چرا نام و تصویر نیکلاس مادورو در ونزوئلا در حال ناپدید شدن است؟

چند زن خندان در یک تجمع، تصویر کارتونی از مادورو و همسرش در دست دارند که روی آن نوشته شده: آنها را بازگردانید
    • نویسنده, آلیسیا هرناندز
    • شغل, بی‌بی‌سی موندو
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۸ دقیقه

نیویورک، ۲۲ سپتامبر، هتل لاته نیویورک پالاس. در این هتل مشهور منهتن، صحنه‌ای رقم خورد که شاید بیش از هر رویداد دیگری نشان می‌دهد ونزوئلا از آغاز سال جاری تا چه اندازه دگرگون شده است.

دو شخصیت اصلی صحنه دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت اما روز به‌ روز تثبیت‌شده‌تر ونزوئلا، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بودند.

پس از دیدار در هتل مشهور منهتن، عکسی منتشر شد که هر دو در آن لبخند می‌زنند. رودریگز با انگشتانش علامت پیروزی نشان می‌دهد و ترامپ شست دست راستش را بالا گرفته است.

فقط ۱۴ کیلومتر آنطرف‌تر، در زندانی در بروکلین، نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، زندانی است که در شبی در ماه ژانویه در کاراکاس به دستور ترامپ دستگیر شد و رودریگز سال‌ها از متحدان سرسخت او به شمار می‌رفت.

روز بعد، رودریگز در مجمع عمومی سازمان ملل، نشستی که شمار زیادی از سران کشورهای جهان را گرد هم می‌آورد، سخنرانی کرد. آخرین بار که رئیس‌جمهوری از ونزوئلا در این نشست شرکت کرده بود، سال ۲۰۱۸ بود، زمانی که مادورو رئیس‌جمهور بود.

رودریگز در سخنرانی خود حتی یک بار هم نام رئیس‌جمهور پیشین را نبرد؛ نه از او نام برد، نه از هوگو چاوز، سلف مادورو، و نه از شرایطی که باعث شد خود او به‌عنوان نماینده ونزوئلا در این مجمع حاضر شود.

در مقابل، از رئیس‌جمهور آمریکا یاد کرد و گفت: «می‌خواهم از رئیس‌جمهور ترامپ به خاطر آمادگی‌اش برای در پیش گرفتن مسیر روابط دیپلماتیک و همکاری تشکر کنم.»

این سخنان نزدیک به ۱۰ ماه پس از عملیات نظامی بی‌سابقه آمریکا در خاک ونزوئلا مطرح شد که طی آن مادورو همراه با همسرش، سیلیا فلورس، دستگیر شدند. هر دو با اتهام‌هایی از جمله قاچاق مواد مخدر و شکنجه روبه‌رو هستند.

تشکر از ترامپ و حذف نام مادورو از سخنرانی‌ها نشان داد چشم‌انداز سیاسی ونزوئلا دست‌کم در برخی زمینه‌ها چرخشی ۱۸۰ درجه‌ای داشته است.

رودریگز که به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت در رأس کشور قرار دارد، تغییرات متعددی انجام داده است، هم در کابینه، با جایگزین کردن برخی چهره‌های نزدیک به مادورو با افرادی نزدیک‌تر به خودش، و هم با پیش بردن اقداماتی مانند قانون هیدروکربن‌ها، یک قانون عفو، رفع فیلتر برخی رسانه‌های دیجیتال و تازه‌ترین و غیرمعمول‌ترین توافق نفتی با آمریکا.

یکی دیگر از این تغییرات نیز این است که چهره مادورو، هرچند کاملا ناپدید نشده، به‌تدریج کم‌رنگ‌تر شده است.

ترامگ و رودریگز در کنار هم مقابل دوربین با انگشت‌هایشان علامت پیروزی نشان می‌دهند
توضیح تصویر، دیدار دلسی رودریگز و دونالد ترامپ

از «رئیس‌جمهور موقت» به «رئیس‌جمهور»

از % title % عبور کنید و به ادامه مطلب بروید
خبرنامه
خبرنامه بی‌بی‌سی فارسی

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

اینجا مشترک شوید

پایان % title %

دلسی رودریگز در نخستین سخنرانی‌های خود پس از ورود نیروهای آمریکایی به خاک ونزوئلا، بارها از نیکلاس مادورو و همسرش، سیلیا فلورس، نام برد.

