IKIBIRIRAHO, Brésil: Lula yatsindiye manda ya kane ariko ategerejwe n'inteko ishingamategeko itamushyigikiye n'igihugu cyacitsemo ibice

Perezida Lula, w'imyaka 80, yatsinze mu buryo butunguranye ariko ategerejwe n’inteko ishingamategeko itamushyigikiye ndetse n’igihugu kirimo abaturage bacitsemo ibice.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Anne Marie Niwemwiza na Didier Bikorimana

  1. Afrika – Ivyaha vyo kuri internet: INTERPOL yafashe abantu 1.462, ayarenga miliyoni 105 USD aragaruzwa

    Ifoto igaragaza umuntu yambaye umupira w'inkofero imufuka mu mutweku buryo atagaragara uwo ari we, akaba ariko akoresha ordinateur, ku maboko yambaye ama gants.

    Igipolisi mpuzamakungu, INTERPOL, kivuga ko abantu 1.462 bikekwako ivyaha vyo kuri internet batawe muri yompi mu gikorwa cabereye mu bihugu 21 vyo ku mugabane wa Afrika na Reta Zunze Ubumwe za Amerika, hagati ya Ruheshi (6) na Myandagaro (8) 2026.

    Muri ico gikorwa ciswe Serengeti III, inzego zijejwe umutekano zasambuye imihora yababa ibihumbi 11 yakoreshwa mu bikorwa vy’ubugizi bwa nabi bwo kuri internet. Zaragaruje kandi amafaranga arenga imiliyoni 105 z’amadolari ya Amerika yari yaronswe mu buryo butemewe n’amategeko.

    INTERPOL ivuga ko abantu 65.929 ari bo bagizweko ingaruka n’ivyo vyaha, mu gihe igitigiri c’amahera yibwe mu buryo bufitaniye isano n’ivyo bikorwa kirenga imiliyoni 385 z’amadolari.

    Muri Afrika y’Ubuseruko, Uganda ni kimwe mu bihugu INTERPOL yaranguriyemwo igikorwa gikomeye co gufata abikekwa. Abategetsi b’aho bataye muri yompi abanyamahanga 365. Bose bakekwa kuba bafitaniye isano n’imihora ibiri y’ubugizi bwa nabi yakoresha imbuga za internet zitabaho mu guhenda abantu, harimwo abageze mu zabukuru, ngo bashire imitahe mu bikorwa bitabaho.

    Ariko ico gipolisi ntikiratangaza ibihugu abo banyamahanga bakomokamwo. BBC News Pidgin, ishami rya BBC ryandika mu rurimi rw’igi Pidgin, ivuga ko mu bafashwe harimwo abanya Nigeria, abanya Uganda, Angola na Tanzania, ariko ntitanga igitigiri c’abakomoka muri buri gihugu.

    Uretse Uganda, Tanzania na yo yaravuzwemwo igikorwa co gutuza no guhagarika abakoresha ubuhinga bw’amanyanga bwo gutanga ingurane hakoreshejwe terefone ngendanwa.

    Kenya, Urwanda na Repuburika ya Demokarasi ya Kongo na vyo nyene biri mu bihugu vyitabiriye ico gikorwa.

    INTERPOL ivuga ko mu vyaha vyakozwe harimwo ubusuma bwo kuri internet, ubugizi bwa nabi bujanye no kwiyitirira abandi, ubusuma bw’amakuru y’ibanga hamwe no gusaba amahera mu buryo bw’iterabwoba ryo kuri internet.

    Ico gipolisi kivuga ko amatohoza akibandanya kugira ngo hamenyekane abandi babigizemwo uruhara, hakurikiranwe amafaranga yanyurujwe, ababikoze bongere bashengezwe.

    Izindi nkuru wosoma:

  2. Umuyobozi wa Serbia umaze igihe kinini ku butegetsi, yatsinzwe n’abanyeshuri mu matora adasanzwe

    Umugabo ufite uruhu rwera, ufite umusatsi urimo ku mutwe, wambaye amadarubindi y'umukara ikoti ririmo ry'ubururu bwijimye, burimo imirongo y'umukara, hamwe n'ishati y'umweru.
    Insiguro y'isanamu, Aleksandar Vučić, wari umaze manda ebyiri ku butegetsi, yavuze ko ibyavuye mu matora by’agateganyo bigaragaza neza ko ishyaka rye ryatsinzwe.

