Dhakhaatiirta ilkaha qaarkood oo sheegaya in dhallinyaro badan ay ilkaha isku lisaan habeen—ma ka mid tahay dadka sidaas sameeya?

Ella ma xasuusato goorta ay markii ugu horreysay billowday inay habeenkii ilkaha isku listo, balse si cad ayay u xasuusataa xanuunka daran ee daanka, madax-xanuunnada iyo markii loo sheegay in gowsaheedu sii baaba'ayaan.

"Xanuun aad u daran ayaan qabay," ayay Ella tiri. "Qaabka wejigaygu wuu is beddelayay, ilkahayguna waxay halis ugu jireen inay jabaan—waxaan ogaaday iny tahay inaan arrintan wax ka qabto."

Haweeneydan oo 31 jir ah ayaa qabta bruxism, oo ah xaalad keenta in qofku si joogto ah oo mararka qaar xooggan ilkaha isugu shiido. Waxay sheegtay in daaweyntii ay dhowaan heshay ay "shaki la'aan" nolosheeda wax weyn ka beddeshay.

Bruxism-ku wuxuu saameeyaa malaayiin qof oo sida Ella oo kale ah oo ku nool UK. Daraasadaha qaarkood ayaa soo jeedinaya in ku dhowaad afartii qofba mid uu la kulmo xaaladdan, inkastoo dad badan aysan ogaan ilaa ay calaamaduhu soo baxaan.

Sida uu sheegay Ururka Dhakhaatiirta Ilkaha ee Britain, waxaa jira caddeymo ku salaysan warbixinnada iyo khibradaha dhakhaatiirta oo muujinaya in bruxism-ku sii badanayo, balse ma jiraan tirooyin rasmi ah oo arrintan lagu xaqiijinayo. Si kastaba ha ahaatee, qaar ka mid ah dhakhaatiirta ilkaha ayaa BBC u sheegay inay ka walaacsan yihiin tirada sii kordhaysa ee dhallinyarada ay ku arkaan dhibaatooyin ilko oo ka dhashay isku shiididda ilkaha oo joogto ah.

"Dhab ahaantii way sii badanaysaa," ayay tiri Dr Aditi Desai, oo ah madaxa Ururka Ingiriiska ee Daawada Hurdada ee Ilkaha (BSDSM). "Mana aha wax lala yaabo marka la eego sida nolosha maanta ay u noqon karto mid aad u walaac badan."

Daraasado ayaa soo jeedinaya in qaar badan oo naga mid ah oo qaba bruxism ay sidaas u sameeyaan sababo la xiriira walbahaarka—laakiin maxay daamankeenna u qaadaan culayska nolosheenna maalinlaha ah? Maxaan ka qaban karnaa? Xaaladaha qaarkoodna ma noqon kartaa wax faa'iido leh?

Bruxism waa eray guud oo loo adeegsado afar nooc oo kala duwan oo dhaqdhaqaaqyada daanka ah: ilkaha isku qabashada, isku shiididda, daanka adkaysigiisa iyo hore u riixiddiisa.

Dadka qaar waxay ilkaha isku shiidaan habeenkii, halka qaar kalena ay sidaas sameeyaan maalintii. Qaar si dhib yar ayay u dareemaan inay sidaas samaynayaan, halka kuwo kalena ay xitaa ka shiidi karaan qalabka ilkaha lagu ilaaliyo, isla markaana ay hurdada ka kicin karaan qofka sariirta la wadaaga ee hurdo qoto dheer ku jira.

Haddaba sidee ku ogaan kartaa inaad sidaas samayso? Waa kuwan calaamadaha ay tahay inaad iska fiiriso:

Ilko isku shiididda ayaa sidoo kale si isa soo taraysa loogu soo hadal qaadaa kulamada daaweynta nafsaaniga ah, sida ay sheegtay Ururka Ingiriiska ee La-talinta iyo Daaweynta Nafsaaniga ah, kaas oo sheegay in dadka maanta ay si weyn uga warqabaan sida caafimaadkooda maskaxeed uu u saameeyo jirkooda.

Dhakhtarka cilminafsiga ee cilminafsiga ku takhasusay, Rahi Popat, ayaa sheegay in macaamiishiisa ay sii kordhayaan—gaar ahaan kuwa da'da yar—kuwaas oo sheegaya in iyaga ama qof kale uu ogaaday inay ilkaha isku shiidayaan. Wuxuu sheegay in "inta badan ay arrintaas ku xiriirin karaan waqti noloshooda ka mid ah oo aad u walaac badnaa, isla markaana ay garwaaqsadaan in xilligaas uu ilko isku shiididdoodu korodhay ama xitaa markii ugu horreysay bilaabatay."

Waa maxay daaweynta bruxism?

Dhakhtarka ilkaha Riaz Yar, oo ku takhasusay dib-u-dhiska iyo beddelka ilkaha, ayaa daaweeya bukaanno la tacaalaya saameynta bruxism-ka daran—ilko duugoobay, dildilaacay ama jabay, iyo daaweynta ilkaha oo marar badan fashilanta. Bukaanno badan ayaa sidoo kale yimaada iyagoo qaba xanuun joogto ah oo daanka ama wejiga ah, isla markaana sheegaya inay hurdo xumo hayso. Wuxuu sheegay in dhammaan arrimahaas ay u baahan yihiin in si gaar ah loo qiimeeyo, halkii si fudud loogu eedayn lahaa ilko isku shiididda.

Yar wuxuu sheegay in waagii hore ilko isku shiididda loo arkayay inay tahay dhibaato farsamo oo keliya oo ku dhacda daanka, balse hadda ay jiraan caddeymo xooggan oo muujinaya inay arrintu aad uga adag tahay. Wuxuu sheegay inay tahay "arrin nafsaani ah", taas oo maskaxda iyo hab-dhiska neerfayaasha ay door ku leeyihiin, isla markaana ay saameeyaan xaaladda iyo hab-nololeedka qofka oo dhan.

"Waxaan tixgelinnaa habka hurdadooda, cuntadooda, miisaankooda, inta ay jimicsadaan, dawooyinka laga yaabo inay qaataan, waxaana sidoo kale qiimeynaa calaamadaha cudurrada hurdada," ayuu yiri. "Waxyaabo badan ayaa sababi kara in bukaanku ilkaha isku shiido, sidaas darteed wax ka qabashada xaaladdan waxay u baahan tahay in ay ka qayb qaataan khubaro dhinacyo kala duwan ku takhasusay."

Sidee ayaa ugu habboon in wax looga qabto? Waxyaabahan ayaa kaa caawin kara:

Isbeddelka hab-nololeedka si loo yareeyo walbahaarka loona hagaajiyo hurdada, sida jimicsiga, yareynta khamriga, joojinta sigaarka iyo cunista cunto caafimaad leh.

Marka laga soo tago cirbadaha muruqyada dabciya, Ella waxay sheegtay inay sidoo kale samaynayso fikir-dhis si ay isugu daydo inay yareyso welwelkeeda oo ay iska sii deyso xiisadda ay si joogto ah u siddo.

"Daaweyntu noloshayda ayay wax weyn ka beddeshay," ayay Ella tiri. "Hadda waxaan rabaa inaan isku dayo inaan ogaado waxa asalka u ah dhibaatadan."