حق شهروندی از طریق تولد چیست و گردشگری زایمان در آمریکا چقدر رایج است؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیرا فرمان‌های اجرایی تازه‌ای را با هدف پایان‌دادن به آنچه «گردشگری زایمان» در آمریکا خوانده می‌شود و محدودکردن اعطای تابعیت از بدو تولد به برخی گروه‌ها اعلام کرد.

این اقدام بخشی از تلاش دوباره دولت او برای محدودکردن دسترسی به تابعیت آمریکاست؛ به رغم آن که دیوان عالی در ماه ژوئن نخستین تلاشدولت ترامپ را رد کرد.

«تابعیت از بدو تولد» به رویه اعطای تابعیت به افرادی گفته می‌شود که در خاک آمریکا متولد می‌شوند؛ البته با چند استثنا. «گردشگری زایمان» نیز زمانی است که اتباع خارجی مشخصاً برای به‌دنیا‌آوردن فرزندشان و دریافت تابعیت برای او به آمریکا سفر می‌کنند.

تازه‌ترین فرمان‌های اجرایی ترامپ

آقای ترامپ دو فرمان اجرایی را امضا کرد. فرمان اجرایی دستور مکتوبی است که رئیس‌جمهور خطاب به دولت فدرال صادر می‌کند و به تصویب کنگره نیاز ندارد.

فرمان نخست، تعاریف موجود از افراد غیرشهروندی را که فرزندانشان واجد شرایط دریافت تابعیت از بدو تولد نیستند، گسترش می‌دهد.

این فرمان مانع اعطای خودکار تابعیت به نوزادانی می‌شود که در آمریکا از دو والد غیرشهروند متولد شده‌اند، اگر یکی از والدین عضو یک گروه «تروریستی» خارجی باشد، کارمند یک دولت خارجی باشد، برای دریافت تابعیت از روش‌های متقلبانه استفاده کرده باشد یا در سرزمین‌های تحت حاکمیت آمریکا زندگی کند که قوانین فدرال این کشور در آن‌ها حق تابعیت اعطا نمی‌کنند.

برخی از این گروه‌ها از قبل نیز براساس مقررات فعلی تابعیت از بدو تولد مستثنا بودند؛ اما به گفته کالین پوتزل‌کاوانا، تحلیلگر سیاست‌گذاری در مؤسسه سیاست مهاجرت، یک گروه پژوهشی مستقل و غیرحزبی، بندی که به عضویت در گروه‌های« تروریستی» خارجی مربوط می‌شود می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.

او گفت مشخص نیست عضویت افراد چگونه، چه زمانی و به دست چه کسی تعیین خواهد شد. همچنین روشن نیست «مسئولیت ارائه مدرک بر عهده دولت خواهد بود تا ثابت کند فرد عضو چنین گروهی است یا بر عهده خود فرد خواهد بود تا ثابت کند عضو آن نیست».

فرمان دوم با صدور دستور به وزارتخانه‌های امور خارجه و امنیت داخلی برای تقویت مقررات و گسترش اقدامات اجرایی، در پی پایان‌دادن به گردشگری زایمان است.

سفر به آمریکا با هدف زایمان از پیش نیز غیرقانونی بوده است.

فعالان صنعت گردشگری زایمان با تبلیغات فریبنده، اتباع خارجی را به زایمان در آمریکا ترغیب می‌کنند.

در این فرمان آمده است: «این افراد وعده تابعیت، دسترسی به مزایای عمومی و اقامت کوتاه‌مدت در مراکز تخصصی، هتل‌ها یا خانه‌های اجاره‌ای را می‌دهند؛ اما اغلب به این وعده‌ها عمل نمی‌کنند.»

تابعیت از بدو تولد چگونه عمل می‌کند؟

اصل تابعیت از بدو تولد که در اصطلاح حقوقی «حق خاک» نامیده می‌شود، در متمم چهاردهم قانون اساسی آمریکا تثبیت شده است.

هدف اولیه این قانون، اعطای تابعیت به افرادی بود که پس از جنگ داخلی آمریکا، در این کشور متولد شده و پیش‌تر برده بودند.

درحال‌حاضر تقریباً هر فردی که در آمریکا متولد شود، صرف‌نظر از وضعیت تابعیت والدینش، تابعیت آمریکایی دریافت می‌کند؛ البته چند استثنا وجود دارد.

این استثناها شامل فرزندانی می‌شود که در آمریکا از دیپلمات‌های خارجی متولد می‌شوند، کودکانی که هنگام اشغال خصمانه خاک آمریکا از سربازان دشمن به دنیا می‌آیند و کسانی که در سرزمین‌های ثبت‌نشده تحت حاکمیت آمریکا متولد می‌شوند و قوانین فدرال حق تابعیت را به آن‌ها اعطا نکرده است.

برای نمونه، افراد متولدشده در قلمروهای پورتوریکو، گوام و جزایر ویرجین آمریکا به‌طور خودکار تابعیت دریافت می‌کنند؛ اما افراد متولدشده در ساموآی آمریکا، یکی از قلمروهای ثبت‌نشده، شهروند محسوب نمی‌شوند و در عوض «اتباع غیرشهروند» به شمار می‌روند.