او حتی گفته بود: «آن‌ها دو قهرمان هستند که ما به‌عنوان گروگان در ایالات متحده آمریکا داریم.»

اما هرچه روابط دو کشور نزدیک‌تر شد، نام این دو در سخنرانی‌های رودریگز کمتر و کمتر شنیده شد.

والنتینا گیل، روزنامه‌نگار ونزوئلایی، در ماه‌های پس از ۳ ژانویه بررسی دقیقی انجام داد تا ببیند مادورو چند بار در سخنرانی‌های رودریگز ذکر شده است.

گیل در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی موندو می‌گوید: «دیدیم هر بار دلسی رودریگز با یکی از مقام‌های ارشد آمریکا دیدار می‌کرد، اصلا اسمی از مادورو نمی‌برد. در برابر همان کسانی که آن عملیات را انجام داده بودند هیچ چیز درباره او نمی‌گفت.»

گیل ویدئوهایی را بررسی کرد که تا چند ماه پیش در کانال یوتیوب شبکه دولتی ونزوئلا در دسترس بودند. رودریگز در ژانویه تا ۸۶ بار از مادورو نام برد اما این رقم در آوریل به فقط ۸ بار کاهش یافت.

به گفته گیل، حتی همان موارد نیز نه درباره خود مادورو و وضعیتش در آمریکا، بلکه درباره «اقدامات او در دولت یا رابطه حرفه‌ای رودریگز با او» بود.

گیل می‌گوید این ویدئوها دیگر در دسترس نیستند.

گرایش به نام نبردن از مادورو پس از زمین‌لرزه‌های ۲۴ ژوئن در ونزوئلا بیشتر شد.

نشانه‌های دیگری نیز در پی آمدند، نمونه‌ای از اینکه ظرافت‌های زبانی چگونه می‌توانند واقعیت سیاسی در ونزوئلا را بازتاب دهند.

وقتی دلسی رودریگز سوگند یاد کرد، گفت «به‌عنوان معاون اجرایی رئیس‌جمهور نیکلاس مادورو موروس» آمده است و از آن زمان به او «رئیس‌جمهور موقت» گفته می‌شد؛ همان عنوانی که در حساب‌های شبکه‌های اجتماعی و اطلاعیه‌های ریاست‌جمهوری دیده می‌شد.

اما از کمی بیش از یک ماه پیش، در ده‌ها اطلاعیه رسمی از او با عنوان «رئیس‌جمهور»، «رئیس دولت» یا «رئیس کشور» یاد می‌شود و فقط در دو مورد واژه «سرپرست» به کار رفته است.

فیل گانسون، تحلیلگر ارشد گروه بین‌المللی بحران به بی‌بی‌سی موندو می‌گوید: «زمین‌لرزه به کم‌رنگ شدن چهره مادورو کمک کرد، بله. به این معنا که او دیگر جزو دغدغه‌های مردم نیست. مسائل مهم‌تری برای رسیدگی وجود دارد. گذشته از دشواری‌های زندگی روزمره در کشور، که از نظر اقتصادی هیچ بهبودی نداشته، مردم می‌بینند که هیچ چیز جلو نمی‌رود.»

دلسی رودریگز درحال سخنرانی در سازمان ملل
توضیح تصویر، دلسی رودریگز در سخنرانی خود در سازمان ملل نامی از نیکلاس مادورو نبرد

گانسون می‌گوید: «هیچ تلاش فعالی برای زنده نگه داشتن یاد مادورو و سیلیا فلورس دیده نمی‌شود. و هر زمان که از روابط با آمریکا صحبت می‌شود، همیشه با لحنی مثبت است.»

آمریکا به‌تازگی اتهام‌های جدیدی درباره شکنجه علیه مادورو و فلورس مطرح کرده است. دولت ونزوئلا به‌طور علنی در دفاع از رئیس‌جمهور پیشین موضع نگرفت.

گانسون تاکید می‌کند که اگرچه مادورو و فلورس کاملا فراموش نشده‌اند، نشانه‌های دیگری فراتر از سخنرانی‌ها نیز وجود دارد.

برای مثال، اخیرا یک بیلبورد بزرگ مقابل یک مرکز خرید معروف در کاراکاس که تصویر مادورو و سیلیا فلورس روی آن بود، برداشته شد. در برخی نهادها نیز اتفاق مشابهی در حال رخ دادن است. نمادهای دیگری نیز در حال حذف شدن‌اند.

