آخرین صعود اسطوره‌ها؛ از فتح ۱۴ قله هشت‌هزارمتری تا مرگ در برودپیک

آنها در مجموع ده‌ها بار به قله اورست صعود کردند و به دستاوردهایی رسیدند که زمانی غیرممکن تصور می‌شد؛ از جمله صعود به قله‌های هشت‌هزارمتری بدون استفاده از اکسیژن کمکی و فتح کی۲، یکی از مرگبارترین کوه‌های جهان، در اوج زمستان.

اما فراتر از این دستاوردها، شش نپالی که اخیرا در جریان سقوط بهمن در کوه برودپیک پاکستان جان باختند، در ارتقای جایگاه و شناخته شدن راهنماهای کوهستان نپالی، یا همان شرپاها، در جهان نقش داشتند؛ راهنماهایی که پیش‌تر اغلب تنها به چشم دستیاران صعودکنندگان دیده می‌شدند.

در میان کشته‌شدگان، نیرمال پورجا، کوهنورد پرافتخارو نشان بریتانیایی-نپالی نیز قرار داشت که بیش از همه به خاطر صعود به ۱۴ قله مرتفع جهان، با ارتفاع بیش از ۸۰۰۰ متر، در مدت کمی بیش از شش ماه شناخته شده بود.

به گفته دیگر راهنمایان کوهستان، جان باختن این شش نفر ضایعه‌ای سنگین و ضربه‌ای ویرانگر برای جامعه کوهنوردی نپال است.

«برجسته‌ترین کوهنورد نسل خود»

نیرمال پورجا ۴۳ ساله، معروف به «نیمز»، چهره اصلی گروه بین‌المللی۱۰ نفره‌ای بود که هنگام وقوع بهمن در حال صعود به «برود پیک»، دوازدهمین کوه مرتفع جهان، واقع در رشته‌‌ کوه‌های قراقروم و در شمال شرقی پاکستان بودند.

بن آیرز، گزارشگر باسابقه اورست مجله «آوت‌ساید»، می‌گوید: «نیمز بدون تردید چهره‌ای نمادین و یکی از بهترین کوهنوردان نسل خود بود.»

بن آیرز می‌گوید کیلی پمبا شرپا و پور بهادر گورونگ، که آن‌ها نیز در هدایت تیم صعود به برودپیک نقش داشتند، «کوهنوردانی بسیار توانمند با کارنامه‌ای درخشان» بودند.

کیلی پمبا، ۴۶ ساله، اوایل ژوئیه با صعود به آخرین قله از ۱۴ قله بلند بالای هشت‌هزار متر جهان، به یکی از آرزوهای بزرگ کوهنوردان حرفه‌ای دست یافت و «گرند اسلم کوهنوردی» را کامل کرد.

او حتی پیش از این دستاورد نیز از بهترین‌های صنعت کوهنوردی بود. کیلی پمبا عضو گروه نپالی‌ به رهبری پورجا بود که در ژانویه ۲۰۲۱، نخستین صعود زمستانی به کی۲ را کامل کرد.

در آن زمان، کی۲، دومین قله مرتفع جهان، تنها قله هشت‌ هزارمتری‌ بود که هنوز در زمستان فتح نشده بود. اما کی۲ با ارتفاع ۸۶۱۱ متر، شیب بیشتر، شرایط پیش‌بینی‌ناپذیرتر و مرگ‌باری بالاتری نسبت به اورست ۸۸۴۹ متری دارد.

بسیاری کیلی پمبا را فردی فروتن و عمیقا متعهد به خدمت‌رسانی به مشتریانش توصیف کرده‌اند.

او در دو صعود جداگانه، دو فرد دارای قطع عضو از هر دو پا را به قله‌های اورست و ماناسلو، هشتمین کوه مرتفع جهان، رسانده بود.

گیانندرا شرستا، مقام دولتی که هنگام یکی از این صعودها در اردوگاه اصلی اورست حضور داشت، می‌گوید: «این یکی از دشوارترین وظایف برای هر راهنما بود و [کیلی پمبا] آن را با دقت و مراقبت فراوان انجام داد.»

پور بهادر گورونگ ۳۷ساله، ۱۲ قله از ۱۴ قله مرتفع جهان را فتح کرده بود و یکی از فقط ۱۰۰ راهنمای نپالی دارای گواهینامه فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های راهنمایان کوهستان بود.

هیمال گوتام، سخنگوی اداره گردشگری نپال، می‌گوید: «تبدیل شدن به یک راهنمای دارای گواهی فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های راهنمایان کوهستان به پول، علاقه و تعهد فراوان نیاز دارد. همین موضوع به‌خوبی نشان می‌دهد پور بهادر چه اشتیاق و دلبستگی عمیقی به کوهنوردی داشت.»

