داستان بهترین گل‌زن تاریخ جام جهانی؛ کتانی‌های امانتی و تفنگ بادی به‌جای کفش طلا

«فراتر از ورزش» بخشی از مطالب ورزشی بی‌بی‌سی است که داستان‌های شگفت‌انگیز ورزشکاران یا رویدادهایی را روایت می‌کند که کمتر شنیده‌اید. فهرست مطلب‌های فراتر از ورزش را دنبال کنید.

رکورد ۱۳ گل ژوست فونتن در یک دوره جام جهانی به خودی خود شگفت‌انگیز است. حالا این واقعیت را هم اضافه کنید که او کتانی‌های خودش را به پا نداشت و قرار هم نبود در ترکیب اصلی فرانسه بازی کند.

او حتی جایزه کفش طلا را هم برای آقای گلی جام جهانی ۱۹۵۸ دریافت نکرد؛ در عوض، یک روزنامه سوئدی به خاطر نشانه‌گیری دقیقش، یک تفنگ بادی به او هدیه داد.

نام او هر چهار سال یک‌بار به عنوان معیاری برای سنجش نسل جدید بازیکنان مطرح می‌شود اما در بقیه اوقات، پاسخی عالی برای مسابقات اطلاعات عمومی است.

در جام جهانی ۲۰۲۶، برخی از بهترین گل‌زنان نسبت به بازیکنان در دهه‌های گذشته، به رکورد او نزدیک‌تر می‌شوند؛ لیونل مسی، کیلیان امباپه و هری کین در نبردی سهمگین برای تصاحب کفش طلا به شدت مشغول رقابتند.

از سال ۱۹۷۰ به این سو، آقای گل جام جهانی تنها سه بار توانسته بیش از شش گل در یک تورنمنت بزند. امباپه و مسی در حال حاضر هشت گل زده‌اند، هالند هفت گل در کارنامه دارد و کین و جود بلینگام یک گل عقب‌تر هستند.

البته اضافه شدن یک دور مسابقات بیشتر در تورنمنت ۴۸ تیمی به این مهاجمان کمک خواهد کرد تا با پیشروی تیم‌هایشان در رقابت‌ها، گل‌های بیشتری بزنند.

اما حتی با وجود این کمک اضافی، آن‌ها همچنان فاصله زیادی با مردی دارند که این رکورد را تنها در شش مسابقه به جا گذاشت.

فونتن در مقایسه با کسانی که در ۶۸ سال گذشته بیهوده به دنبال رکورد او در این تورنمنت بوده‌اند، برای مخاطبان امروزی تا حدی ناشناخته است. در حالی که پله، مسی و دیگران به درستی به عنوان بهترین بازیکنان تاریخ شناخته می‌شوند، فونتن اکنون یک نکته برای به چالش کشیدن اطلاعات هواداران فوتبال شده است.

اما این نگاه، زندگی و دوران حرفه‌ای فوق‌العاده فونتن را کوچک جلوه می‌دهد؛ مردی که اگر در دوران مدرن بازی می‌کرد، پیراهن کشور دیگری را به تن می‌کرد.

دیدار مرحله یک‌چهارم نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ بین فرانسه و مراکش، در واقع داربی ژوست فونتن بود. او در ماه اوت ۱۹۳۳ در مراکش به دنیا آمد؛ در آن زمان، مراکش تحت‌الحمایه فرانسه بود.

مراکش دو سال پیش از جام جهانی ۱۹۵۸ به استقلال رسید، اما تا آن زمان فونتن فوتبالیستی ملی‌پوش و شناخته‌شده در لیگ‌های فرانسه بود و به همین دلیل برای «خروس‌ها» بازی کرد.

همان‌طور که فیلیپ بارکر، روزنامه‌نگار ورزشی و مورخ، برای بخش ورزشی بی‌بی‌سی توضیح داد، اگر همه چیز طبق برنامه فرانسه پیش می‌رفت، فونتن اصلا در جام جهانی سوئد در ترکیب اصلی قرار نمی‌گرفت.

بارکر می‌گوید: «او در واقع انتخاب اول نبود؛ یکی از هم‌تیمی‌هایش [رنه بلیارد] در یک بازی تدارکاتی مصدوم شد. این تغییر به قدری در آخرین لحظه رخ داد که او برای بازی افتتاحیه مجبور شد کفش‌های هم‌تیمی‌اش [استفان بروی] را قرض بگیرد، چون خودش کفش مناسبی همراه نداشت. الان تصور چنین چیزی هم عجیب است اوضاع با شرایط امروز بسیار متفاوت بود.»

«فونتن در طول فصل منیسکش را جراحی کرده بود و حضورش در تورنمنت قطعی نبود ولی این موضوع باعث شد که او سر حال به تورنمنت بیاید، در حالی که بسیاری از بازیکنان فصلی طولانی و سخت را پشت سر گذاشته بودند.»