سال‌ها در ساختمان کاخ دادگستری، مجموعه‌ای بزرگ و بتنی در مرکز کاراکاس، دو تصویر عظیم روی برج‌های دو طرف نصب شده بود؛ یکی با چهره هوگو چاوز و دیگری با تصویر سه‌ بعدی سیمون بولیوار که دولت او بازسازی کرده بود.

حالا جای آن‌ها را دو تصویر بزرگ جدید گرفته است که روی آن نوشته شده: «ونزوئلا دوباره متولد می‌شود»، شعار فعلی حکومت.

«ونزوئلا دوباره متولد می‌شود»

یک مجتمع بزرگ ساختمانی به رنگ‌های سفید و آبی که تابلو بسیار بزرگی روی پشت بام آن نصب شده، روی آن نوشته شده: ونزوئلا دوباره زاده می‌شود

ایرینا تروکونیس، استادیار مطالعات آمریکای لاتین در دانشگاه کرنل نیویورک و نویسنده کتاب «دولت مردگان» که به نقش تصاویر و تبلیغات در دوران چاویسم می‌پردازد، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید می‌گوید: «زمین‌لرزه به فرصتی بسیار روشن برای بازسازی تصویر عمومی دولت بر مبنای همین شعار تبدیل شد.»

او توضیح می‌دهد که این اقدام «بخشی کاملا منطقی از دستگاهی است که سال‌ها در ونزوئلا فعال بوده: تغییر دادن ظاهر یا تصویر عمومی به‌عنوان راهی برای هم‌زمان فرستادن این پیام که اوضاع در حال تغییر است و وضعیت متفاوت شده‌ است.»

تروکونیس همچنین درباره تغییر عنوان رسمی دلسی رودریگز به «رئیس‌جمهور» می‌گوید: «این همان چیزی است که از پیش زمینه‌اش را می‌سازید. راهی است برای این‌ که کم‌کم نیاز به انتخابات را از گفتمان حذف کنید.»

رودریگز در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفته بود «در ونزوئلا انتخابات برگزار خواهد شد»، اما مشخص نکرد چه زمانی یا تحت چه شرایطی. فقط گفت هر زمان برگزار شود، «شرایط واقعی برای مشارکت همه نیروهای سیاسی» تضمین خواهد شد.

آمریکا نیز با وجود مطالبه بسیاری از مردم ونزوئلا که ریاست‌جمهوری رودریگز را نامشروع می‌دانند، عجله‌ای برای پیش بردن انتخابات ندارد.

یک پاکسازی و چهره‌های «جدید»

مریهن خیمنس، استادیار علوم سیاسی در دانشگاه ملی ایرلند در ماینوث، توضیح می‌دهد که «از سوم ژانویه و پس از گرفتن مادورو، ونزوئلا در برخی جنبه‌های مرتبط با تبلیغات سیاسی دگرگون شده است و حذف عکس‌ها، بیلبوردها و اشاره‌ها به او اکنون به واقعیتی ملموس تبدیل شده است.»

او می‌افزاید: «در کنار این، تحولی در جریان است و چهره‌های نزدیک به دلسی رودریگز دوباره برجسته می‌شوند.»

در این چارچوب، چهره‌هایی ظاهر شده‌اند که در واقع چندان هم جدید نیستند، بلکه چهره‌هایی که بیشتر با مادورو مرتبط بودند کنار گذاشته شده‌اند.

یکی از برجسته‌ترین این افراد الکس صعب که در آمریکا از او به‌عنوان فردی که به نمایندگی از مادورو فعالیت مالی می‌کرد یاد می‌شد. صعب وزیر صنعت بود، اما رودریگز پس از ۳ ژانویه او را از این سمت کنار گذاشت.

اندکی بعد، در عملیاتی مشترک میان آمریکا و ونزوئلا، او بازداشت شد و در ماه مه به آمریکا فرستاده شد و اخیرا به پولشویی اعتراف کرده است.

الکس ساب و نیکلاس مادورو در حال دست دادن
توضیح تصویر، الکس صعب و نیکلاس مادورو

خیمنس در باره تغییرات می‌گوید: «این ائتلاف جدیدی است که می‌خواهد خودش را جدید نشان دهد، اما همان بازیگران هستند، فقط یک بازچینی داخلی رخ داده است. کسانی که قرار نیست بخشی از مرحله جدید باشند پاکسازی می‌شوند و از چاویست‌های قدیمی‌ که معتقدند چاویسم از ریشه‌های ایدئولوژیک خود فاصله گرفته نیز فاصله گرفته می‌شود.»

