Sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Itoobiya oo ku hanjabay in ay jawaab adag bixin doonaan xilli uu eedeynayay Eritrea

Mas'uul sare oo ka tirsan dowladda Itoobiya ayaa sheegay in jawaabta Itoobiya ay noqon doonto mid adag, isaga oo sheegay in ciidamada Eritrea ay ka gudbeen xadka Itoobiya, isla markaana ay ka qaybqaateen dagaalladii maalmihii u dambeeyay.

Labadii toddobaad ee la soo dhaafay, ciidamada TPLF ayaa dagaallo kula jiray ciidamada dowladda federaalka ee Itoobiya, kuwaas oo ka dhacayay gobolka Tigray, oo xuduud la leh gobollada Amharada iyo Cafarta.

Kahor iyo kadib markii uu dagaalku qarxay, dowladda Itoobiya waxay si aan rasmi ahayn ugu eedeynaysay dowladda Eritrea inay ku lug leedahay colaadda.

Wareysi uu habeenkii Sabtida siiyay Telefishinka Fana, oo ah kanaal ku dhow Xisbiga Barwaaqada ee talada haya, Dr. Abraham Belay, oo ah mas'uul sare oo ka tirsan dowladda federaalka, ayaa sheegay in dowladda Eritrea ay si toos ah uga qaybqaadanayso dagaallada.

Tani waa markii ugu horreysay oo mas'uul sare oo ka tirsan dowladda federaalka uu si fagaare ah uga hadlo in ciidamada Eritrea ay ka gudbeen xadka Itoobiya, isla markaana ay si toos ah uga qaybqaateen dagaalka socda.

Dr. Abraham Belay, oo toddobaadkii hore loo magacaabay guddoomiyaha Guddiga Tamarta Nukliyeerka Itoobiya, ayaa yiri: "Haddii uu jiro dhinac faragelinaya, jawaabtu waa mid aad u cad." Isaga oo tixraacaya ku lug lahaanshaha tooska ah ee dowladda Eritrea ee dagaalka, ayuu sidoo kale tilmaamay in Itoobiya ay qaadi doonto tallaabo adag.

Dowladda Eritrea ayaa marar badan beenisay eedeymaha sheegaya inay ku lug leedahay dagaalka ka socda waqooyiga Itoobiya.

Dowladda Itoobiya ayaa xirtay safaaraddeedii ku taallay Eritrea, waxayna Addis Ababa ka cayrisay 10 diblomaasi oo Eritrean ah. Kadib tallaabadaas, dowladda Eritrea ayaa ku dhawaaqday inay jareyso xiriirkii diblomaasiyadeed ee ay la lahayd Itoobiya.

Dr. Abraham ayaa yiri: "Dowladda Shabia iyo ciidanka Shabia waxay ka qaybqaateen dagaalkan. Taas macnaheedu waa inay ka faa'iidaysteen hubka iyo qalabkaas. Dadka dhintay iyo hubka la qabtay ayaa ah natiijada ka dhalatay arrintaas."

Mas'uuliyiinta gobolka Cafarta oo horay BBC ula hadlay ayaa sheegay in askar Eritrean ah iyo qalab milatari laga qabtay xilli ay gobolkaas ka dagaallamayeen.

Wasiirka warfaafinta Eritrea, Ato Yamane, ayaa beeniyay eedeymahaas isagoo jawaab siinayay BBC Tigrigna, wuxuuna yiri: "Dowladdaas waxay caado ka dhigatay inay dalalka deriska ah ku eedeyso dhibaatooyinka, si ay indhaha uga leexiso khilaafaadka badan ee ka jira gudaha dalka."

Guddoomiyaha guddiga tamarta Nukliyeerka ayaa intaa ku daray in faragelinta la sheegay ee Eritrea ay la kulmi doonto "jawaab aan shaki ku jirin oo laba jibbaaran. Qof kasta oo soo gala dal oo ciidamo la safta burcad ama koox hubeysan oo dowladda ka soo horjeeda, wuxuu wajihi doonaa cawaaqibka ka dhalanaya."

Wuxuu ka digay: "Ma jiro qof si aan waxba u qaban u daawan kara iyadoo dalka la burburinayo. Itoobiyaanku ma laha dhaqanka noocaas ah. Dowladda aan hoggaamino ma aqbali doonto arrintan." Wuxuuna intaas ku daray: "Kuwa ay tahay inay tallaabo qaadaan waa inay tallaabo qaadaan."

Dowladda Eritrea waxay garab istaagtay dowladda federaalka intii uu socday dagaalkii waqooyiga Itoobiya, kaas oo dhacay intii u dhaxaysay 2012 iyo 2014.

