Vita vya Tigray: Kwa nini ni muhimu kujua vita vinavyoendelea Ethiopia

Mapigano yamezuka tena kaskazini mwa Ethiopia, tangu vita vya wenyewe kwa wenyewe katika eneo la Tigray kusitishwa kupitia Mkataba wa Pretoria.

Ingawa taarifa rasmi kuhusu kuanza kwa mapigano hayo ilitolewa siku ya Jumatano, iliripotiwa kuwa siku ya Jumanne mji wa Alamata, katika eneo la Tigray, ulikumbwa na mfululizo wa mashambulizi yaliyotumia ndege zisizo na rubani pamoja na ndege za kivita.

Kabla ya hapo, hivi karibuni, makundi saba yenye silaha yalitangaza kuunda muungano waliouita "Partnership for Security" (Ushirikiano kwa Usalama).

Kabla ya muungano huo kutangazwa rasmi, viongozi wa Tigray People's Liberation Front (TPLF) walikuwa wameelezea awali kwamba wana "nia ya kuipindua serikali ya shirikisho."

Aidha, katika miezi ya hivi karibuni, serikali ya Ethiopia imeendelea kufanya mashambulizi ya mara kwa mara kwa kutumia ndege zisizo na rubani, yakilenga wapiganaji wa Tigray.

Mvutano huo umefikia hatua ya mapigano ya wazi, huku taarifa zikieleza kuwa mapigano yaliripotiwa katika maeneo ya Amhara na Afar.

Matukio makuu yaliyotokea katika siku za hivi karibuni ni pamoja na yafuatayo:

Vikosi vya waasi vyaungana

Mwenyekiti wa Amhara National Movement for the Arts (AFABN), Zemene Kassie, alitangaza katika taarifa iliyosomwa kupitia vyombo vya habari vya Tigray kwamba muungano unaoitwa "Partnership for Salvation" umeundwa.

Muungano huo unajumuisha makundi saba yenye silaha, yakiwemo TPLF, Amhara People's Liberation Front (AFABN) na Oromo Liberation Army (OLA).

Muungano huo umetangaza hadharani nia yake ya kuiondoa madarakani serikali ya Waziri Mkuu Abiy Ahmed na kuunda "serikali ya mpito."

Zemene, ambaye ni mwenyekiti wa muungano huo, alielezea mchakato huo kuwa "awamu mpya ya mpito," akisema utasaidia kuhakikisha haki za kibinadamu na za kidemokrasia za Waethiopia wote zinalindwa bila kudhoofishwa.

Aliongezea kuwa awamu hiyo mpya itafikiwa kwa kuondoa mfumo wa sasa wa utawala unaoongozwa na Chama cha Prosperity Party.

Baada ya muungano huo kutangazwa rasmi, kulikuwa na mchanganyiko wa uungwaji mkono na upinzani.

Msemaji wa Waziri Mkuu Abiy Ahmed, Billene Seyoum, aliiambia shirika la habari la Reuters kwamba makundi hayo yanapokea msaada kutoka Eritrea, na kwamba kutangazwa kwa muungano huo kunathibitisha tuhuma ambazo serikali ya Ethiopia ilikuwa imetoa hapo awali.

Shambulio la droni eneo la Alamata

Katika miezi ya hivi karibuni, kumekuwa na mashambulizi ya ndege zisizo na rubani yakilenga vikosi vya Tigray. Hata hivyo, serikali haijajibu madai yaliyotolewa na utawala wa eneo hilo.

Mojawapo ya mashambulizi ya ndege zisizo na rubani yaliyotokea wakati mvutano kati ya serikali na viongozi wa Tigray ilikuwa mashambulizi dhidi ya maeneo tofauti katika mji wa Mekelle.

Ofisi ya mawasiliano ya eneo hilo ilisema kuwa zaidi ya watu 13 walijeruhiwa katika shambulizi hilo la droni, na kuilaumu serikali kwa kulihusika.

Shambulizi jingine la droni lilitokea tarehe 4 Novemba 2018 katika eneo la Merewa, wilaya ya Raya Alamata katika eneo la Tigray. Mamlaka za eneo hilo pamoja na vyanzo katika vikosi vya Tigray vilisema kuwa watu waliuawa katika shambulizi hilo.

