Gantaallada Iiraan ee garabka laga rido khatar intee le'eg ayey leeyihiin

Warbixin ay wakaaladda Reuters ka diyaarisay dadaallada Tehran ay ku doonayso inay Shiinaha ka iibsato gantaallada garabka laga rido ayaa iftiimisay qayb ka mid ah nidaamka difaaca hawada ee Iran oo aan helin fiiro gaar ah marka la barbar dhigo nidaamyada waaweyn sida S-300; waa hub fudud, la qaadan karo, qiimihiisuna aanu aad u sarreyn, kaas oo loogu talagalay in lagu beegsado diyaaradaha ku duulaya joogga hoose.

Reuters ayaa sheegtay, iyadoo soo xiganaysa ilo aan la magacaabin, in Iran ay saxiixday heshiis qiimihiisu u dhexeeyo 60 ilaa 70 milyan oo doollar oo lagu iibsanayo 300 ilaa 400 oo nidaamka difaaca hawada ah oo qofka uu qaadan karo (man-portable), kuwaas oo ay ku jiraan gantaallada Shiinaha ee QW-12 iyo FN-16, iyadoo intaas ku dartay in raritaankii ugu horreeyay lagu soo gaarsiin karo Pakistan muddo toddobaadyo gudahood ah.

Shiinaha ayaa warbixinta ku tilmaamay mid "aan sal iyo raad toona lahayn," halka milateriga Pakistan ay sheegashada ah in dalkoodu uu ku lug lahaa raritaanka hubkaas ku tilmaameen mid "la been-abuuray oo aan run ahayn."

Si kastaba ha ahaatee, tani ma aha markii ugu horreysay ee arrinta ku saabsan dadaallada Iran ay ku doonayso inay ku hesho hubkan la soo qaado oo laga wada hadlo.

Bishii Febraayo 2026, wargeyska Financial Times ayaa soo weriyay in Iran ay saxiixday heshiis qarsoodi ah oo qiimihiisu yahay 495 milyan oo Yuuro, kaas oo loogu talagalay in Ruushka lagaga iibsado 500 oo ah aaladaha gantaallada laga rido ee nooca Vrba iyo 2,500 oo gantaal.

Heshiiskaas ayaa la sheegay in la saxiixay bishii Diseembar 2025, xilligii uu socday dagaalka Ukraine iyo Iran, inkastoo aysan xaqiijin ilo rasmi ah, haddana wararkaas ayaa si weyn looga hadlay warbaahinta Iran.

Bishii Juun 2026, Waaxda Maaliyadda ee Mareykanka ayaa cunaqabatayn ku soo rogtay shaqsiyaad iyo shirkado ay sheegtay inay taageerayeen iibsashada hub laga keenay Shiinaha oo loogu talagalay Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamka ee Iiraan (IRGC) iyo Wasaaradda Difaaca ee Iiraan.

Bishii Febraayo 2026, wargeyska Financial Times ayaa soo weriyay in Iran ay saxiixday heshiis qarsoodi ah oo qiimihiisu yahay 495 milyan oo Yuuro, kaas oo loogu talagalay in Ruushka lagaga iibsado 500 oo ah aaladaha gantaallada laga rido ee nooca Vrba iyo 2,500 oo gantaal.

Heshiiskaas ayaa la sheegay in la saxiixay bishii Diseembar 2025, xilligii uu socday dagaalka Ukraine iyo Iran, inkastoo aysan xaqiijin ilo rasmi ah, haddana wararkaas ayaa si weyn looga hadlay warbaahinta Iran.

Bishii Juun 2026, Waaxda Maaliyadda ee Mareykanka ayaa cunaqabatayn ku soo rogtay shaqsiyaad iyo shirkado ay sheegtay inay taageerayeen iibsashada hub laga keenay Shiinaha oo loogu talagalay Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamka ee Iiraan (IRGC) iyo Wasaaradda Difaaca ee Iiraan.

Wasaaraddu waxay sheegtay in shabakadahaas ay isku dayayeen inay iibsadaan hub, oo ay ku jiraan "nidaamyada difaaca hawada ee gacanta lagu qaato" ama gantaallada garabka laga rido.

Dadaallada Iiraan ay ugu jirto helitaanka nidaamyadan ayaa billowday tobanaan sano ka hor.

Machadka Cilmi-baarista iyo Qiimeynta Hubka Yar-yar (Small Arms Evaluation Research Institute) ayaa warbixin uu soo saaray 2024-kii, isagoo adeegsanaya xogta khubarada, ku sheegay in Iiraan ay soo dhoofisay gantaallada Shiinaha ee nooca QW-1 sagaashameeyadii iyo QW-18 horraantii sannadihii 2000-aadka, ka dibna ay gudaha dalka ku diyaarisay (isku-xirtay) nidaamyadaas iyadoo u bixisay magacyada "Misagh-1" iyo "Misagh-2."