Xiriirka u dhexeeya dowladaha Eritrea iyo Itoobiya ayaa bilaabay inuu xumaado kaddib markii la saxiixay Heshiiskii Pretoria, kaas oo soo afjaray dagaal dhiig badan ku daatay oo socday muddo laba sano ah.

Mas'uulkan ayaa sidoo kale sheegay in kaddib markii caasimadda gobolka Tigray ay gacanta u gashay dowladda federaalka iyo ciidamada xulafada la ah, la bilaabay dadaallo degdeg ah oo lagu soo celinayo xasilloonida iyo nabadda, iyo sidoo kale in la dhiso hay'ad is-maamul oo ay leeyihiin dadka gobolka.

Dr. Abraham Belay ayaa hadalkan sheegay kaddib markii galabnimadii Sabtida la soo sheegay in caasimadda gobolka, Mekelle, ay gacanta u gashay ciidamada federaalka iyo ciidamada Tigray nabadda.

Horaantii, wakaaladaha wararka ee AFP iyo Reuters ayaa sheegay in ciidamada TPLF ay ka baxeen caasimadda.

Dr. Abraham Belay ayaa sheegay in iyagu [TPLF] ay bilaabeen dagaalka, isagoo yiri: "Waxay yiraahdeen, 'Dowladda waan burburinaynaa,'" wuxuuna intaas ku daray in howlgalku uu sii socday isagoo yiri: "Annaguna waan is-difaacaynaa, meel kasta oo ay tagaan iyo meel kasta oo ay galaan waan ka sifaynaynaa."

Wuxuu intaas ku daray in dowladda federaalku ay qaadi doonto mas'uuliyadda, ayna si degdeg ah u dhisi doonto qaab-dhismeedyada maamulka kebele iyo woreda, iyadoo dadka deegaanka laga qaybgelinayo.

Wuxuu sheegay in ujeeddadu tahay in la abuuro jawi gobolka u saamaxaya inuu si degdeg ah u xasilo, isla markaana doorashooyinka gobolka lagu qabto muddo bilo ah gudahood.

Wareysi uu warbaahinta gudaha siiyay oo ku saabsanaa xaaladda taagan, Dr. Abraham ayaa TPLF ku eedeeyay inay tan iyo "subaxnimadii" heshiiska Pretoria ka shaqeynaysay sidii heshiiskaas loo burburin lahaa.

Dr. Abraham, oo TPLF ku eedeeyay inaysan rumaysnayn nabadda iyo wada-xaajoodka, ayaa sheegay in dowladda ay si buuxda u hirgelisay qodobbadii heshiiska.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in TPLF ay marar badan abuurtay isku dhacyo iyo dhibaatooyin, wuxuuna ku eedeeyay "in halkii ay hubka ka dhigi lahaayeen ay ciidan tababaraan, hub soo dhoofsadaan, isla markaana ay iskaashi la sameeyaan kooxaha gudaha ee colaadaha wada iyo xitaa dhinacyo shisheeye, taas oo maalin kasta burburinaysa heshiiskii Pretoria."

Waxay sheegeen in xitaa dib-u-celinta dadka barakacay, oo si wadajir ah loo waday, la joojiyay "iyagoo taas u adeegsanaya sidii ay u hirgelin lahaayeen ajandahooda siyaasadeed."

Dr. Abraham ayaa sheegay in TPLF ay dadka barakacay u adeegsanaysay "la haystayaal", isagoo intaas ku daray: "Hadda, Ilaahay mahaddii, waxay awoodi doonaan inay guryahooda ku laabtaan."

Dr. Abraham, oo sheegay in dhallinyaro labada dhinac ah ay ku dhinteen dagaalkii labada toddobaad socday ee waqooyiga Itoobiya, ayaa sheegay in kheyraad badan oo loo adeegsan lahaa horumarinta dalka lagu khasaarinayo dagaalkan, isagoo intaas ku daray: "Tani waa khasaaro u soo hoyda dalka."

Guddiga Midowga Afrika ayaa bayaan uu soo saaray kaddib markii Itoobiya dalka ka saartay diblomaasiyiin Eritrean iyo Masri ah ku sheegay inuu walaac ka qabo xiisadaha jira, isla markaana uu si dhow ula socdo xaaladda.

Guddigu wuxuu ugu baaqay saddexda dal ee xubnaha ka ah isbahaysiga inay "ka fogaadaan tallaabooyin iyo hadallo sii hurinaya xiisadaha, waxna u dhimaya nabadda iyo xasilloonida gobolka."

Guddigu wuxuu sidoo kale ugu baaqay saddexda dal inay khilaafaadkooda ku xalliyaan "waddooyin diblomaasiyadeed iyo wada-hadal nabadeed," si waafaqsan mabaadi'da Midowga Afrika.