Wiki hii, mfululizo wa mashambulizi ya ndege zisizo na rubani na ndege za kivita ulifanyika katika maeneo yanayozunguka mji wa Alamata, Tigray.

Meya wa mji huo, Moges Shiferaw, aliiambia BBC kwamba angalau watu 14 waliuawa katika mashambulizi hayo na wengine wengi kujeruhiwa.

Meya Moges aliiambia BBC kwamba watu wote waliouawa katika shambulizi hilo walikuwa raia, na kwamba hakukuwa na wanajeshi waliouawa wala vifaa vya kijeshi vilivyoharibiwa.

Hata hivyo, wakazi watatu waliozungumza na BBC Tigrinya walisema waliona idadi kubwa ya wapiganaji miongoni mwa waliouawa.

Uwanja wa ndege wadhibitiwa

Imefahamika kuwa vikosi vya Tigray vimechukua udhibiti wa Uwanja wa Ndege wa Alula Aba Nega mjini Mekelle, mji mkuu wa eneo la Tigray.

Shirika la Ndege la Ethiopia, Ethiopian Airlines, pia lilitangaza kupitia ukurasa wake rasmi wa Facebook kwamba wamesitisha safari zao za ndege kwenda eneo la Tigray.

Kampuni hiyo ilisema kusitishwa kwa safari hizo kulitokana na hali ya sasa katika eneo hilo, bila kubainisha sababu maalumu zilizolazimu kusitishwa kwa huduma hiyo.

Vyanzo vilivyozungumza na BBC pia vilisema kuwa safari za ndege kwenda miji ya Mekelle, Axum na Shire zilikuwa zimehairishwa.

Iliripotiwa kwamba vikosi vya Tigray vilichukua udhibiti wa viwanja hivyo vya ndege baada ya kuwashinda na kuwakamata wanajeshi wa serikali waliokuwa wakilinda maeneo hayo.

Maeneo ambako vita vinaendelea

Mshauri wa Waziri Mkuu kuhusu masuala ya Afrika Mashariki na rais wa zamani wa Utawala wa Mpito wa Tigray, Getachew Reda, alisema kwamba vikosi vya TPLF vimeanzisha mashambulizi makubwa katika maeneo ya mikoa ya Afar na Amhara.

Kwa upande wao, viongozi wa TPLF wamesema vikosi vyao vinapigana vita vya kujilinda baada ya vikosi vya serikali kuanzisha mashambulizi.

Ofisi ya Mawasiliano ya Mkoa wa Afar imesema katika taarifa iliyochapishwa kwenye ukurasa wake wa Facebook kwamba TPLF ilianzisha mapigano katika maeneo ya Abaala, Megale, Wosema na maeneo mengine katika eneo la Kilbeti Rasu, mkoani Afar.

Wakati huo huo, muungano unaoitwa Ethiopian People's Liberation Army (EPLA) ulisema katika taarifa kwamba mashirika yake wanachama yalikuwa yakifanya mashambulizi ya kulipiza kisasi, hasa katika maeneo ya North Wollo, Wag Himra na kaskazini mwa Afar.

Nini kimesemwa kuhusu Tigray na serikali ya Ethiopia

Ingawa serikali ya shirikisho la Ethiopia, haijatoa taarifa rasmi kuhusu mapigano hayo, afisa mwandamizi wa serikali, Getachew Reda, amesema kwamba vikosi vya TPLF vimeanzisha mashambulizi makubwa katika maeneo ya Afar na Amhara. Aliongeza kuwa kuanza tena kwa mapigano hayo ni tukio la kushtua sana.

Getachew pia alisema kwamba "tabia ya kutowajibika ya viongozi wa kisiasa na kijeshi wa TPLF imeingia katika awamu mpya."

Rais Taye Atske Selassie, akihutubia Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa mjini New York, alisema Ethiopia, licha ya "kuingiliwa kutoka nje," imeonyesha kiwango cha juu cha kujidhibiti na imeimarisha uhusiano wake na nchi jirani.

