KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya

Rahoto kai-tsaye

Isiyaku Muhammed

1. Mintuna 6 da suka wuceFashewar bam ta yi ajalin aƙalla mutum 11 a Pakistan

   Ƴansanda a arewa maso yammacin Pakistan sun ce aƙalla mutum 11 ne suka mutu, yayin da wasu 30 suka jikkata sakamakon fashewar wani bam a yankin Dera Ismail Khan.

   Ƴansandan sun ce wata mota ɗauke da abubuwan fashewa ta yi karo da wata mashigar binciken jami’an tsaro.

   Daga cikin jami’an tsaron da aka kashe har da mata biyu da wani yaro. Ya zuwa yanzu, babu wata ƙungiya da ta ɗauki alhakin kai harin.

   Mayaƙan Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) sun taɓa kai irin waɗannan hare-haren bam kan jami’an tsaro a baya.

   Lamarin ya faru ne kwana biyu bayan da Pakistan ta sanar da cewa ta kai hare-haren sama kan wasu mayaka da take zargi da ke Afghanistan, waɗanda ke kai hari kan dakarunta a yankunan da ke kan iyaka.

2. Sa'a 1 da ta wuce'Trump ya ƙi amincewa da tsarin tsagaita wuta na Iran'

   Jaridar Wall Street Journal ta ruwaito cewa Shugaban Amurka Donald Trump ya ƙi amincewa da tayin tsarin tsagaita wuta da Iran ta yi, kuma ana sa ran za a sake komawa kai hare-haren sama bayan zaɓen tsakiyar wa’adin mulki na Amurka.

   Rahoton ya zo ne a yayin da jami’an Iran suka sanar da wani shirin kwana bakwai da suka gabatar wa Amurka, wanda ya ƙunshi sake buɗe mashigar Hormuz da kuma rage tashin hankali.

   A gefe guda kuma, wani jami’in Amurka ya ce tattaunawar da ake yi da Tehran ta hannun masu shiga tsakani tana tafiya cikin “kyakkyawan yanayi kuma da ma’ana.”

   A farkon wannan makon, a cikin jawabin da ya yi a Babban Taron Majalisar Ɗinkin Duniya, Trump ya ce yana ganin za a iya cimma yarjejeniya da Iran bayan zaɓen tsakiyar wa’adin mulkin Amurka. Sai dai a lokaci guda, ya kuma yi nuni da yiwuwar sake komawa matakin soji kan Iran.

3. Sa'a 1 da ta wucePezzekian ya ce ya gana da Mojtaba Khamenei sau biyu

   Shugaban Iran, Masoud Pezzekian, ya shaida wa gidan talabijin na CBS na Amurka cewa ya gana da Mojtaba Khamenei sau biyu cikin watanni bakwai tun bayan da ya hau kujerar shugaban ƙasa.

   Mista Pezzekian ya ce: “A cikin sa’o’i bakwai da na yi tare da jagoran-juyin-juya-halin, bai nuna alamar wata illa ba. Mun zauna a ƙasa muna tattaunawa. Ba mu saba zama haka ba, amma shi ya zauna a wurinsa tsawon lokacin kuma jikinsa yana cikin ƙoshin lafiya har ya iya jure wannan yanayin.”

   An wallafa cikakken bayanin hirar a shafin yanar gizon fadar shugaban ƙasar Iran.

   Shugaban Iran ya ce Mojtaba Khamenei yana cikin “cikakkiyar ƙoshin lafiya ta fuskar lafiya”, sannan ya ƙara da cewa: “Ni likita ne, kuma daga bakina kuke jin wannan, ku yarda da shi; ba shi da wata matsala.”

   Tun bayan maye gurbin mahaifinsa, wanda aka ce an kashe shi a wani harin haɗin gwiwa da Isra’ila da Amurka suka kai a ranar 29 ga Maris, Mojtaba Khamenei bai sake fitowa bainar jama’a ba, kuma bai fitar da wani bidiyo ko sautin murya ba tun bayan zaɓensa a matsayin jagoran ƙasar.

   Da CBS ta tambaye shi ko lokacin da ya gana da Mojtaba Khamenei ya tambaye shi ko yana da izinin zuwa Amurka, Pezzekian ya ce: “Kasancewarmu a Amurka ba lallai sai da izini ba. Mun sanar da shi cewa za mu zo, amma tafiye-tafiyenmu suna ƙarƙashin ikon gwamnati.”