Iiraan waxay qoyska gantaallada "Misagh" u soo bandhigtaa inay yihiin qalab gudaha lagu sameeyay, balse sida ay khubaradu sheegayaan, ma cadda qaybaha lagu sameeyay Iiraan iyo kuwa la soo dhoofiyay ee gudaha dalka lagu diyaariyay.

Maxey yihiin MANPADS, maxaase loo isticmaalaa?

"MANPADS" waa soo-gaabinta ereyada Ingiriisiga ah ee "Man-Portable Air Defense System" (Nidaamka Difaaca Cirka ee Qofku Qaadan Karo). Nidaam kastaa wuxuu inta badan ka kooban yahay gantaal ku jira tuubada laga rido, qalabka wax lagu rido, baytari, iyo nidaam qaboojin ah.

Isticmaalka nidaamyadan la qaadan karo ama laga rido garabka uma baahna raadaar weyn ama gaari gaar ah oo loogu talagalay hawshan. Koox yar ayaa la geyn karaa meel u dhow garoomada diyaaradaha, waddooyinka diyaaraduhu ku ordaan, meelaha dhaadheer, ama goobo qarsoodi ah, iyagoo si degdeg ah uga baxaya goobta ka dib marka ay ridaan gantaalka.

Justin Brank, oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasusay awoodda cirka kana tirsan machadka UK ee *Royal United Services Institute*, ayaa u sheegay BBC Persian in nidaamka cusub ee MANPADS ee Shiinaha uu "si weyn" u kordhin karo khatarta ku wajahan hawlgallada diyaaradaha qumaatiga u kaca (helicopter-ka) ee Mareykanka iyo Israa'iil, iyo xitaa laga yaabee diyaaradaha dagaalka ee ku duulaya joogga hoose.

Sida uu sheegay, nidaamyadani waxay leeyihiin awood wanaagsan oo ay ku kala sooci karaan diyaaradaha dhabta ah iyo aaladaha been-abuurka ah ee soo daaya kulaylka marka la barbar dhigo nidaamyadii hore, balse waxay ugu horreyn khatar ku yihiin diyaaradaha ku duulaya joog ka hooseeya 15,000 oo cagood (4,500 oo mitir).

Cabbirka yar, fudaydka qaadista, iyo awoodda si degdeg ah loogu geyn karo goobta ayaa ka dhigaya nidaamyadan kuwo ay adag tahay in la ogaado lana burburiyo.

Si kastaba ha ahaatee, MANPADS waxay wax ka qabtaan oo kaliya difaaca cirka ee masaafada aadka u gaaban, mana aha kuwo beddel u ah nidaamyada masaafada dhexdhexaadka ah iyo kuwa fog.

Joogga ugu sarreeya ee ay gaari karaan oo ay bartilmaameedsan karaan gantaallada loo yaqaan Missile-1 iyo Missile-2 ayaa lagu sheegay inuu yahay 3,500 oo mitir.

Farzin Nadimi, oo ah xubin sare oo ka tirsan Machadka Washington ee Siyaasadda Bariga Dhexe iyo khabiir ku takhasusay awoodaha militariga Iiraan, ayaa u sheegay BBC Persian in nidaamyadani ay leeyihiin "awoodo heer hoose ah" marka loo eego nidaamyada difaaca fog. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sheegay inay buuxin karaan qaar ka mid ah meelaha ka bannaan difaaca cirka Iiraan ee meelaha hoose, oo ay ku jiraan bartilmaameedsiga diyaaradaha qumaatiga u kaca, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyo diyaaradaha xamuulka qaada inta lagu jiro duulista ama soo degista.

Si kastaba ha ahaatee, nidaamyadani si isku mid ah uma shaqeeyaan dhammaan bartilmaameedyada. Tusaale ahaan, aaladaha waaweyn ee aan duuliyaha lahayn (UAVs) ee isticmaala matoorada gubashada waxay dhaliyaan kulayl badan, gaar ahaan marka ay ku duulayaan meelaha hoose, taasoo ka dhigaysa inay fududahay in la bartilmaameedsado oo lagu rido gantaalada kulaylka raadinaya. Dhanka kale, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee yar yar, ee korontada ku shaqeeya, kuwaas oo dhaliya kulayl aad u yar, way adag tahay in la ogaado oo la bartilmaameedsado.

Hubka garabka laga rido wuxuu ku yimaadaa qaabab badan oo kala duwan, xaqiiqda ah in garabka laga rido macnaheedu maahan inay dhammaantood si isku mid ah u shaqeeyaan. Tusaale ahaan, RPG-7, oo si fiican looga yaqaan Iiraan dagaalkii ay la gashay Ciraaq, waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu weeraro gawaarida aadka u gaashaaman iyo bartilmaameedyada dhulka. Hubkan looma arko inuu yahay nidaam difaaca cirka oo la qaadi karo oo ay dadku qaadi karaan (MANPADS).

