بحران سیاسی فریدریش مرتس؛ آیا فرهنگ ثبات سیاسی در آلمان در خطر است؟

فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، رکوردهایی را به نام خود ثبت کرده که کمتر سیاستمداری مایل به داشتن آنهاست.

مشکل او این است که بیشتر این رکوردها منفی‌اند و ممکن است به‌خاطر آن‌ها شغلش را از دست بدهد.

اما مشکل برای اتحادیه اروپا و به‌طور کلی برای اروپا این است که این وضعیت آثار بی‌ثبات‌کننده‌ای دارد که به مراتب فراتر از مرزهای آلمان گسترش می‌یابد.

محبوبیت فریدریش مرتس با تنها ۱۳ درصد، پایین‌ترین میزان محبوبیت ثبت‌شده برای یک صدراعظم آلمان از زمان آغاز نظرسنجی‌های افکار عمومی است.

اشتیاق رأی‌دهندگان آلمانی به او از همان ابتدا کمتر از همه پیشینیانش بود و سریع‌تر هم فروکش کرد. بسیاری این وکیل پیشین شرکت‌ها را فردی متکبر و بی‌خبر از مشکلات خود می‌دانند.

او تنها ۱۶ ماه است که زمام دولت را در دست دارد، اما حزب محافظه‌کار اتحادیه دموکرات مسیحی، به رهبری او، در دو هفته گذشته سه نتیجه بسیار ضعیف در انتخابات ایالتی گرفته است.

بر اساس نتایج اولیه، ایالت مکلنبورگ-فورپومرن روز یکشنبه رکورد منفی دیگری را برای مرتس رقم زد؛ حزب محافظه‌کار دموکرات مسیحی نتوانست حتی از حد نصاب ۵ درصدی لازم برای ورود به پارلمان ایالتی عبور کند.

در مقابل، حزب راست‌گرای ملی‌گرا و مخالف مهاجرت «آلترناتیو برای آلمان» عملکردی چشمگیر داشته است؛ همان حزبی که مرتس هنگام رقابت برای رهبری اتحادیه دموکرات مسیحی وعده داده بود حمایت از آن را به‌شدت کاهش دهد.

این حزب در دو مورد از سه انتخابات ایالتی اخیر به بزرگ‌ترین نیروی سیاسی تبدیل شد و رکورد دیگری هم شکست: اکنون در یکی از این ایالت‌ها، زاکسن‌آنهالت، شانس تشکیل دولت دارد؛ با وجود آنکه مقام‌های آلمانی بخش‌هایی از آن را ضددموکراتیک و راست افراطی توصیف کرده‌اند.

آلترناتیو برای آلمان در نظرسنجی‌های سراسری نیز پیشتاز است؛ موضوعی که با توجه به گذشته نازی آلمان، حساسیت ویژه‌ای دارد.

این حزب برچسب راست افراطی را رد می‌کند. نام آلمانی آن، «آلترناتیو فور دویچلند»، به معنای «آلترناتیو برای آلمان» است؛ همان چیزی که به گفته رهبران حزب، رأی‌دهندگان اکنون می‌خواهند.

پس از موفقیت چشمگیر حزب آلترناتیو برای آلمان در انتخابات ایالتی این ماه در زاکسن-آنهالت و مکلنبورگ-فورپومرن، و همچنین افزایش آرای این حزب در برلین، جایی که حزب چپ پیروز انتخابات شد، آلیس وایدل، رهبر مشترک اعلام کرد که حزبش عملا جای حزب دموکرات مسیحی را به عنوان «حزب فراگیر مردم» آلمان گرفته است.

حزب آلترناتیو برای آلمان مرتس را متهم می‌کند که نتوانسته به مهم‌ترین وعده‌های انتخاباتی خود عمل کند؛ از جمله بهبود وضعیت اقتصاد آلمان که زمانی موتور محرک اقتصاد اروپا به شمار می‌رفت و نیز ارائه راه‌حل‌های عملی برای نگرانی رای‌دهندگان درباره مهاجرت و امنیت در خیابان‌ها.

به گفته آلترناتیو برای آلمان، دیگر وقت تغییر سیاسی است.

موقعیت مرتس در مقام صدراعظم آلمان قطعا متزلزل به نظر می‌رسد. هفته‌هاست شایعاتی درباره شکل‌گیری کودتایی درون‌حزبی مطرح است که در آن، سیاستمداری محبوب‌تر از اتحادیه دموکرات مسیحی جای او را خواهد گرفت.

نام گزینه‌های احتمالی مطرح می‌شود، اما هیچ‌کس تا مطمئن نشود از حمایت حزب برخوردار است، حاضر نیست علنا پا پیش بگذارد و خطر کند.

من دهه‌هاست درباره آلمان گزارش می‌دهم. این کشور وسواس ثبات دارد. چنین آشفتگی سیاسی‌ در آن بسیار نامعمول است.

حتی اگر مرتس در سمت خود بماند، نفوذ و اعتبار سیاسی‌اش و نیز آزادی عملش در دولت ائتلافی پرکشمکش محدود خواهد شد.

مرتس که شامگاه یکشنبه برخلاف معمول افسرده و دل‌شکسته به نظر می‌رسید، حتی پیش از تأیید نتایج انتخابات ایالتی، شتاب‌زده در یک سخنرانی تلویزیونی ظاهر شد.