    Nyuma y’itangazwa ry’iby’ibanze byavuye mu matora, abaturage benshi basakaye mu mihanda yo hagati muri Belgrade, Novi Sad n’indi mijyi, bishimira intsinzi y’umutwe uyobowe n’abanyeshuli.

    Aleksandar Vučić wari umaze manda ebyiri ku butegetsi, yagize atii: "Biragaragara ko twatsinzwe aya matora."

    Mu ijambo yavugiye mu birori byo kwizihiza intsinzi, umukandida w’Ihuriro ry’Abanyeshuri, Radomir Saicic, yavuze ko abaturage ba Serbia bagaragaje ko “nta mbogamizi iruta ubushake bwabo.”

    Yunzemo ati: “Nta mbaraga n’imwe ishobora gukomeza gutsikamira ubuziraherezo abaturage biyemeje gufata ejo hazaza habo mu maboko yabo.”

    Uyoboye Ihuriro ry’Abanyeshuri, Ilija Srdanović, yabwiye BBC ati: “Iki gihugu kizaba igihugu kigendera ku bwisanzure.”

    Yavuze ko uyu mutwe urwanya ruswa, wari warabonye inkunga y’abatishimiye ubutegetsi hirya no hino muri Serbia, wifuza “kubohora igihugu ingoma y’igitugu.”

    Ifoto yafatiwe mu kirere igaragaza ubwinshi bw’abashyigikiye Ihuriro ry’Abanyeshuri (Students' List) bari bateraniye ku kibuga cya Slavija mu mujyi wa Belgrade mu birori byo kwishimira intsinzi.
    Insiguro y'isanamu, Nyuma yo kumenya ibyavuye mu matora by'ibanze, abatsinze biraye mu mihanda bishimira intsinzi

    Uyu mutwe w’abanyeshuri washinzwe mu myaka ibiri ishize, nyuma y’impanuka yabereye kuri sitasiyo ya gari ya moshi yashinjwe kuba yaratewe na ruswa no kudakora inshingano uko bikwiye.

    Mu kwiyamamaza kwawo, uyu mutwe uyobewe n’abanyeshuli wahuje abakandida baturutse mu byiciro bitandukanye by’abaturage ba Serbia, maze bashyira hamwe imbaraga mu kwitabira abatora.

    Mu gihe ibiro by’amatora byari bimaze kubarura amajwi ku kigero cya 96%, byatangaje ko umutwe w’abanyeshuri wari umaze kubona amajwi miliyoni 2,24, mu gihe ishyaka ryari risanzwe ku butegetsi ryabonye miliyoni 1,67.

    Imibare y’agateganyo yatangajwe mu gitondo cyo kuri uyu wa mbere yagaragazaga ko abanyeshuri batsinze n’amajwi 52,65%, mu gihe ishyaka rya Vučić, Serbian Progressive Party (SNS), ryari rifite 39,2%.

    Vučić yari amaze manda ebyiri ari Perezida wa Serbia kandi amategeko ntiyamwemereraga kwiyamamariza manda ya gatatu.

    Ni yo mpamvu yari ayoboye ishyaka rye SNS mu rwego rwo kongera gusubira ku mwanya wa Minisitiri w’Intebe yari yaravuyeho mu mwaka wa 2017.

    Andi makuru wasoma:

  3. Ibitero vy’Abahouthi vyatumye “hafi ibice 90 kw’ijana” vy’ingendo z’indege zija canke ziva Riyadh zihagarara

    Umwotsi n’imbeya z’umuriro bigaragara vyatwaje ku kibuga c’indege ca King Khalid kiri i Riyadh, ku wa 8 Gitugutu (10).

    Ibiharuro biva ku mbuga zikurikirana ingendo z’indege vyerekana ko ibitero vy’Abahouthi bo muri Yemeni vyagize ingaruka ku kirere c’i Riyadh aho ingendo 9 kuri 10 zari zitegekanijwe kuja canke kuva kuri uwo murwa mukuru wa Arabiya Sawudite zahagaze.

    Ibiharuro bitangwa n’urubuga Cirium rukora ivyegeranyo n’isesangura ry’amakuru ku ngendo z’indege vyerekana ko hagati yo ku wa 8 no ku wa 25 Gitugutu (10), ingendo 4.071 ku 4.736 zari zitegekanijwe zahagaritswe.