چه تعداد گردشگر زایمان در آمریکا وجود دارد؟

دونالد ترامپ بدون ارائه مدرک یا روشن‌کردن اینکه رقم موردنظرش سالانه است یا نه، گفت «صدها هزار» نوزاد از طریق گردشگری زایمان در آمریکا متولد شده‌اند.

دولت آمار مشخصی درباره زنانی که با ویزای گردشگری برای زایمان به آمریکا می‌آیند منتشر نکرده است؛ اما داده‌هایی درباره زایمان اتباع خارجی در این کشور وجود دارد.

براساس تازه‌ترین برآورد مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، در سال ۲۰۲۴ اندکی بیش از ۹۵۰۰ نوزاد از زنان خارجی در آمریکا متولد شدند. این آمار براساس تولدهایی است که برای مادران دارای نشانی خارجی ثبت شده‌اند.

در مقایسه، این آمار نشان می‌دهد در همان سال در مجموع ۳٫۷ میلیون نوزاد در آمریکا متولد شدند؛ بنابراین نوزادان زنان دارای اقامت خارجی حدود ۰٫۲۵ درصد تمام تولدها را تشکیل می‌دادند.

بااین‌حال، مؤسسه سیاست مهاجرت می‌گوید آمار دولتی احتمالاً کمتر از رقم واقعی است، چون اتباع خارجی ممکن است هنگام ثبت تولد از نشانی‌ در آمریکا استفاده کنند که محل اقامت دائمی آن‌ها نیست.

مؤسسه سیاست مهاجرت برآورد می‌کند که در نتیجه گردشگری زایمان، سالانه بین ۲۰ هزار تا ۲۶ هزار نوزاد در آمریکا متولد می‌شوند؛ رقمی معادل حدود ۰٫۵ تا ۰٫۷ درصد کل تولدهای سالانه.

این رقم براساس بررسی گسترده‌تر داده‌های سرشماری آمریکا محاسبه شده است؛ هرچند در این مطالعه نیز تأکید شده که تعیین تعداد دقیق دشوار است.

پوتزل‌کاوانا گفت: «گردشگری زایمان ذاتاً به قصد فرد برای ورود به آمریکا و زایمان در این کشور وابسته است و ثبت چنین قصدی در داده‌ها دشوار خواهد بود.»

«ممکن است بعضی زنان درحال سفر باشند و یک وضعیت اضطراری پزشکی، آن‌ها را ناگزیر به زایمان در آمریکا کند؛ حتی اگر قصد داشته‌اند فرزندشان را در کشور خود به دنیا بیاورند.»

در دیوان عالی چه اتفاقی افتاد؟

هنگامی که پرونده در ماه آوریل در دیوان عالی مطرح شد، استدلال دولت ترامپ علیه تابعیت از بدو تولد تا حد زیادی بر ضرورت پایان‌دادن به گردشگری زایمان استوار بود.

دی جان ساور، وکیل ارشد دولت، استدلال کرد که اعطای تابعیت به تمام افراد متولدشده در خاک آمریکا باعث رونق صنعت گردشگری زایمان شده و «نسلی کامل از شهروندان آمریکایی را در خارج از کشور ایجاد کرده است که هیچ پیوند معناداری با ایالات متحده ندارند».

جان رابرتس، رئیس دیوان عالی، در مقطعی از آقای ساور پرسید آیا موافق است که گردشگری زایمان «هیچ تأثیری بر تحلیل حقوقی مطرح‌شده در برابر ما ندارد».

آقای ساور پاسخ داد که وجود گردشگری زایمان ثابت می‌کند متمم چهاردهم پیامدهای ناخواسته‌ای داشته است که تدوین‌کنندگان آن هرگز تأییدشان نمی‌کردند.

او گفت اکنون در جهانی زندگی می‌کنیم «که هشت میلیارد نفر تنها با یک پرواز با به‌دنیا‌آوردن فرزندی که شهروند آمریکاست فاصله دارند».

جان رابرتس و در نهایت اکثریت قضات دیوان عالی این تفسیر را رد کردند و گفتند: «بله، جهان تازه‌ای است؛ اما قانون اساسی همان قانون اساسی است.»

آیا کشورهای دیگری تابعیت از بدو تولد اعطا می‌کنند؟

دونالد ترامپ بارها گفته است آمریکا یکی از معدود کشورهای بزرگ جهان است که تابعیت از بدو تولد اعطا می‌کند.

در واقع، بیش از ۳۰ کشور تقریباً در تمام موارد و بدون محدودیت از اصل خودکار «حق خاک» استفاده می‌کنند. برزیل، آرژانتین و مکزیک و همچنین بیشتر کشورهای دیگر آمریکای مرکزی و جنوبی از جمله آن‌ها هستند.

آمریکا و کانادا تنها دو کشوری هستند که صندوق بین‌المللی پول آن‌ها را در گروه کشورهای «توسعه‌یافته» قرار می‌دهد و تابعیت از بدو تولد را عمدتاً بدون محدودیت اعطا می‌کنند.

کشورهای دیگری مانند بریتانیا و استرالیا نسخه اصلاح‌شده‌ای از این اصل را اجرا می‌کنند که براساس آن، اگر یکی از والدین شهروند یا مقیم دائم باشد، تابعیت به‌طور خودکار به کودک اعطا می‌شود.