡ ከምኡ'ውን ኣብ ዙርያ ተነቃፊ ሕክምናዊ መረዳእታ፡ ምስጢራዊነትን ኣብ ዙርያ ተሓታትነትን ዋንነትን ዝፍጠር ክርክር ብኸመይ ከም ዝትሓዝ ግልጽነት ከም ዘድሊ የገንዝቡ።

ምስ ምህዞታት ኤኣይ ክመጽእ ዝኽእል ዘሐጉስ ውጽኢታት ኣድሂቡ'ዉን ልዕሊ ዓቐን መብጽዓታት ከይግበር ዝብል ስክፍታታት ኣሎ።

"ነዊሕ ናይ ፍርያምነት ጉዕዞ ዘለዎም መጻምድቲ ንኽጠንሱ ተስፋ ክቘርጹ ይኽእሉ እዮም፤ ንዘይተረጋገጸ ክቡር ሕክምናታት ድማ ተቓላዕቲ ክዀኑ ይኽእሉ፡" ትብል ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ዋርዊክ ፕሮፌሰር ሕክምና ማህጸን ዝዀነት ስዮብሃን ኲንቢ።

"ምዕቡላት፡ ዘሀንጥዩ፡ ምህንድስናን ኤኣይን ተዋሃሂዶም ንኸቢድ ትሕተ ፍርያምነት ደቂ ተባዕትዮ ረቛሒታት ሓድሽ መፍትሒ ምምዕባሎም ኣዝዩ ዘሐጉስ'ዩ። ሓደ ዕዉት ጥንሲ ምርካብ'ዉን ኣገዳሲ ጅማሮ'ዩ። ይኹን እምበር፡ ዋጋ ናይዚ ሓድሽ ሕክምና ምሉእ ብምሉእ ቅድሚ ምግምጋሙ፡ ተወሳኺ መጽናዕቲ የድሊ።"

ንሳሙኤል ግን፡ እዚ ብኤኣይ ዝሰርሕ ሜላ፡ ንዕኡን ንበዓልቲ ቤቱን ኣብ መጻኢ ስድራቤቶም ከም ብሓድሽ ንኸዕብዩ ክሕግዞም ይኽእል እዩ ዝብል ተስፋ ዝዩ ዘዘስደምም እዩ።

"ብርግጽ ሕጂ ንስስዕ ኣለና፡ ኣብ መጻኢ ድማ ካልእ ቈልዓ ክንረክብ ተስፋ ንገብር፡"።