АКШ танкерлерге жасалган чабуулдардан кийин Ирандагы буталарга сокку урду жана мунай сатууга кайрадан тыюу салды

АКШ Ормуз кысыгына жакын, Омандын аймактык сууларындагы үч соода кемесине жасалган чабуулдарга жооп катары Иранга жаңы соккуларды урду. Ошондой эле Вашингтон Тегеранга мунай сатууга уруксат берген лицензияны жокко чыгарды. Мунун фонунда, Түркияда өтүп жаткан НАТО саммитинде АКШ президенти дүйнөлүк лидерлер менен жолугуп жаткан учурда, морт болуп турган тынчтык келишими кайрадан коркунучка кептелди.

АКШнын Борбордук командачылыгы америкалык аскерлер Ирандын эл аралык суулардагы соода кемелерине кайрадан жасаган чабуулдарына жооп катары өлкөдөгү бир катар буталарга "күчтүү" соккуларды урганын билдирди.

Билдирүүдө айтылгандай, бул соккулар Ирандын Ормуз кысыгы аркылуу өтүп бара жаткан үч соода кемесине жасаган чабуулдарына жооп болгон.

"Иран көрсөткөн агрессия негизсиз, кооптуу жана ок атышууну токтотуу режимин ачык бузуу болуп саналат", — деп айтылат билдирүүдө.

Шейшемби күнү Ормуз кысыгында эки танкерге, ал эми дүйшөмбү күнү дагы бир танкерге чабуул жасалган.

Катар Иранды суюлтулган газ ташыган танкерге кол салды деп айыптады. Анда машиналык бөлүмдө өрт чыгып, экипаж эвакуацияланган. Бирок Reuters агенттигинин булактары өрт жарылууга алып келиши мүмкүн экенин билдиришкен.

Мындан тышкары, маалымат каражаттары Омандын жээгине жакын жерде Сауд Арабиясынын желеги алдында жүргөн дагы бир танкер жабыркаганын жазышты.

Тегеран бул чабуулдар үчүн жоопкерчиликти өзүнө алган жок.

АКШнын Иранга жасаган жооп соккулары абадан коргонуу системаларына, жээкти көзөмөлдөөчү объектилерге, зениттик жана канаттуу ракеталарга, учкучсуз учактарды учуруучу түзүлүштөргө жана порттук инфраструктурага багытталганын Reuters жана Axios агенттиктери америкалык расмий өкүлгө шилтеме кылып билдиришти.

Кийинчерээк АКШнын Борбордук командачылыгы соккулардын жаңы сериясы аяктаганын жана 80ден ашуун бута жок кылынганын маалымдады. Алардын арасында абадан коргонуу системалары, башкаруу пункттары, жээктеги радиолокациялык станциялар, кемеге каршы ракеталык комплекстер жана Ислам революциясынын сакчылар корпусуна (IRGC) таандык чакан кайыктар бар экени айтылды.

Axios агенттигинин булагынын айтымында, бул жолку соккулар июнь айынын аягындагы чабуулдарга салыштырмалуу төрт-беш эсе кеңири масштабда жана күчтүүрөөк болгон.

Ал эми CNN телеканалы менен сүйлөшкөн дагы бир булак бул соккуларды "жаза" деп атап, анын тез эле бүтпөй турганын билдирген.

Басылманын булагынын айтымында, АКШ президенти Түркияда өтүп жаткан НАТО саммитинде жүргөн учурда Иранга сокку уруу планын жактырып, аны ишке ашыруу тууралуу буйрук берген.

Ирандын мамлекеттик маалымат каражаттары Бандар-Аббас, Сирик порт шаарларында жана Кешм аралында жардыруулар болгонун кабарлашты.

Иран мамлекеттик телеканалынын кабарчысынын айтымында, жайкын тургундардын арасында каза болгондор тууралуу маалымат түшө элек. Бирок Сириктеги коммерциялык пирске тийген снаряддын сыныктарынан бир нече адам жаракат алган.