Pia alisema Ethiopia inaendelea kuimarisha ushirikiano wa kikanda na kuunga mkono juhudi za kuleta amani nchini Sudan, lakini akaonya kwamba kuna "mataifa ya kigeni yanayoingilia masuala ya eneo hilo."

Kwa upande wao, viongozi wa TPLF, wanaoongoza Tigray, walisema waliamuru vikosi vyao "kuchukua hatua" ili kujilinda dhidi ya kile walichodai kuwa ni shambulio lililoanzishwa na Jeshi la Ulinzi la Taifa la Ethiopia (ENDF).

Makundi saba yenye silaha yaliyoshirikiana na TPLF yalisema katika taarifa kwamba yamekabiliwa na mashambulizi makubwa ya angani na ardhini.

Mashirika ya kikanda na kimataifa yamesema nini?

Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika, Mahmoud Ali Yusuf, amesema ana wasiwasi mkubwa kuhusu kuongezeka tena kwa mvutano na mapigano ya kijeshi kaskazini mwa Ethiopia, na kutoa wito wa kusitishwa mara moja kwa mapigano hayo.

Katika taarifa iliyotolewa jana usiku, alisema wana wasiwasi kuhusu kutekwa kwa viwanja vya ndege vya Mekelle, Axum na Shire, kukamatwa kwa wafanyakazi wa serikali na vikosi vya TPLF, pamoja na kuvurugwa kwa huduma za umma.

Aliongezea kuwa kuna haja ya "kurejea haraka kwenye mazungumzo ya moja kwa moja" kwa kuzingatia Mkataba wa Pretoria.

Pia alizitaka nchi jirani na Ethiopia kujiepusha na hatua zinazoweza kuchochea zaidi mzozo huo.

Kwa upande wake, Balozi wa Marekani nchini Ethiopia, Ervin Massinga, aliwashutumu viongozi wa TPLF kwa "kuanzisha mashambulizi makubwa."

Alikosoa viongozi wa TPLF kwa kukataa mazungumzo yaliyokuwa yakiongozwa na mjumbe wa Umoja wa Afrika, Olusegun Obasanjo, akisema kwamba "Kuanzisha vita hakutakuwa na manufaa kwa wananchi."

Katika taarifa iliyotolewa jana jioni, balozi huyo aliwataka "makundi mengine yenye silaha kuonyesha busara na kutokijiunga na vita hivi."

Pia alisema Marekani ina uwezo wa kuweka vikwazo dhidi ya viongozi zaidi ambao wanajaribu kuipeleka Ethiopia katika mwelekeo usio sahihi.

Baada ya taarifa zilizotolewa na Mwenyekiti wa Tume ya Umoja wa Afrika, Mahmoud Ali Youssouf, na Balozi wa Marekani nchini Ethiopia, Ervin Massinga, afisa mwandamizi wa TPLF na makamu wa rais wa eneo hilo, Amanuel Assefa, alisema katika chapisho kwenye mitandao yake ya kijamii kwamba "amekatishwa tamaa" na taarifa hizo.

IGAD

Mamlaka ya Kiserikali ya Maendeleo (IGAD) ilitoa taarifa ikisema ina "wasiwasi mkubwa" kuhusu kuongezeka kwa mvutano kaskazini mwa Ethiopia.

IGAD ilizitaka pande zote kusitisha uhasama na kujiepusha na hatua zinazoweza kuongeza mvutano, kuhatarisha maisha ya raia na kudhoofisha juhudi za amani.

IGAD pia ilizitaka pande zinazohusika kutumia Mkataba wa Pretoria kutatua mizozo na kuheshimu kikamilifu majukumu yaliyoainishwa katika makubaliano hayo.

Umoja wa Ulaya

Umoja wa Ulaya (EU) pia ulitoa taarifa ikielezea wasiwasi mkubwa kuhusu hali inayozidi kuzorota kwa kasi kaskazini mwa Ethiopia na athari zake kwa wananchi.

Umoja wa Ulaya ulisema "kupunguzwa kwa haraka kwa mvutano" ni muhimu, na ukazitaka pande zote mbili kuthibitisha tena dhamira yao ya kutekeleza makubaliano yaliyofikiwa kwa lengo la kudumisha amani.