4. Sa'o'i 2 da suka wuceZa mu faɗaɗa kwamitin yaƙin zaɓenmu - ADC

   Jam'iyyar ADC ta ce za ta ci gaba da yin ƙarin naɗe-naɗe da kafa kwamitocin yaƙin neman zaɓe yayin da take shirye-shiryen zaɓen 2027.

   Ta ce jerin sunayen da aka fitar zuwa yanzu mataki ne na farko, kuma za a sanar da wasu manyan muƙamai da kwamitoci gudanarwa nan gaba.

   A wata sanarwa da Phrank Shuaibu ya fitar, ya ce za a kafa kwamitoci da tsari daga matakin shiyya da jiha har zuwa unguwanni da rumfunan zaɓe a faɗin Najeriya.

   Jam’iyyar ta ce za ta haɗa magoya bayanta, ƙwararru, shugabanni da matasa wajen gudanar da ayyukan siyasa da tsara manufofi.

   Manufofin da ake shiryawa sun haɗa da tsadar rayuwa, abinci, noma, tsaro, ayyukan yi, masana’antu, ilimi, lafiya da tattalin arziki, tare da ƙoƙarin samar da hanyoyin magance matsalolin ’yan Najeriya.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceZamfara za ta sake buɗe makarantu bayan samun sauƙin cutar diphtheria

   Gwamnatin jihar Zamfara da ke arewa maso yammacin Najeriya ta ce a ranar 25 ga Satumba cewa za a sake buɗe makarantu a ranar 28 ga Satumba, bayan samun sauƙi a halin da ake ciki game da cutar diphtheria, kamar yadda shafin yanar gizon Channels mai zaman kansa ya ruwaito.

   Gwamnatin jihar Zamfara ta sanar da cewa dukkan makarantu da ke faɗin jihar za su koma ci gaba da karatun boko daga ranar Litinin, 28 ga Satumba, 2026, sakamakon samun sauƙi a yaɗuwar cutar diphtheria.

   Rahoton ya ce: “Umarnin ya shafi dukkan makarantun gwamnati da masu zaman kansu, ciki har da cibiyoyin makarantun Islamiyya da Alƙur’ani da ke faɗin jihar.”

   A cewar shafin, ma’aikatar lafiya ta ba da shawarar sake buɗe makarantu tare da buƙatar al’umma su ci gaba da bin matakan kariya daga cutar.

   An kuma umarci makarantu da su hana duk mutumin da ke nuna alamun cutar diphtheria shiga makaranta.

   Cibiyar Kula da Cututtuka ta Najeriya (NCDC) ta ce ta samu rahoton sama da mutane 10,400 da suka kamu da cutar diphtheria, yayin da mutane 406 suka mutu tsakanin watan Janairu zuwa 9 ga Agusta 2026.

   Jaridar Cable mai zaman kanta ta ruwaito a ranar 15 ga Satumba cewa aƙalla kashi 98 cikin 100 na waɗanda suka kamu da cutar sun fito ne daga jihohi takwas, inda Kano ta kasance jihar da cutar ta fi kamari.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceSojojin Mali sun ce sun kashe mayaƙa sama da 300

   Sojojin Mali sun ce a ranar 25 ga Satumba sun kashe ɗaruruwan mayaƙa a wasu samame da suka gudanar a yankunan kudu maso yammaci da arewacin ƙasar, wato Dioila da Kidal.

   A wata sanarwa da suka wallafa a shafinsu na Facebook, sojojin sun ce:

   “Ranar 24 ga Satumba, mun samu sahihan bayanan sirri cewa mayaƙa tsakanin 200 zuwa 300 sun taru a arewacin Dandougou a yankin Dioila, inda suka kuma jibge manyan makamai da kayan yaƙi.”

   Sojojin sun ce bayan sun tabbatar da sahihancin bayanan, jiragen yaƙinsu sun kai hare-hare ta sama kan wuraren da mayaƙan suke, inda suka kashe da dama daga cikinsu tare da lalata kayan yaƙinsu.

   Sun ƙara da cewa an gudanar da wani samame a ranar 21 ga Satumba, gabashin birnin Kidal, inda aka kai hari kan wasu ƙungiyoyi biyu na mayaka ɗauke da manyan makamai.

   Sojojin sun ce ayyukan tsaro da sa ido na ci gaba da gudana a waɗannan yankuna, domin zaƙulo sauran mayaƙan da suka tsira da kuma kawar da barazanar da suke yi.

   A ƙasashen Mali, Nijar da Burkina Faso, hukumomi na ƙara fitar da bayanan da ke nuna nasara sosai a yaƙin da suke yi da ƙungiyoyin masu tayar da ƙayar baya.