Ирандык маалымат каражаттары билдиргендей, сокку Сирик жана Бандар-Аббастагы балык уулоочу пирстерге тийип, бир нече балык уулоочу кеме өрттөнгөн.

Ирандын мамлекеттик IRIB телеканалынын маалыматына караганда, негизги буталардын бири Бандар-Аббастагы телекоммуникациялык мунара болушу мүмкүн.

Ал эми Press TV телеканалы Ирандын мунай экспортундагы негизги борборлордун бири болгон Харк аралында "бир нече жардыруу" болгонун, ошондой эле Кешм аралында жаңы жардыруулардын толкуну катталганын билдирди.

АКШнын Каржы министрлиги шейшемби күнү Иранга мунай сатууга мүмкүндүк берип келген санкциялык өзгөчө уруксаттар жокко чыгарылганын жарыялады.

Ирандын Тышкы иштер министрлиги бул чечимди айыптап, аны эки өлкөнүн ортосундагы өз ара түшүнүшүү тууралуу меморандумдун шарттарын бузуу катары баалады.

Reuters агенттиги белгилегендей, АКШ бул чечимди жарыялагандан кийин дүйнөлүк рынокто мунайдын баасы 3% ашык кымбаттады.

Ирандын башкы сүйлөшүүчүсү Мохаммад-Багер Галибаф X социалдык тармактагы баракчасына түштүк Иранга жасалган соккулар, мунай боюнча санкциялардын кайра киргизилиши жана жаңы чабуулдар тууралуу тынымсыз коркутуулар Тегерандын позициясын өзгөртпөй турганын жазды.

"Коркутуу жана опузалоо доору аяктады. Бул эч кандай натыйжа бербейт. Биз багынбайбыз", — деди ал.

Өз кезегинде Ирандын Хатам аль-Анбия борбордук штабы өлкөнүн куралдуу күчтөрү "агрессияга жооп катары кыйраткыч сокку урарын" жана "эч кандай шартта Ормуз кысыгын башкарууга сырттан кийлигишүүгө жол бербей турганын" билдирди. Бул тууралуу Ирандын мамлекеттик IRIB телеканалы маалымдады.

Шаршемби күнү эртең менен Кувейттин армиясы өлкөнүн абадан коргонуу системалары ракета жана учкучсуз учактар менен жасалган чабуулдарды кайтарып жатканын билдирди.

Axios басылмасынын журналисти Барак Равид X социалдык тармагында Ирандын аскерлери Бахрейн тарапка да учкучсуз учактарды учурганын жазды.

АКШ менен Ирандын ортосундагы согуш июнь айында жетишилген убактылуу тынчтык келишиминин алкагында токтотулган. Ал келишим туруктуу макулдашууга жетишүү үчүн 60 күндүк сүйлөшүү мөөнөтүн караган.

Бирок өткөн аптада Катарда өткөн кыйыр сүйлөшүүлөр тынчтыкты жөнгө салууга, анын ичинде Ормуз кысыгы боюнча, олуттуу жылыштарды алып келген жок.

Дональд Трамп Иранга каршы кеңири масштабдагы согуштук аракеттерди кайра баштай турганын бир нече жолу эскерткен. Акыркы жолу ал бул тууралуу дүйшөмбү күнү журналисттерге билдирген.

Буга жооп кылып, Ирандын тышкы иштер министри Аббас Арагчи убактылуу ок атышууну токтотуу тууралуу меморандумга ылайык, эгер коркутуулар улана берсе, туруктуу келишим тууралуу сүйлөшүүлөр башталбай турганын айтты.

"Өз колуңузду урматтаңыз", — деп жазган ал X социалдык тармагындагы баракчасында.

Axios басылмасынын маалыматына караганда, Иранга жаңы соккулар жасалар алдында Трамп Анкара шаарында АКШнын коргоо министри Пит Хегсет, мамлекеттик катчы Марко Рубио жана каржы министри Скотт Бессент менен жолугушкан. Алар Трамп менен бирге НАТО саммитине барышкан.

