Waa ayo kooxaha ay taageerto Iran ee ka dhisan Ciraaq?

Mareykanka iyo Sacuudi Carabiya ayaa weeraray kooxo hubeysan oo Shiico ah oo ay taageerto Iran, kuwaas oo xulafadu sheegeen inay ka dambeeyeen weerarro loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones-ka) oo lagu qaaday xarumaha shidaalka ee Sacuudiga.

Weerarradan ayaa soo jiitay dareenka dadweynaha ee ku aaddan maleeshiyaadka gacanta ku haya awood siyaasadeed iyo mid militari oo aad u ballaaran gudaha Ciraaq.

Sidee maleeshiyaadkaan saameyn ugu yeesheen Ciraaq?

Kooxaha Shiicada ayaa soo ifbaxay iyadoo Tehran ay si joogto ah ugu tiirsan tahay siyaasadda iyo arrimaha amniga Ciraaq ka dib markii duullaankii uu Mareykanku hoggaaminayay ee Ciraaq uu xukunka ka tuuray Madaxweyne Saddam Xuseen sanadkii 2003.

Maleeshiyaadka, oo taageero dhaqaale iyo mid militari ka helaya Iiraan, ayaa noqday ciidamo aad u awood badan oo la tartami kara ciidamada qaranka ee awoodda leh. Waxay sidoo kale si qoto dheer ugu dhex milmeen qaab-dhismeedka siyaasadeed, dhaqaale iyo bulsho ee Ciraaq, iyagoo dhisaya shabakadaha ganacsiga iyo kuraasta baarlamaanka iyo dowladda.

Waxay qayb ka yihiin Iska caabinta Islaamiga ah ee Ciraaq, oo ah koox dallad ah oo ka kooban ilaa 10 kooxood oo hubaysan oo Shiico ah oo si wadajir ah u maamula ilaa 50,000 oo dagaalyahan iyo hub culus oo ay ku jiraan gantaalaha riddada dheer iyo hubka lidka diyaaradaha, sida ay sheegeen laba sarkaal oo amniga ah oo la socda dhaqdhaqaaqyada maleeshiyada.

Kooxda Iska caabinta, oo ah tiir muhiim ah oo ka tirsan shabakadda ciidamada wakiillada gobolka ee Iiraan, ayaa sheegtay inay fulisay tobanaan weerar oo gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ah oo ay ku qaadday Israa'iil iyo ciidamada Mareykanka ee Ciraaq iyo Suuriya tan iyo markii uu bilowday dagaalkii Gaza sanadkii 2023.

Maamulka Trump ayaa cadaadis saaray hoggaamiyeyaasha Ciraaq inay xakameeyaan kooxahan hubaysan.

Waa kuwee kooxaha ugu awoodda badan?

Kataib Hezbollah waa kooxda ugu awoodda badan ururka Iska-caabbinta Islaamiga ah ee Ciraaq (Islamic Resistance in Iraq).

Iyadoo ka mid ah kooxaha hubeysan ee sida aadka ah ugu dhow Iran, waxaa aasaasay Abu Mahdi al-Muhandis bartamihii sannadihii 2000-meeyadii. Duqeyn cirka ah oo Mareykanku ka fuliyay Baqdaad sannadkii 2020-kii ayaa lagu dilay Muhandis iyo Jeneraal Qassem Soleimani oo ka tirsanaa saraakiisha sare ee Iran.

Kadib markii la aasaasay, kooxdu waxay si degdeg ah u yeelatay sumcad ku aadan fulinta weerarro dhimasho sababay oo lala beegsaday bartilmaameedyo militari iyo kuwa diblomaasiyadeed. Waxaa lagu eedeeyay inay adeegsato habab kala duwan oo ay ka mid yihiin rasaasta saxda ah ee loo adeegsado bartilmaameedka fog (sniper), gantaallada, madaafiicda hoobiyaha ah iyo miinooyinka dhulka la dhigo.

Sida ay sheegeen Sirdoonka Qaranka Mareykanka, Kataib Hezbollah waxay leedahay ilaa 10,000 oo xubnood, waxayna haysataa hub kala duwan oo ay ka mid yihiin diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones), gantaallo iyo gantaallo ballistic ah oo gaagaaban, sida ay sheegeen mas'uuliyiin Ciraaqi ah iyo xubno ka tirsan kooxda. Mareykanku wuxuu dhowr jeer oo hore duqeymo ku sameeyay goobaha, saldhigyada, iyo xarumaha tababarka iyo saadka ee Kataib Hezbollah. Kooxdu waxay diidday oo ay caqabad ku noqotay baaqyada dowladda ee ku aaddan joojinta weerarrada lagu hayo ciidamada Mareykanka.

Waxay la dagaallantay maleeshiyooyin kale oo Shiico ah iyagoo ka soo horjeeda fallaagada u badan Sunniga intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee Suuriya.

Kooxdu waxay sheegatay inay fulisay falal afduub oo caan baxay. Maleeshiyada ayaa afduubatay Elizabeth Tsurkov, oo ahayd ardayad heerka doctorate-ka ka baranaysay dalka Israel (iyadoo asal ahaan ka soo jeedda Ruushka), xilli ay ku guda jirtay safar cilmi-baaris oo ay ku tagtay Ciraaq sannadkii 2023-kii, sida ay sheegeen mas'uuliyiin Ciraaqi ah.

Ururka Asa'ib Ahl al-Haq (Ururka Dadka Xaqa Raaca) waxaa hoggaamiya Qais Al-Khazali. Khazali, oo ku dhashay sannadkii 1974-tii xaafadda saboolka ah ee Sadr City ee magaalada Baqdaad, ayaa isku dayay inuu hagaajiyo muuqaalkiisa dadweyne isagoo hiigsanaya inuu noqdo mid ka mid ah siyaasiyiinta ugu sarreeya Ciraaq.

Khazali wuxuu caanbaxay xilligii qalalaasaha ka dhashay duullaankii Mareykanka. Sannadkii 2007-dii, waxaa xiray ciidamada Mareykanka sababo la xiriira doorkii lagu eedeeyay inuu ku lahaa weerar lagu qaaday xarun dowladeed oo ku taal Karbala — oo ahayd xarun muhiim u ah Shiicada koonfurta Ciraaq — halkaas oo lagu dilay shan askari oo Mareykan ah.

Waxaa la sii daayay ka dib markii uu muddo saddex sano ku dhawaad ​​ah ku qaatay xabsi Mareykanku ku lahaa Ciraaq.

Khazali wuxuu la dagaallamay ciidamada Mareykanka isagoo ka tirsan "Ciidanka Mehdi" (Mehdi Army) ee uu hoggaaminayay wadaadka firfircoon ee Moqtada al-Sadr, balse wuxuu sameystay kooxdiisa hubeysan sannadkii 2006-dii. Wuxuu ka mid ahaa dagaalyahanno badan oo maleeshiyo ah oo u ambabaxay waqooyiga Ciraaq si ay ula dagaallamaan kooxda "Islamic State" (Daacish), ka dib markii kooxdaasi ay qabsatay dhul ballaaran oo dalka ka mid ah, isla markaana ay ku soo rogtay xukun cabsi iyo argagax ku dhisan sannadkii 2014-kii.

Sannadkii 2020-kii, Khazali wuxuu sheegay inaysan jirin sabab macquul ah oo sii jirta oo ku kalifi karta kumanaan askari oo Mareykan ah inay Ciraaq sii joogaan, maadaama la jabiyay kooxda "Islamic State", wuxuuna ku dooday inay yihiin ciidan qabsaday dalka haddii aysan dalka ka bixin.