او گفت برای دستیابی به رفاه، اصلاحات مالیاتی، رفاهی و اقتصادی را پیش خواهد برد. به گفته او، «قاطعیت، استواری و صبر» لازم است.

اما صبر آلمانی‌ها رو به پایان است.

رأی‌دهندگان آلمانی، مانند مردم بخش بزرگی از اروپا، از زمان جنگ جهانی دوم بارها به احزاب سنتی چپ میانه، مانند حزب سوسیال‌دموکرات آلمان، یا راست میانه، مانند اتحادیه دموکرات مسیحی، رأی داده‌اند. اما اکنون، در حالی که نگران آینده اقتصادی خود هستند، بیش از پیش احساس سرخوردگی و ناکامی می‌کنند.

نارضایتی رای‌دهندگان از احزاب سنتی واقعا پس از بحران مالی سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ شدت گرفت؛ زمانی که این احزاب متهم شدند بانک‌های بزرگ را نجات داده‌اند، در حالی که بسیاری از خانواده‌ها با کاهش پس‌اندازها و افت سطح زندگی خود روبه‌رو بودند.

سپس بحران مهاجرت در سال ۲۰۱۵ از راه رسید؛ بحرانی که در جریان آن بیش از یک میلیون پناهجو و مهاجر دیگر با قایق‌های قاچاقچیان انسان از دریای مدیترانه عبور کردند و راهی کشورهای اروپایی شدند. بسیاری از آنها بخش‌هایی از مسیر را پیاده طی کردند تا خود را به کشورهای ثروتمندتری مانند آلمان و سوئد برسانند و در آنجا ساکن شوند. آلمان به تنهایی پذیرای حدود یک میلیون نفر از این مهاجران و پناهجویان شد.

ادغام مهاجران در جامعه آلمان نتایجی متفاوت و ناهمگون داشته است. در سال‌های گذشته نیز وقوع چند حمله جنجال‌برانگیز از سوی مهاجران، افکار عمومی آلمان را شوکه و نگران کرده است؛ حملاتی که برخی از عاملان آنها سابقه بیماری‌های روانی داشتند و برخی دیگر، به گفته مقام‌های آلمانی، با گروه‌ها یا ایدئولوژی‌های اسلام‌گرای افراطی مرتبط بوده‌اند.

برای نمونه، پلیس در ماه دسامبر اعلام کرد پنج نفر را به ظن برنامه‌ریزی برای حمله به بازار کریسمس مونیخ با «انگیزه‌ای اسلام‌گرایانه» بازداشت کرده است.

تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز پیامدهای عمیق دیگری بر جامعه آلمان بر جای گذاشت.

آلمانی‌ها یکی از بالاترین هزینه‌های انرژی در اروپا را پرداخت می‌کنند. از دست رفتن دسترسی به انرژی ارزان روسیه که کارخانه‌های خودروسازی آلمان و دیگر صنایع این کشور به آن وابسته بودند، در کنار تعرفه‌های تجاری دونالد ترامپ و رقابت اقتصادی فزاینده چین، فشار سنگینی بر اقتصاد صادرات‌محور آلمان وارد کرده است.

آلمان بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا و در نتیجه بزرگ‌ترین اقتصاد حوزه یورو است. این کشور اکنون بزرگ‌ترین کمک‌کننده منفرد جهان به اوکراین و بزرگ‌ترین پرداخت‌کننده خالص به بودجه اتحادیه اروپاست.

وقتی وضع مالی آلمان به مشکل می‌خورد و کشور به‌دلیل بحران سیاسی درگیر مسائل داخلی خود می‌شود، پیامدهای آن در خارج از مرزهایش می‌تواند قابل‌توجه باشد.

مرتس که با محدودیت‌های مالی روبه‌روست، همراه با گروهی از کشورهای ثروتمندتر اتحادیه اروپا، با جدیت برای کاهش سهم پرداختی این کشورها به بودجه اتحادیه تلاش می‌کند.

این در حالی است که اتحادیه اروپا می‌خواهد هزینه‌هایش برای پروژه‌های دفاعی مشترک، مهاجرت، هوش مصنوعی و فناوری را افزایش دهد، نه کاهش.

به گفته مقام‌های اتحادیه اروپا، در شرایطی که اروپا با تهدیدهای مورد تصور از سوی روسیه و چین، جنگ‌های خاورمیانه و تاثیر آنها بر تامین و قیمت انرژی، و همچنین غیرقابل‌پیش‌بینی بودن، و به باور بسیاری از اروپایی‌ها، غیرقابل‌اتکا بودن آمریکا در دوران ترامپ روبه‌روست، اکنون بیش از هر زمان دیگری به اتحاد و همبستگی نیاز دارد.

اتحادیه اروپا با نگرانی مشکلات مرتس و همچنین تقویت آلترناتیو برای آلمان در جناح راست و حزب چپ را دنبال می‌کند.

این انتخابات ایالتی آلمان در آغاز فصل پررونقی از انتخابات در سراسر اتحادیه اروپا برگزار می‌شود؛ دوره‌ای که همه قدرت‌های بزرگ، از جمله فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و لهستان، پای صندوق‌های رأی می‌روند.

احزاب ملی‌گرا، شکاک به اتحادیه اروپا و مخالف مهاجرت، پیش‌بینی می‌شود عملکرد خوبی در انتخابات داشته باشند. در همین حال، پکن و مسکو نیز این تحولات را با دقت زیر نظر گرفته‌اند.