   Sai dai sau da yawa bayanan na saɓawa rahotannin majiyoyi masu zaman kansu da kuma labaran ƴan gudun hijira, waɗanda ke nuna cewa hare-hare da tashe-tashen hankula na ci gaba kuma babu alamar za su kawo ƙarshe nan kusa.

7. Sa'o'i 3 da suka wuceAƙalla mutum 14 sun rasu a hatsarin jirgin sama a Congo

   Jami'ai a Jamhuriyar Dimokradiyyar Congo sun bayyana cewa, wani ƙaramin jirgin sama da ke ɗauke da tawagar sojoji ya yi hatsari tare da kamawa da wuta a kusa da Kenge, babban birnin lardin Kwango da ke kudu maso gabashin kasar.

   Aƙalla mutum 14 ne suka rasa rayukansu, ciki har da babban mai shigar da ƙara na rundunar sojin kasar.

   Har yanzu ba a san takamaiman abin da ya haddasa hatsarin ba, ko kuma ko idan akwai wadanda suka tsira da ransu.

8. Sa'o'i 4 da suka wuceAn yi kutsen intanet tare da sace bayanan jami'an FBI

   Jami'an hukumar tsaro ta FBI na da na yanzu sun bayyana matuƙar damuwa game da tsaron lafiyarsu, bayan wani kutsen intanet da aka kai a ranar Litinin, inda aka sace bayanan sirrin dukkan ma'aikatan hukumar.

   Ƙungiyar masu kutse mai suna ShinyHunters, wadda ta shahara wajen aikata irin wannan ta'asa, ta yi barazanar wallafa bayanan da ta sace idan ba a biya mata bukatunta ba.

   Wakilin BBC ya ce zuwa yanzu hukumar FBI ba ta yi wani cikakken bayani kan wannan kutsen mai haɗari ba inda ta ƙi amsa tambayoyin ƴan jarida kan lamarin.

9. Sa'o'i 5 da suka wuceƘawancen sojojin Saudiyya sun kakkaɓo jiraga marasa matuƙa na ƴan Houthi a Yemen

   Ƙawancen da Saudiyya ke jagoranta a Yemen ya bayyana cewa, sojojinsa sun kakkaɓo wasu jirage marasa matuƙa guda biyu da ƴan tawayen Houthi suka harba zuwa birnin Riyadh, tare da wasu makamai masu linzami guda biyu da aka harba zuwa kudancin ƙasar.

   Wakilin BBC ya ce shugaban hukumar kula da ƴan gudun hijira ta Majalisar Ɗinkin Duniya ya yi magana kan yadda lamrin jin ƙai ke ƙara taɓarɓrewa, yayin da fararen hula ke ci gaba da fuskantar mummunan tasirin wannan rikici.

   A wani yanayi na nuna hadin kai da ba kasafai ake gani ba, a ranar Juma'a Kwamitin Tsaro na Majalisar Dinkin Duniya ya yi Allah-wadai da ƙaruwar hare-haren da ƴan tawayen Houthi ke kai wa ƙasar ta Saudiyya.

10. Sa'o'i 6 da suka wuceBa za mu lamunci cin mutunci da zare ido ba - Iran

    Iran ta gabatar da wani sabon shiri na sake buɗe mashigar Hormuz cikin kwana bakwai, amma rahotanni na cewa Shugaba Trump zai yi watsi da shirin.

    Ministan harkokin wajen Iran, Abbas Araghchi, ya shaida wa manema labarai a birnin New York cewa, za a sake buɗe mashigar ruwan muddin aka dakatar da dukkan faɗan da ake yi a yankin, ciki har da na ƙasar Lebanon.

    Ya ce yanzu zaɓi ya rage ga Amurka, Iran ba za ta amince da duk wani matsin lamba, cin mutunci ko neman a zare ma ta ido ba.

    Jaridar Wall Street Journal ta bayyana cewa Donald Trump ya yi watsi da wannan ƙudirin na Iran, kuma yana shirin ci gaba da kai hare-hare bayan zaɓen tsakiyar wa'adi na Amurka.

11. Sa'o'i 6 da suka wuceBuɗewa

    Masu bibiyar mu a wannan shafi na Kai Tsaye da BBC Hausa ke kawo maku a kullum, barka da hantsi.

    Da fatan muna cikin ƙoshin lafiya. Kamar kodayaushe, za mu ci gaba da wallafa labarai da rahotanni na abubuwan da ke faruwa a sassan duniya musamman Najeriya da ƙasashe maƙwabta.

    Sai ku kasance tare da mu.