Басылманын маалыматына ылайык, жолугушууга АКШнын Куралдуу күчтөрүнүн штаб башчыларынын бириккен комитетинин төрагасы Дэн Кейн жана башка расмий адамдар да катышкан.

Буга чейин америкалык расмий өкүлдүн бири сүйлөшүүчүлөр Иран менен акыркы келишимге жетишүү үчүн ак ниет иштеп жатканын билдирген. Бирок Reuters агенттиги белгилегендей, Ормуз кысыгын көзөмөлдөө Тегеранга олуттуу басым көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн берип, дүйнөдөгү эң кубаттуу армияга ээ АКШ менен мамиледе туңгуюк кырдаалдын жаралышына шарт түзгөн.

Убактылуу келишимге ылайык, АКШнын Каржы министрлиги 22-июнда Ирандан чыккан чийки мунайды, мунай-химиялык продукцияны жана башка мунай өндүрүмдөрүн 21-августка чейин сатууга уруксат берген жалпы лицензия чыгарган.

Бирок шейшемби күнү Вашингтон бул лицензияны жокко чыгарып, Тегеранга мындай бүтүмдөрдүн баарын 17-июлга чейин токтотуу мөөнөтүн берген.

Ирандын Тышкы иштер министрлиги бул чечимди согушту токтотуу боюнча алкактык келишимди бузуу деп атап, анын кесепеттери үчүн АКШ жооптуу болорун билдирди.

Шаршемби күнү эртең менен министрлик Иран өз кызыкчылыктарын жана улуттук коопсуздугун коргоо үчүн зарыл деп эсептеген бардык чараларды көрөрүн дагы бир жолу белгиледи.

Буга чейин Катар Иранды кемелерге, анын ичинде суюлтулган жаратылыш газын ташыган катарлык танкерге кол салды деп айыптаган. Маалыматтарга караганда, танкерге түн ичинде дрон менен сокку урулуп, анын машиналык бөлүмүндө өрт чыккан.

Ирандын Тышкы иштер министрлиги Катардын айыптоолору таң калуу жаратканын билдирип, Тегеран өз милдеттенмелерин ак ниет аткарып жатканын айтты. Бирок министрлик соода кемелери Иран менен макулдашылбаган каттамдарды колдонуп жаткандыктан, тобокелчиликке кабылып жатканын белгиледи.

Ок атышууну токтотуу тууралуу келишим туруктуу макулдашууга жетишүү боюнча сүйлөшүүлөр үчүн 60 күндүк мөөнөт бериши керек болчу. Бирок өткөн аптада Катарда өткөн кыйыр сүйлөшүүлөрдөн жыйынтык чыккан жок.

Согуш аракеттерин кайра баштай турганын бир нече жолу эскерткен Дональд Трамп дүйшөмбү күнү Ак үйдө журналисттерге мындай деген:

"Биз же келишим түзөбүз, же баштаган ишибизди аягына чыгарабыз... Биз алардын көпүрөлөрүн бир сааттын ичинде талкалай алабыз, энергетикалык камсыздоо системасын иштен чыгара алабыз".

Axios жана CNN басылмаларынын булактары АКШнын Ирандагы буталарга жасаган жаңы соккуларын "Ирандын Ормуз кысыгы аркылуу өтүп жаткан жарандык кемелерге каршы жасаган эл аралык террордук аракеттеринин түздөн-түз натыйжасы" деп атаган.

"Ирандыктар өздөрүнүн акылга сыйбаган аракеттеринин кесепеттерин билишет, бирок ошого карабастан бул чабуулдарды жасоону чечишти", — деп билдирген америкалык расмий өкүл.

CNN телеканалынын аймактагы булагынын маалыматына караганда, айрым өлкөлөр согуштук чыңалуунун андан ары күчөшүнө жол бербөө жана ок атышууну токтотуу режимин сактап калуу үчүн АКШ менен Иранга өздөрүнүн сигналдарын жөнөтүп жатышат.