Muhaajiriinta oo adeegsanaya waddooyin dheer oo halis badan si ay ugu gudbaan Ingiriiska

Maamulka Faransiiska ayaa sheegay in tiro sii kordheysa oo muhaajiriin ah ay isku dayayaan inay Marinka Ingiriiska ee Channel-ka uga gudbaan doonyo yaryar, iyagoo adeegsanaya waddooyin cusub oo dheer oo ka imaanaya xeebaha ku yaalla koonfurta iyo galbeedka magaalooyinka Calais iyo Dunkirk.

Toddobaadkii la soo dhaafay, hal doon ayaa ka soo baxday xeebta Normandy waxaana ay badda ku jirtay in ka badan 30 saacadood, ka hor inta aan la hakin oo loo qaadin dekedda Dover iyadoo ay wadeen ciidanka ilaalada xuduudaha ee Border Force.

Inkastoo isku dayada ka imaanaya Normandy ay ahaan jireen kuwo naadir ah, maamulka gobolka Seine-Maritime ee dariska la ah ayaa sheegay in sanadkan oo keliya ay diiwaangeliyeen 58 isku day, taas oo ah labo jibaar ka badan 30-kii isku day ee la diiwaangeliyay sanadkii hore.

Dowladda ayaa sheegtay inay tallaabo ka qaadayso tahriibta halista ah ee doonyaha yaryar, iyadoo tirooyinka rasmiga ah ay muujinayaan in imaatinka muhaajiriinta uu aad hoos ugu dhacay sanadkan.

In kasta oo guud ahaan tirada isku dayada tahriibtu ay yaraatay, haddana xeebaha loo adeegsado tahriibinta ayaa u muuqda kuwo sii ballaaranaya.

Bishan horraanteedii, doon kale oo ay la socdeen muhaajiriin ayaa waxaa ku soo dhaweeyay doonyaha samatabixinta ee Isle of Wight, ka dib markii ay ka soo shiraacatay dhanka magaalada Cherbourg.

Goobahan cusub ee laga ridayo doonyaha ayaa ku yaal qiyaastii 80 mayl (128 km) oo u jirta xeebihii caadiga ahaa ee ay sanadihii dambe doonyaha yaryari ka gudbi jireen, taas oo ka dhigan in dadka saaran doonyaha ay badda ku qaadanayaan waqti aad u dheer.

Audrey Baconnais-Rosez oo ah wakiilka dowladda hoose ee Seine-Maritime ayaa tiri: "Isku dayada lagu doonayo in Channel-ka laga gudbo waa ay kordheen, waxaana ay ka sii fogaanayaan Waqooyiga Faransiiska."

Waxay intaas ku dartay in maamulku "kala bar isku dayadaasi ay ku guuleysteen in ay fashiliyaan".

Waxay kaloo sheegtay in la kordhiyay tirada ciidanka Gendarmes-ka iyo booliska ee howlgalka ka haya xeebta Dieppe ilaa nawaaxiga Le Havre.

"Hadda xeebta waxaa jooga ilaa 50 askari oo Gendarmes ah, waxaana gudaha Dieppe iyo hareeraheeda ku sugan ku dhawaad 20 sarkaal oo boolis ah oo isku dayaya inay joojiyaan tahriibta," ayay tiri.

Baconnais-Rosez ayaa sidoo kale sheegtay in qaar ka mid ah tahriibayaasha ay weli isku dayayaan inay isticmaalaan doonyaha u socda Newhaven ee gobolka Sussex.

"Wali waan joojineynaa iyaga waxaana u keeneynaa caddaaladda sidoo kale," ayay intaa ku dartay.

Dr Peter Walsh, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan Jaamacadda Oxford ee Xarunta La Socodka Socdaalka ee Migration Observatory, ayaa sheegay in ay aad u macquul tahay in waddooyinka cusub ay ka dhasheen booliiska oo carqaladeeyay ridaadda doonyaha ee waqooyiga Faransiiska.