    Mu mezi aheze, Abahouthi – bafitaniye imigenderanire na Irani – barongereje ibitero vya misire na drones bagaba ku bibanza bitunganirizwamwo ibitoro, ibivuko n’ibibuga vy’indege vya Arabiya Sawudite.

    Ikibuga c’indege mpuzamakungu ca Riyadh, ari na co ca kabiri cakira ingendo nyinshi inyuma y’ico mu gisagara ca Jeddah, kimaze kugabwako ibitero vy’Abahouthi incuro zitari nke. Muri ivyo, harimwo ico ku wa 10 Gitugutu (10) cahitanye abantu 13.

    Ku munsi w’ejo, abategetsi ba Arabiya Sawudite batangaje ko bagiye gusubira kwugurura ikibuga c’indege ca King Khalid kiri i Riyadh, inyuma y’amayinga abiri cari kimaze kidakora. Yamara amakuru yakurikiye yerekanye ko ibitero vy’Abahouthi vyabandanije, bituma ingendo nyinshi z’indege zihagarikwa.

    Abahouthi bagabishije ko ikibuga c’indege ca Riyadh kibandanya gufatwa nk’“akarere gashobora kuraswa” kandi ko “kitari ahantu hatekanye.”

    Izindi nkuru wosoma:

  4. Algeria igiye kohereza ingabo muri Niger za mbere yohereje mu mahanga mu myaka irenga 50 ishize

    Abasirikare bambaye impuzankano za gisirikare, bari ku mirongo mu karasisi, n'imbunda mu ntoki
    Insiguro y'isanamu, Abasirikare ba Algeria bari mu karasisi mu muhanda wo mu murwa mukuru, Alger, ku itariki ya 5 Nyakanga (7) mu 2022, mu gihe icyo gihugu cyizihizaga isabukuru y’imyaka 60 cyari kimaze kibonye ubwigenge

    Itangazo ryasohowe n‘inteko ishingamategeko ya Algeria rivuga ko yemeje umwanzuro wo kohereza imitwe y’ingabo zayo muri Niger, nkuko bitangazwa n'ibiro ntaramakuru Reuters.

    Nibishyirwa mu bikorwa, bizaba ari bwo bwa mbere Algeria yohereje ingabo zayo mu mahanga kuva ubwo yohereza abasirikare gufasha Misiri mu ntambara yo mu 1973.

    Abadepite bose batoye bashyigikira kohereza abasirikare bo mu ngabo z'igihugu za Algeria mu gace ka Madama, mu majyaruguru ya Niger hafi y'umupaka na Libya.

    Aho ni ku birindiro byahoze bikoreshwa n'ingabo z'Ubufaransa mu gikorwa cya gisirikare cyiswe Opération Barkhane, nkuko iryo tangazo ribivuga.

    Ariko uwavuganye na Reuters wo mu nzego z'umutekano muri Niger avuga ko kugeza ubu nta basirikare ba Algeria baratangira koherezwa ku mugaragaro.

    Hagati aho, umuyobozi mukuru w’ibiro bya Perezida wa Niger, Jenerali Bacharou Ibro Amadou, amaze iminsi asura agace ka Kawar mu mujyi wa Bilma, mu karere ka Agadez, kuva ku itariki ya 19 Ukwakira (10).

    Muri urwo ruzinduko, yagiye n'i Madama kugira ngo aganire n'abakuriye ingabao baho mbere yo gusubira i Dirkou, aho yaganiriye n'abakuru b'ingabo n'abategetsi gakondo kuri gahunda ijyanye n'imikoreshereze y'ibyo birindiro.

    Iyi gahunda igaragaza uburyo umubano hagati ya Algeria na Niger urimo gutera imbere mu buryo bwihuse nyuma y'igihe wamaze warazambye.

    Algeria yamaganye ihirikwa ry'ubutegetsi ryo mu 2023 ryatumye abategetsi ba gisirikare ba Niger bariho ubu bafata ubutegetsi. Umubano warazambye mu mwaka ushize, ubwo Niger yatumizagaho ambasaderi wayo i Alger, nyuma yuko Algeria ihanuye indege nto y'intambara itajyamo umupilote (izwi nka drone) ya Mali yari iri hafi y'umupaka wayo.

