'Ntacyo nicuza' - Abagore bo muri Nigeria bararwanya imvugo ko umugore agomba kuba umubyeyi

Susan Imaibehe Ekpoh, umwe mu bapilote bake b'abagore muri Nigeria, utuye i Abuja.

Inzozi ze zo kuba umupilote zatangiye akiri umwana. Afite imyaka umunani, yagize amahirwe yo kwinjira mu cyumba cy'indege, kandi byamuteye imbaraga zo kuba umupilote.

Nyuma, Susan yageze ku nzozi ze zo kuba umupilote. Nk'umupilote w'indege z'ubucuruzi, akazi ke kamusabaga kuba agakora amasaha 24 ku munsi, iminsi 7 mu cyumweru.

Iyo ari ku kazi, ibitekerezo bye byose biba biri ku kazi.

Susan yaratangaye cyane ubwo yatubwiraga ibyamubayeho. "Gutwara indege nk'umugore ni kimwe mu bintu byiza cyane byabayeho kuri njye. Ndabikunda, ariko biragoye kandi birananiza. Gutwara indege bituma ubona isi mu bundi buryo, ni kimwe mu bintu nkunda cyane."

Nubwo yabonye akazi kiganjemo abagabo, icyemezo cye cyo kutazabyara kimutandukanya cyane n'abandi.

Mu miryango myinshi yo muri Nigeria, agaciro k'umugore karacyafitanye isano n'ubushobozi bwe bwo gushaka no kubyara, ariko ubu abagore benshi muri Nigeria bahitamo kutabyara, atari ukubera ko badashobora kubyara, ahubwo ari ukubera ubushake bwabo.

Susan, ku myaka mirongo itatu, abona ko kuba umubyeyi ari kimwe mu bikorwa bigoye cyane ku isi.

Asobanura ko icyemezo cye kitatewe n'akazi ke, kuko hari abagore benshi batwara indege bafite abana, ahubwo ari uruvange rw'impamvu zitandukanye.

"Ntabwo ari ikintu kimwe cyanteye kuvuga ko ntashaka kubyara. Ni uko ubuzima bwanjye bumeze, ibyemezo nafashe, ubuzima nifuza kubaho, kandi uko igihe cyagiye gihita, naje gusobanukirwa ko abana badashobora kuba bamwe mu bagize urugendo rwanjye rw'ubuzima."

Nubwo Susan ashyigikiwe n'umuryango we, avuga ko icyemezo cye kitagize ingaruka ku bushobozi bwe bwo kugirana umubano w'urukundo.

"Ndizera ko udashobora guhatira umuntu gukora ikintu adashaka gukora, ni ko urwango rutangira. Sinshobora kugira umukunzi ushaka umwana atekereza ko nzahindura igitekerezo nyuma."

Susan agira ati: "Ku bijyanye n'ishyingiranwa, nditeguye, ariko ntabwo ndimo ndahagarika ubuzima bwanjye ntegereje ko bibaho. Niba Imana ishaka ko bibaho, bizaba ari byo byiza kurusha ibindi. Niba ntabonye umuntu uhuye n'intego zanjye, nzakomeza kubaho neza."

Undi witwa Jennifer akora muri kompanyi ya FinTech ifite icyicaro i Lagos.

Avuga ko icyemezo cye cyo kutabyara giterwa ahanini n'ibyo yanyuzemo nk'umukobwa wa mbere w'umuryango we, ariko nanone giterwa n'ibibazo by'imibereho n'ubukungu.

"Nakuriye mu muryango ugoranye cyane. Nabonaga ba masenge, mama, n'inshingano yari afite nk'umukobwa w'imfura. Nibwiye ko ntari nzi neza niba nshaka kubyara umwana."

Jennifer, ufite nyina ukomeje kugerageza kumwumvisha ko agomba guhindura igitekerezo cye, avuga ko azi neza ubwigunge iki cyemezo gishobora kuzana n'ingaruka gishobora kugira ku mibanire ye n'urukundo.

"Mama arambwira ati: 'Ni nde uzakwitaho n'ugera mu zabukuru?'"