"Ma aha mid at dhan ugu fiican in doonyahani ay ka ambabaxaan meel aad uga fog halkii ay u socdeen," ayuu yiri.

"Qaar ka mid ah safarradan ma noqon doonaan 20 mayl (32km) balse 50 mayl (80km) ama xitaa ka badan, taas oo si weyn u kordhineysa khatarta dabcan ee saaran doonyaha."

'Khatar kordhaysa'

David McFarlane, oo ah la-taliye dhanka badbaadada badda, ayaa sheegay in safarku uu sii dheeraado, ay sii kordheyso halista la kulanka xaaladaha badda ee halista ah.

"Haddii nidaamka cadaadiska hoose uu ka soo baxayo Badweynta Atlantic, waxay la macno noqon kartaa in ka hor inta aysan dabeyluhu kicin, hirarku uu bilaabi doono inuu kordho, iyadoo ay sii kordheyso suurtagalnimada in qaar ka mid ah ay ku dhacaan xanuunka badda, taas oo keeni karta fuuq-bax," ayuu yiri.

"Dabeyshu dabcan si degdeg ah ayay u kici kartaa mawjaduhuna waxay gaari karaan ilaa 3.5m (11ft) oo dherer ah gudaha Channel-ka."

"Tani waxay kordhineysaa halista doonta in ay buux dhaafiso biyaha badda, iyadoo ay jirto khatar muuqata oo ku wajahan nolosha aadanaha oo ah qarqasho ama qabow daran."

Ilaa hadda, sanadka 2026 waxaa la arkay 19,135 qof oo sameeyay isku dayga Channel-ka, marka la barbar dhigo 32,188 qof isla muddadaas sanadkii 2025.

Si kastaba ha ahaatee, Xoghayaha Arrimaha Gudaha ayaa amar ku bixiyay dib u eegis toddobaadkii hore ka dib markii laba markab oo muhaajiriin ah ay gaareen xeebta Kent iyagoo aan la joojin.

Wadar ahaan 781 muhaajiriin ah ayaa ku yimid 10 doonyood oo yaryar maalintii Arbacada, taas oo ah tiradii ugu badneyd hal maalin gudaheed sanadkan, sida ay sheegeen tirooyinka Xafiiska Arrimaha Gudaha ee Home Office.

Tony Smith, oo ahaa agaasimihii hore ee Border Force, ayaa sheegay in tahriibayaashu ay sii wadi doonaan la qabsiga.

"Waxaan aragnay isku dayada Normandy iyo isku dayada aan la ogaan," ayuu yiri.

"Ma joojin doonaan inta uu jiro qaabka ganacsigu uu sii jiro iyo inta uu jiro suuq lagu keeno muhaajiriinta Faransiiska."

"Soo degid kasta oo guuleysata waa fariin u socota muhaajirka xiga ee ku sugan xeebta Faransiiska in ay mudan tahay in la isku dayo."

Afhayeen u hadlay Xafiiska Arrimaha Gudaha ee Home Office ayaa sheegay in dadaallada wadajirka ah ay arkeen in ka badan 48,000 oo isku day oo la fashiliyay iyo 1,100 doonyood iyo matoorro la qabtay tan iyo doorashadii.

"Dadaalladeennu waxay leeyihiin saameyn, iyadoo tirada doonyaha yaryar ay si weyn hoos ugu dhacday sanadkan iyo tirada ugu hooseysa ee la diiwaan geliyay bisha Luulyo tan iyo 2020," ayay intaa ku dareen.

"Laakiin waa inaan sii wadnaa, waana sababta aan ula saxiixnay heshiis lacag-bixin ku saleysan natiijada ah Faransiiska si loo dhigo 40% ciidan dheeraad ah oo jooga xeebaha Faransiiska, oo ay weheliso cutub gurmad ah oo ka kooban 45 sarkaal oo dheeraad ah si kor loogu qaado tallaabada aagagga xeebta Galbeedka."