    Izindi nkuru wasoma:

  5. María Machado, umukuru w'abatavuga rumwe n'ubutegetsi muri Venezuela, yasubiye mu gihugu nyuma y'amezi mu buhungiro

    Maria Machado, mu modoka y'umukara arasuhuza umwna w'umwe mu bamushigikiye baje kumwakirana urugwiro bari kumwe n'abana.
    Insiguro y'isanamu, Umukuru w'abatavuga rumwe n'ubutegetsi muri Venezuela, María Corina Machado, ubwo yasuhuzaga abamushyigikiye ageze mu murwa mukuru Caracas

    Umukuru w’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Venezuela, María Corina Machado, yasubiye mu gihugu cye, kiri mu bihe bya politiki bikomeje kugorana, nyuma y’amezi arenga 10 yari amaze mu buhungiro.

    Ku cyumweru, Machado yanditse ku rubuga nkoranyambaga rwa X ati: "Ndi hano. Ndi kumwe namwe." Uku gutaha kwe kubaye nyuma y’igerageza ryo kongera kwinjira mu gihugu ryari rimaze igihe, ariko bikagenda byanga.

    Muri Mutarama (1) uyu mwaka, nyuma y'ukwezi Machado avuye muri Venezuela yifashishije ubwato bwihuta, akagenda mu gicuku akajya muri Norvège kwakira igihembo cy’amahoro cyitiriwe Nobel, Amerika yafashe uwo bahanganye, Perezida Nicolás Maduro, imuguye gitumo iwe mu rugo aryamye.

    Ubutegetsi bwa Perezida Donald Trump bwahise bushyigikira umwungirije, Delcy Rodríguez, ngo abe umutegetsi w’inzibacyuho.

    Rodriguez ageze kuri uwo mwanya yasinye amasezerano ku bikomoka kuri peteroli yahaye Amerika inyungu nyinshi cyane.

    Ku cyumweru, Machado yafotowe ari mu misa muri kiliziya yo muri leta ya Lara muri Venezuela, akikijwe n’abamushyigikiye, bamuhoberana urugwiro, ari na ko bamufata ibiganza n’akanyamuneza kenshi.

    Nyuma yaho Machado yatangiye urugendo yerekeza mu murwa mukuru Caracas ari kumwe n’itsinda ry’abamushyigikiye bamwakirije amashyi n’impundu.

    Yafotowe aseka kandi asohoye umutwe mu idirishya ryo hejuru ry’imodoka ubwo yageraga i Caracas mu ijoro ry'ejo ku cyumweru.

    Izindi nkuru wasoma:

  6. Mu kwirinda Ebola Uganda yashyizeho akato k'iminsi 21 ku baturage bayo bavuye muri RD Congo

    Minisitiri w'ubuzima wa Uganda Chris Baryomunsi arimo kuvugira mu ndangururamajwi. Akoze ikimenyetso n'ibiganza. Yambaye ikositimu y'umukara, ishati y'umweru na karuvati irimo amabara y'ubururu na khaki.
    Insiguro y'isanamu, Minisitiri w'ubuzima Chris Baryomunsi yavuze ko izo ngamba zigamije gutuma Uganda ikomeza kutarangwamo Ebola

    Leta ya Uganda yatangaje ingamba zikaze cyane zijyanye n’ingendo mu gihe irimo kongera ibikorwa byo kwirinda ikwirakwira rya Ebola.

    Izo ngamba, zatangajwe ku cyumweru na Minisitiri w'ubuzima wa Uganda Chris Baryomunsi, zirimo kuba Abanya-Uganda batashye bavuye muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) bagomba kujya mu kato k’iminsi 21.

    Ubu abagenzi batari ngombwa cyane bava muri DRC, aho iki cyorezo cyiganje, babujijwe kwinjira muri Uganda.

    Uganda na DRC bihana umupaka muremure kandi utagenzurwa neza, ufite uburebure bwa kilometero zibarirwa mu magana.

    Intara ebyiri zibasiwe cyane na Ebola muri DRC zikora kuri uwo mupaka.

    Nubwo Uganda itaremeza umuntu wo muri icyo gihugu wanduye Ebola, abategetsi baho barimo gukora kuburyo iki gihugu kitishyira mu kaga.

    Abakozi bakora ibikorwa byo gutanga imfashanyo, abashoferi b’amakamyo n’abashinzwe umutekano ntibarebwa n’iyo ngamba y'akato k'iminsi 21 ariko bazasonerwa gusa ari uko bamaze gupimwa.