او می‌افزاید: «همچنین ابعاد بی‌سابقه فقدانی را نشان می‌دهد که در برود پیک متحمل شده‌ایم.»

پور بهادر در سال ۲۰۲۴ عضو گروهی بود که چکمه‌ای صد ساله را در اورست پیدا کرد. گمان می‌رود این چکمه متعلق به اندرو اروین، کوهنورد بریتانیایی، باشد که در سال ۱۹۲۴ در این کوه ناپدید شد.

سه راهنمای نپالی دیگری که در حادثه برودپیک جان باختند، شامل گیالجن شرپا می‌شد؛ کوهنوردی که بیش از همه به خاطر سه بار صعود به کانچن‌جونگا، سومین کوه بلند جهان، در یک فصل شناخته می‌شد. دستاوردی که به گفته برخی از همکارانش، شایسته ثبت در کتاب رکوردهای جهانی گینس است.

نیما شرپای ۳۶ساله نیز یکی دیگر از قربانیان بود که تنها در سال ۲۰۲۶ چهار قله هشت‌هزارمتری را فتح کرده بود.

ناوانگ تیندو شرپا نیز که در دهه دوم زندگی‌اش قرار داشت، یکی از اعضای نسل تازه و روبه‌رشد راهنمایان کوهستان نپال بود.

قرار گرفتن پاکستان در مرکز توجه کوهنوردان جهان

راهنماهای کوهستان نپال هر بهار را صرف همراهی و هدایت کوهنوردان خارجی در صعود به بلندترین قله‌های این کشور می‌کنند؛ گاه در نقش راهنما و گاه به عنوان باربر.

با فرا رسیدن فصل باران‌های موسمی، از ژوئن تا سپتامبر، برخی از این راهنمایان راهی شمال دورافتاده پاکستان می‌شوند؛ منطقه‌ای که میزبان شماری از بلندترین قله‌های جهان، از جمله پنج قله بالای هشت‌هزار متر، است.

تعداد گردشگران خارجی در این منطقه کوهستانی و صعب‌العبور هنوز نسبتاً محدود است، اما تقاضا برای سفر به آن رو به افزایش است. با این‌که هر سال بیش از یک میلیون گردشگر ماجراجو راهی رشته‌کوه هیمالیا می‌شوند، کوه‌های قراقروم در پاکستان سالانه تنها حدود ۱۵ هزار کوهنورد و طبیعت‌گرد را جذب می‌کنند.

برخی، نیرمال پورجا را عامل اصلی شناساندن پاکستان به جامعه جهانی کوهنوردی می‌دانند. او با صعود به ۱۴ قله بالای هشت‌هزار متر جهان در مدت کمی بیش از شش ماه، رکوردی خیره‌کننده بر جای گذاشت؛ دستاوردی که در یک مستند نتفلیکس نیز به تصویر کشیده شد.

ایشوری پودل، سرپرست انجمن کوهنوردی نپال، می‌گوید: «موفقیت نیمز به بسیاری از راهنمایان کوهستان و کوهنوردان خارجی این باور و جسارت را داد که دستیابی به این تاج افتخار دنیای کوهنوردی واقعاً امکان‌پذیر است.»

ایشوری پودل می‌گوید: «این موفقیت، پاکستان را به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های فعالیت شرپاهای نپالی در خارج از کشور تبدیل کرده است. همچنین در حالی که این راهنمایان به کوهنوردان خارجی کمک می‌کنند به رویاهای خود دست پیدا کنند، بسیاری از خود آن‌ها نیز موفق شده‌اند هر ۱۴ قله بالای هشت‌هزار متر جهان را فتح کنند.»

بن آیرز، روزنامه‌نگار حوزه اورست، می‌گوید پورجا به «معرفی عصر جدیدی در کوهنوردی» کمک کرد؛ عصری که از بسیاری جهات دسترسی به صعودهای بلند را برای شمار بیشتری از افراد ممکن ساخت و به نوعی به «دموکراتیک‌تر شدن کوهنوردی» انجامید، اما در عین حال به گسترش جنبه‌های تجاری این ورزش و افزایش خطرپذیری در آن نیز دامن زد.

به گفته شرپاها، به دلیل دورافتاده و صعب‌العبور بودن کوه‌های پاکستان، سازمان‌دهی و هدایت برنامه‌های صعود در این کشور به‌مراتب دشوارتر است؛ کاری که معمولاً فقط از عهده باتجربه‌ترین و ماهرترین راهنمایان کوهستان برمی‌آید.