زمانی که آلبر بتو، سرمربی فرانسه، فونتن را به ترکیب اصلی آورد، او تنها پنج بازی ملی داشت اما به هیچ وجه بازیکن ناشناخته‌ای نبود.

فونتن، آوریل ۲۰۰۲ به بی‌بی‌سی گفت که هرگز به آقای گل شدن فکر نکرده بود: «در آن روزها فشار زیادی روی ما نبود. تنها دو روزنامه‌نگار تیم را همراهی می‌کردند.»

«مسئولان تیم ما به قدری مطمئن بودند، حذف می‌شویم که به هر کدام از ما فقط سه پیراهن دادند، بنابراین کاملا بدون فشار بازی می‌کردیم. ذهن من اصلا درگیر رکورد گل‌زنی نبود. من حتی پیشنهاد زدن پنالتی در مسابقه رده‌بندی را هم رد کردم.»

او برای باشگاه رنس بازی می‌کرد که در فصل ۵۸-۱۹۵۷ قهرمان دوگانه لیگ و جام حذفی فرانسه شد. این یکی از چهار عنوان قهرمانی لیگ فرانسه بود که فونتن به دست آورد: یکی با باشگاه قبلی‌اش نیس و سه عنوان با رنس.

یک سال پس از جام جهانی، فونتن به رنس کمک کرد تا به فینال جام باشگاه‌های اروپا راه یابد – که آن را به رئال مادرید واگذار کردند – و با ۱۰ گل، آقای گل مسابقات ۵۹-۱۹۵۸ شد.

هم‌تیمی‌هایش، از جمله ریمون کوپا، ستاره تیم فرانسه که برنده توپ طلای ۱۹۵۸ شد و فونتن در آن سوم شد، احترام زیادی برای او قائل بودند.

بارکر گفت: «فونتن در اردوهای ملی با کوپا، این بازیکن افسانه‌ای رئال مادرید، هم‌اتاقی بود. آن‌ها درباره درک خود از فوتبال با هم گفت‌وگو می‌کردند. بنابراین او وارد تیم شد و خیلی سریع و راحت خودش را وفق داد.»

فونتن در پیروزی چشمگیر ۷-۳ مقابل پاراگوئه در بازی افتتاحیه گروه دو فرانسه هت‌تریک کرد و این آغاز آتش‌بازی بود.

او در تمام مسابقات، از جمله نیمه‌نهایی که فرانسه ۵-۲ مغلوب تیم مهارناپذیر برزیل با حضور پله ۱۷ ساله شد، گل ‌زد.

دیدار رده‌بندی آخرین فرصت را به فونتن داد تا با کفش‌های امانتی‌اش گل‌زنی کند و او با زدن چهار گل در پیروزی قاطع ۶-۳ مقابل آلمان غربی، از این فرصت نهایت استفاده را برد.

آنچه در مورد این گل‌ها بیش از همه جلب توجه می‌کند، نه تنها تعداد، که کیفیت آن‌هاست.

فونتن در تلویزیون سیاه و سفید آن زمان، یعنی دورانی که توپ‌ها از چرم سنگین بودند و دروازه‌بان‌ها در برابر هجوم مهاجمان محافظتی نداشتند، بازیکن خشنی نبود. با تماشای خلاصه بازی‌های او در سال ۱۹۵۸، به نظر می‌رسد فونتن در فوتبال مدرن امروز نیز می‌توانست بدرخشد.

او در بازی مقابل پاراگوئه، از فرارهای اواخر بازی به داخل محوطه جریمه سود می‌برد، تله آفساید را می‌شکست و توپ‌ها را به گوشه دروازه می‌فرستاد.

بارکر می‌گوید: «فونتن شبیه به یک مهاجم مدرن به نظر می‌رسید، سرعت بسیار بالایی داشت. روزنامه اکیپ نوشت که او به سبک انگلیسی رهبر خط حمله بود؛ شجاع، جنگنده و سرسخت. سپس هت‌تریک کردن در اولین بازی تورنمنت، باید اعتماد به نفس زیادی به شما بدهد.»

گل سوم او در برابر آلمانی‌ها زیبایی خاصی دارد؛ تصاحب توپ در خط میانی، جا گذاشتن مدافعان با سرعت و فرستادن توپ به گوشه مخالف، که یادآور گل مایکل اوون، مهاجم تیم ملی انگلیس، مقابل آرژانتین در جام جهانی ۱۹۹۸ است.

گل‌زنی‌های پیاپی فونتن با شکل کلی جام جهانی ۱۹۵۸همخوانی داشت؛ تورنمنتی که در آن ۱۲۶ گل زده شد و دومین تورنمنت پرگل در یک رقابت ۱۶ تیمی، پس از سال ۱۹۵۴ بود. فرانسه هم با ۲۳ گل، گل‌زن‌ترین تیم جام بود.

بارکر معتقد است که تیم نسل ۱۹۵۸ با بازیکنانی مانند فونتن و کوپا می‌تواند در کنار بهترین تیم‌های تاریخ فرانسه، از جمله تیم مدرن امروزی قرار گیرد: «جام ۱۹۵۸ آخرین جشنواره واقعی گل بود. شما تیم نوظهور برزیل را با پله داشتید اما تیم فرانسه نیز متشکل از بزرگان تاریخ بود.»