    Umuntu uwo ari we wese uherutse kujya muri DRC ntazemererwa kunyura muri Uganda.

    Abantu ba mbere babonetse muri Kenya na Nigeria banduye Ebola bafitanye isano no kuba baranyuze ku kibuga cy’indege cya Entebbe muri Uganda muri uku kwezi.

    Izindi nkuru wasoma:

  7. Brésil: Lula yatsindiye manda ya kane ariko ategerejwe n'inteko ishingamategeko itamushyigikiye n'igihugu cyacitsemo ibice

    Perezida wa Brazil Luiz Inácio Lula da Silva arimo kuvuga ijambo nyuma yo gutsinda amatora.

    Perezida wa Brésil umaze igihe kirekire ku butegetsi, Luiz Inácio Lula da Silva, wo mu murongo wa politike wo gushaka impinduka, yongeye gutorwa nyuma y’ibikorwa byo kwiyamamaza byabayemo guhatana gukomeye cyane, atsinda Flávio Bolsonaro bari bahatanye wo mu murongo wa politike wo gukomera ku bya kera.

    Ni intsinzi ya kane ya Lula mu matora ya perezida, akaba asanzwe yarategetse manda ebyiri kuva muri Mutarama (1) mu 2003 kugeza mu Kuboza (12) mu 2010, na manda ya gatatu yo guhera muri Mutarama mu 2023.

    Ariko inzira yamugejeje ku ntsinzi muri aya matora yitabajwemo icyiciro cya kabiri ku cyumweru, ntiyari ibuzemo inzitizi.

    Bolsonaro yari yatsinze Lula mu cyiciro cya mbere cy’ayo matora cyabaye ku itariki ya 4 y’uku kwezi kw’Ukwakira (10) ndetse benshi ntibatekerezaga ko bishoboka ko yahindura ibintu mu byumweru bitatu byari bisigaye ngo habe icyiciro cya kabiri.

    Intsinzi ye iciye ukubiri n’umujyo uriho ubu mu karere k’Amerika y’epfo, aho abatora bagiye bahana ba perezida bari basanzwe ku butegetsi bagatora abari mu murongo w’ibitekerezo byo gukomera ku bya kera. Muri ako karere, ibihugu binini cyane nk’Argentine, Chili na Colombia ubu bitegetswe n’abategetsi bo mu murongo wo gukomera ku bya kera.

    Ibikorwa byo kwiyamamaza bya Lula, w'imyaka 80, byongeye kugarura ubuyanja nyuma yo gutsindwa mu cyiciro cya mbere bigizwemo uruhare n’imyigaragambyo yo mu mihanda hamwe n’ibikorwa byinshi byo ku mbuga nkoranyambaga.

    Uwo wahoze akora mu nganda zikora ibyuma, wabaye izina rizwi cyane mu baharanira ko ibintu bihinduka muri Brésil kuva ubwo yiyamamazaga bwa mbere ku mwanya wa perezida mu 1989, ni ho ha handi ategerejwe n’urubuga rwa politike rwa mbere rugoranye cyane kuva yagera ku butegetsi bwa mbere mu 2003.

    Manda ye nshya, y'imyaka ine, biteganyijwe ko itangira ku itariki ya 5 Mutarama mu 2027, izatangirana n’inzitizi zikomeye mu gihugu no hanze yacyo, harimo no kudakundwa na Perezida w’Amerika Donald Trump.

    Nubwo Trump atigeze ashyigikira mu buryo butaziguye uwari uhatanye na Lula, Flávio Bolsonaro – ikintu yakoze ku bakandida bakomeye ku bya kera baje gutsinda amatora ya perezida muri Colombia no muri Honduras – nta gushidikanya kwinshi guhari ko ubutegetsi bwe bwajyaga guhitamo kubona umutegetsi wo mu murongo wo gukomera ku bya kera ari we utegetse iki gihugu gituwe n’abaturage miliyoni 213.

    Ibiro bya perezida w’Amerika – White House – bifata Amerika y’epfo nk’akarere Amerika ifitemo ijambo, ubutegetsi bwa Trump bukaba bushishikajwe no gutuma kabamo abategetsi bashyigikiye ingamba ze za politike, harimo no mu bya gisirikare, umutekano n’ubucuruzi.

    Izindi nkuru wasoma:

  8. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.