او می‌گوید: «پرسش اصلی این است که آیا این تلاش برای عرضه نسخه سومی از چاویسم توانایی آن را دارد که با جامعه ونزوئلا ارتباط برقرار کند یا نه.»

«رئیس‌جمهور مادورو»

والنتینا گیل می‌گوید برخی چهره‌های نزدیک به چاویسم همچنان از مادورو نام می‌برند. از جمله آن‌ها دیوسدادو کابیو، وزیر کشور و دادگستری، است که در برنامه تلویزیونی خود با عنوان «با پتک در دست» بارها به مادورو اشاره می‌کند.

گیل می‌گوید: «او همچنان از مادورو با عنوان رئیس‌جمهور یاد می‌کند.»

فردی برنال، فرماندار ایالت مرزی تاچیرا، نیز در ژوئن حذف عکس‌های مادورو و چاوز از برخی نهادهای دولتی را محکوم کرد.

خارج از حلقه اصلی قدرت نیز برخی چهره‌های قدیمی چاویسم هم حذف نمادهای مادورو و هم وضعیت فعلی روابط با آمریکا را نقد می‌کنند، از جمله الیاس خاوا، که سال‌ها در دولت چاوز و حتی مادورو وزیر بود، ایریس وارلا، از چهره‌های برجسته در دوران هر دو، و ماریو سیلوا، مجری رسانه‌ای.

در تظاهرات حامیان چاویسم نیز بسیاری همچنان از کسی یاد می‌کنند که او را رئیس‌جمهور خود می‌دانند و خواهان بازگشت او و سیلیا فلورس به ونزوئلا هستند.

یکی از چهره‌های جالب، نیکلاس مادورو گوئرا، پسر مادورو و نماینده هوادار دولت در پارلمان، است که هم خواهان آزادی پدرش است و هم از دلسی رودریگز حمایت می‌کند.

او گفته است: «می‌دانیم نیکلاس مادورو و سیلیا فلورس دیر یا زود از طریق دیپلماسی و گفت‌وگو آزاد خواهند شد.»

اگرچه ایرینا تروکونیس و خیمنس هر دو معتقدند تلاشی برای حذف تدریجی رئیس‌جمهور پیشین وجود دارد، هر دو نیز تاکید می‌کنند حذف کامل او غیرممکن است.

یک حامی حکومت جاویسم، عروسک‌هایی از چاوز، مادور و همسرش را در دست گرفته

خیمنس می‌گوید: «این‌ که با چهره مادورو چه باید کرد و چگونه باید با آن برخورد کرد، برای دیگر بازیگران نیز یک چالش است. می‌بینیم که او همچنان در گفتمان عمومی آمریکا استفاده می‌شود و بخش‌هایی از اپوزیسیون ونزوئلا نیز هنوز از او نام می‌برند. او چهره‌ای مهم در تاریخ ونزوئلاست. اساسا فرایند خودکامه‌تر شدن کشور را هدایت کرد و در دوره‌های بسیار تاریکی در راس دولت بود.»

ایرینا تروکونیس توضیح می‌دهد: «در شرایط کنونی، ونزوئلا برای دولت آمریکا تنها موفقیتی است که، البته اگر بخواهیم با اغماض بگوییم، می‌تواند به آن استناد کند.»

او ادامه می‌دهد: «و مادورو همان تنها دشمنی است که توانسته آن را به دام بیندازد و در عین حال، او به نمادی تبدیل شده که همه مشکلات و فروپاشی ونزوئلا به آن نسبت داده می‌شود.»

به گفته تروکونیس، مادورو «هم برای دولت آمریکا لازم است تا تصویر موفقیت در این گفتمان جنگی را حفظ کند و هم برای دولت ونزوئلا تا نشان دهد تغییری رخ داده است.»

دلسی رودریگز در سخنرانی خود در سازمان ملل حتی یک بار هم نام مادورو را نبرد اما ترامپ در حالی که رودریگز در برابرش حضور داشت، بخش قابل توجهی از سخنرانی خود را به مادورو اختصاص داد.

تروکونیس می‌گوید: «این نمایش قدرت، اعمال سلطه و یادآوری این واقعیت است که چه کسی دست بالا را دارد.»