«ما درباره تیم‌های ۱۹۹۸ و ۲۰۱۸ صحبت می‌کنیم، اما این اولین تیم بزرگ فرانسه بود. پنج بازیکن خط جلو ۲۲ گل زدند که نشان می‌دهد، چقدر قدرتمند بوده‌اند.»

«بله، خطوط دفاعی کمی کندند اما روشی که فرانسه توپ را به حرکت درمی‌آورد، باعث می‌شود آن‌ها مقابل هر تیمی گل بزنند. فونتن برای کوپا هم موقعیت گل‌زنی ایجاد می‌کرد، آن‌ها تیمی بسیار هماهنگ بودند.»

«فرانسه را فقط برزیل ۱۹۵۸ متوقف کرد، یکی از بزرگترین تیم‌های تمام دوران. ما درباره فوتبال پنج‌نفره مدرسه‌ای صحبت نمی‌کنیم، این‌ها معیارهای واقعی هستند.»

به‌رغم ستایش از او به عنوان آقای گل جام جهانی در سال ۱۹۵۸، فونتن هرگز کفش طلا را دریافت نکرد زیرا این جایزه تا سال ۱۹۸۲ اصلا در کار نبود.

در سال ۲۰۱۴، فیفا به پاس دستاورد بی‌نظیرش، یک کفش پلاتینیوم منحصر‌به‌فرد به او اهدا کرد.

فونتن گفت: «در سال ۱۹۵۸ جایزه کفش طلا یا چیزی شبیه به آن وجود نداشت، بنابراین کسی به آن فکر نمی‌کرد. این موضوع احتمالا به من یک مزیت داد. امروزه به محض اینکه یک مهاجم سه گل می‌زند، همه از او در این باره سؤال می‌کنند.»

«به محض این که به رکورد فکر کند، کارش تمام است. راز موفقیت این است که آن را از ذهن خود بیرون کنید.»

از آن زمان تاکنون تنها گرد مولر در جام جهانی ۱۹۷۰ توانسته در جام جهانی تعداد گل‌های خود را دو رقمی کند و او هم سه گل با مجموع گل‌های فونتن فاصله داشت.

پس چرا فونتن به عنوان یکی از بزرگان تمام دوران شناخته نمی‌شود؟

پاسخ مصدومیت است. در مارس ۱۹۶۰، پای فونتن در جریان یک بازی لیگ فرانسه شکست. این مصدومیت در جریان چندین تلاش برای بازگشت به میادین تشدید شد و سرانجام فونتن مجبور شد در سال ۱۹۶۲ و زمانی که فقط ۲۸ سال داشت، به دوران حرفه‌ای خود پایان دهد.

آمار نهایی بازی‌های ملی فونتن: ۳۰ گل در ۲۱ بازی رسمی برای فرانسه.

در نتیجه، فونتن دیگر هرگز به جام جهانی بازنگشت. سئوالی که پیش می‌آید این است اگر فرانسه می‌توانست در سال ۱۹۶۲ یا ۱۹۶۶ از چنین مهاجم ترسناکی استفاده کند، چه دستاوردهایی به دست می‌آورد.

فونتن پس از آویختن کفش‌هایش در فوتبال باقی ماند. او به شکل‌گیری اتحادیه بازیکنان فرانسه (UNFP) کمک کرد و در سال ۱۹۶۱ اولین رئیس آن شد.

فونتن همچنین دوره‌هایی را در کادر فنی گذراند، از جمله دو بازی روی نیمکت تیم فرانسه در سال ۱۹۶۷. او بعدها مربیگری پاری‌سن‌ژرمن و تولوز را بر عهده گرفت و سپس دو سال با مراکش، کشور زادگاهش، همکاری کرد.

بارکر می‌گوید: «او اتحادیه را راه‌اندازی کرد، مربیگری کرد و چند فروشگاه ورزشی را اداره نمود. هر از گاهی مردم می‌پرسیدند چه کسی رکورددار جام جهانی است و او همچنان از این واقعیت که مردم او را در خاطر داشتند، لذت می‌برد.»

«فونتن به شوخی می‌گفت که اگر ۲۰۰ سال دیگر هم برگردد، رکوردش همچنان پابرجا خواهد بود. اکیپ آن را "شکست‌ناپذیر" نامید.»

فونتن در اول مارس ۲۰۲۳ در ۸۹ سالگی درگذشت. او دو بار قهرمانی فرانسه در جام جهانی و ظهور ستاره کنونی خط حمله، امباپه را دید؛ یکی از مردانی که می‌تواند رکورد نمادین او را بشکند.

بارکر می‌گوید: «چقدر جالب خواهد بود که امباپه او را شکست دهد؟ اما ۱۳ رقم خاصی است. فونتن یک قهرمان واقعی و ستایش‌نشده‌ است.»