Ma jirto xog sax ah oo ku saabsan tirada iyo qaab-dhismeedka rasmiga ah ee gantaallada Iiraan ee garabka laga rido. Ilo kala duwan ayaa tilmaamay jiritaanka noocyo duug ah oo ay horumariyeen Midowgii Soofiyeeti iyo Shiinaha, balse qoyska gantaallada "Misagh" iyo—in ka yar—nooca "Sahand" ayaa ah kuwa ugu caansan uguna badan ee laga hadlo marka la eegayo hubkan.

Gantaalka Strella-2 iyo noociisa la casriyeeyay waa gantaallo asal ahaan ay horumariyeen Midowgii Soofiyeeti; NATO waxay ugu yeertaa SA-7, waxaana sidoo kale loo yaqaannaa SAM-7. Warbixin ka soo baxday Machadka Qiimaynta Hubka Yar-yar (Small Arms Evaluation Institute) ayaa ku tilmaamaysa gantaalka Sahand—ee garabka laga rido—in uu yahay nooca Iiraan ka samaysatay qoyskan gantaallada ah.

Sida ay sheegtay isla warbixintaas, Iiraan waxay Shiinaha ka soo dejisay gantaallada QW-1 sannadihii 1990-meeyadii iyo QW-18 horraantii sannadihii 2000-meeyadii, ka dibna waxay gudaha dalka ku samaysay (isku-xirtay qaybahooda) noocyo la xiriira oo lagu magacaabo Covenant-1 iyo Covenant-2.

Xarunta Ganacsiga Dibadda ee Wasaaradda Difaaca Iiraan ayaa ku tilmaamaysa Misagh-1 inuu yahay "hubka difaaca hawada ee jiilka labaad, kaas oo loogu talagalay bartilmaameedyada joogga hoose," isla markaana leh "nidaam raad-raac oo ku shaqeeya infrared-ka (shucaaca kulaylka) oo aan shucaac kale sii daynayn." Tani waxay ka dhigan tahay in gantaalku uu ogaanayo oo uu raacayo shucaaca kulaylka ee ka imanaya bartilmaameedka, isagoon isticmaalayn ama sii daynayn calaamadaha radar-ka.

Sida ku xusan bogga internetka ee xarunta, Misagh-1 waxaa loogu talagalay in lagu weeraro "bartilmaameedyada hawada ee xawaaraha sare ku socda balse joogga hoose maraya," oo ay ku jiraan diyaaradaha helikobtarada iyo "bartilmaameedyada hawada ee xawaaraha hooseeya ku socda." Nidaamkan waxaa sidoo kale loo isticmaali karaa ilaalinta ciidamada dhulka iyo kaabayaasha muhiimka ah.

Xaruntu waxay intaas ku dartay in nidaamka Misagh-1 lagu xiri karo "madal gaar ah" si joogto ah loo isticmaalo ama lagu rakibi karo maraakiibta iyo gaadiidka kale, marka laga soo tago in qof keliya uu garabka ku qaadan karo oo uu ka ridi karo.

Waxay sidoo kale hawlgelisay gantaalka Misagh-2, oo ah nidaamka difaaca hawada ee garabka laga rido, kana tirsan jiilka saddexaad. Nidaamku wuxuu awood u leeyahay inuu "kala saaro calaamadaha infrared-ka ee ka imanaya bartilmaameedyada dhabta ah iyo kuwa been-abuurka ah," taas oo u suurtagelinaysa inuu si wax ku ool ah uga hortago xeeladaha difaaca ee ay isticmaalaan diyaaraduhu.

Intaas waxaa dheer, nidaamka waxaa lagu qalabeyn karaa kamarad wax ku aragta mugdiga (night vision camera), taas oo u oggolaanaysa in si wax ku ool ah loogu isticmaalo deegaannada mugdiga ah ama kuwa iftiinkoodu yar yahay.

Hawlgalkii lagu badbaadiyay duuliyeyaashii Maraykanka

Warbixinnada rasmiga ah ee Iran ayaa tilmaamaya in gantaallada "Missagh" si joogto ah loogu isticmaali jiray dhoolatusyada milateri ee ay hore u sameeyeen Ciidanka Ilaalada Kacaanka Iran (IRGC). Si kastaba ha ahaatee, mid ka mid ah sheegashooyinka gaarka ah ee ku saabsan isticmaalka dagaal ee gantaallada "Missagh" ayaa la xiriira hawlgal uu Maraykanku ka fuliyay Bannaanka Mahyar ee gobolka Isfahan intii lagu jiray dagaalkii dhawaa.

Dhacdadan ayaa qayb ka ahayd hawlgal uu Maraykanku ku badbaadinayay laba xubnood oo ka tirsanaa shaqaalihii diyaaradda dagaalka ee F-15E, taas oo lagu soo riday gudaha Iran taariikhdu markay ahayd 3-dii Abriil, 2026-kii.

Hawlgalka Dasht-e Mahyar ayaa loo fuliyay ujeeddada ah in lagu badbaadiyo labada duuliye ee diyaaradda dagaalka F-15E; diyaaraddan oo uu markii dambe Donald Trump xaqiijiyay in lagu weeraray gantaal ay Iran ka riday garabka (oo gacanta lagu qaato).