نیما رینجی شرپا می‌گوید: «ما باید خودمان طناب‌ها را ثابت کنیم، روی یخ جای پا باز کنیم و در طول مسیر اردوگاه‌ها را برپا کنیم.»

این کوهنورد ۲۰ ساله در سال ۲۰۲۴ با صعود به ۱۴ قله بلند جهان، رکورد جوان‌ترین فردی را که موفق به فتح همه قله‌های بالای هشت‌هزار متر شده است، به نام خود ثبت کرد.

او می‌گوید: «حتی در عصر کوهنوردی تجاری، در پاکستان هنوز هم کوهنوردی را به معنای واقعی و سنتی آن تجربه می‌کنیم.»

نیما رینجی می‌افزاید که به دلیل دشواری دسترسی به این منطقه، کوهنوردان معمولاً در هر سفر تلاش می‌کنند به دو یا سه قله صعود کنند؛ موضوعی که باعث می‌شود برنامه صعود بسیار فشرده و زمان‌بندی آن بسیار محدود باشد.

در مقابل، زیرساخت‌های کوهنوردی در نپال بسیار توسعه‌یافته‌تر است. مسیرهای اصلی منتهی به اورست مملو از مهمانخانه‌های خانوادگی است که برای کوهنوردان امکان اقامت، غذای گرم و امکانات رفاهی دیگر را فراهم می‌کنند.

تخلیه اضطراری و عملیات نجات نیز در رشته‌کوه هیمالیا معمولاً آسان‌تر انجام می‌شود، چون در این منطقه شبکه‌ای یکپارچه از بالگردهای امداد و پایگاه‌های کمک‌رسانی در ارتفاعات وجود دارد. در مقابل، رشته‌کوه قراقروم به دلیل دورافتاده‌تر بودن، محل‌های فرود در دسترس کمتری برای بالگردها دارد.

نیما رینجی می‌گوید: «در کوه‌های پاکستان، حتی رساندن بالگردها به اردوگاه اصلی، تلاش بسیار بیشتری می‌خواهد، چه رسد به پرواز آن‌ها بر فراز اردوگاه‌های مرتفع.»

نیما رینجی می‌گوید: «به همین دلیل، شرپاهایی که توانایی کار در شرایط پرفشار را دارند و از تجربه‌های متنوع و مهارت‌های گوناگون برخوردارند، همان کسانی هستند که در پاکستان فعالیت می‌کنند.»

خطر بخشی از جذابیت کار است

فاجعه برودپیک ممکن است درخواست‌هایی برای سخت‌گیرانه‌تر شدن استانداردهای ایمنی ایجاد کند اما بسیاری معتقدند تاثیر چندانی بر گردشگری ارتفاعات بالا نخواهد داشت.

بن آیرز می‌گوید: «این فجایع معمولا برای مدتی نگرانی ایجاد می‌کنند اما بعد همه‌ چیز به وضعیت گذشته بازمی‌گردد.»

«نمی‌توان با اطمینان گفت هیچ حادثه‌ای در کوهستان کاملا «قابل‌پیشگیری» است چون خطر ذاتی آن بسیار بالاست و همین موضوع نیز بخشی از جذابیت آن محسوب می‌شود.»

مدهاوی گولاتی، پژوهشگر متخصص کوهنوردی در ارتفاعات بالا، می‌گوید جامعه کوهنوردی به فعالیت‌های پرخطر جذب می‌شود.

او می‌گوید: «اغلب، همین خطرها و احتمال مرگ است که افراد را به این مسیر جذب می‌کند.»

مدهاوی گولاتی معتقد است نسل کنونی راهنمایان کوهستان همچنان در پی شهرت جهانی و رکوردهایی خواهند بود که پیشینیانشان به دست آورده‌اند.

او می‌گوید: «فکر نمی‌کنم این جذابیت هیچ‌ وقت از بین برود.»

آلن آرنت، کوهنورد و نویسنده شناخته‌شده، می‌گوید: «پیش از این هم شاهد چنین فاجعه‌هایی بوده‌ایم، اما هیچ چیز تغییر نکرده است.» او به بهمن سال ۲۰۱۴ در اورست اشاره می‌کند که جان ۱۶ شرپا را گرفت و همچنین حادثه سال ۲۰۰۸ در کی۲ را یادآور می‌شود؛ زمانی که پس از جدا شدن توده عظیمی از یخ، ۱۱ کوهنورد جان باختند.

او می‌گوید: «با توجه به تجربه‌های گذشته، بعید می‌دانم حادثه برودپیک تاثیر قابل توجهی بر این روند بگذارد. البته امیدوارم اشتباه کنم.»