"Nari mfite amakenga menshi, ariko ubwo natangiraga gukoresha imbuga nkoranyambaga kugira ngo mvuge ku cyemezo cyanjye, nahuye n'abandi bagore bari barafashe icyemezo nk'icyo, kandi bari bafite imyaka 50 cyangwa 60 kandi babishoboye, kandi babaho neza, nibwiye ko nanjye nzabishobora, igihe cyose nzategura ubuzima bwanjye neza."

'Ntacyo nicuza'

Ku mugore w'imyaka 41 wubatse, Destiny Udeh, ikibazo cyatumye afata icyemezo kiratandukanye cyane.

Avuga ko yari amaze igihe kinini yibaza akamaro ko kubyara, nyuma yaho inda ye ivuyemo, no kubura undi mwana nyuma yo kubyara, ni bwo yabonye ubutwari bwo gutangaza ko atagishaka kubyara.

"Mu 2021, natwaye inda. Ndibuka ko ubwo nabimenyaga, nibyo nibwiye ko nashutswe kubyara. Nyuma yo kubyara, umwana ubwe yarapfuye, ni bwo nafashe icyemezo cyo kubwira inshuti zanjye, umuryango wanjye n'umugabo wanjye ko ntashaka kongera kubyara."

Destiny asobanura ko umugabo we, nyina, na ba nyirabukwe bamushyigikiye mu cyemezo cye, nubwo bamwe mu bagize umuryango n'inshuti batemeranye na we kandi bagakomeza kumuhatira kubyara umwana.

"Mbere y'uko nshaka, njye n'umugabo wanjye twemeranyije ko atari ngombwa kubyara. Rero, ubwo nafataga icyemezo cyo kutazabyara, yambajije niba nemera neza icyo cyemezo.

"Natekereje ku byiza n'ibibi byo kubyara umwana. Nasuzumye imyumvire myinshi sosiyete yakwirakwije, bituma twizera ko kubyara ari inshingano z'umugore. Kandi nafashe icyemezo cyo kutazabyara.

"Ndimo kwitegura kujya mu kiruhuko cy'izabukuru ubu, mfite abantu benshi bankunda kandi nanjye ndabakunda, bityo ndishimye kandi nta cyo nicuza."

Destiny ntabwo atinya kuvuga ku byemezo bye n'urugendo rwe ku mbuga nkoranyambaga.

"Nishimiye kuba nshoboye kubaho ubuzima bwanjye mu buryo bwuzuye. Nafunguye amaso y'abandi bagore mbereka ko bishoboka kwihitiramo no kwishima, kandi ibyo biranshimisha."

'Nta buryo bwiza bwo kuba umugore'

Ku ruhande rwa Dr. Abiola Akiyode-Afolabi, washinze ikigo cyita ku babyeyi bashinzwe ubushakashatsi n'ubuganga (WARDC), avuga ko ikibazo cyo kutagira abana kirimo kuvugwaho cyane kuko ibihe byahindutse, kandi bitandukanye n'ibya kera.

"Turimo kubona ukwiyongera k'umubare w'abagore bagera ku ntsinzi mu nzego zitandukanye zisanzwe zifitanye isano n'abagabo, ikintu kitari gishoboka mu myaka mike ishize.

"Turimo kubona izamuka ry'umubare w'abagore bize cyane kandi bigenga mu by'imari. Kuri bo, gushaka no kubyara si ngombwa, kandi imbuga nkoranyambaga zagize uruhare muri iyi mpinduka."

Akiyode Afolabi yongeraho ko iyi mpinduka ifite imbogamizi zayo.

Nubwo abagore badashaka abana bakiri bake, baracyahura n'igisebo cy'uko ari abikunda, batuzuye, ko bakomeretse kandi ko batagira impuhwe.

Nk'uko ishami rya ONU ryita ku bana, UNICEF, ribivuga, abana bagera kuri miliyoni zirindwi bavuka buri mwaka muri Nigeria ibi bikaba ari byo bituma iki gihugu gifite kwiyongera cyane kw'abantu.

Kuri Maymunah Kadiri, igitekerezo cy'uko abagore badafite abana ari ubwikunde kandi ko batagira uruhare mu iterambere ni igitekerezo gishaje.

"Kuba umugore ntibishingira gusa ku burumbuke, agaciro kabyo, cyangwa ubushobozi bwo kubyara"