Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Zambia: Hakainde Hichilema yatangajwe ko yatsinze amatora ya perezida
- Umwanditsi, Dingindaba Buyoya
- Igikorwa, BBC Focus on Africa, i Lusaka
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 3
Perezida wa Zambia Hakainde Hichilema yatangajwe ko yatsinze amatora ya perezida yabaye muri uku kwezi, nyuma yo kubona amajwi arenga 60% by'amajwi yemewe y'abatoye.
Komisiyo y'amatora ya Zambia (ECZ) yatangaje ibyavuye mu matora nyuma yo kubarura no guhuza amajwi yo mu duce 226 abaturage batoreyemo, igaragaza ko Hichilema wo mu ishyaka UPND yatsinze ku majwi 2,965,326, angana na 60.49%.
Umukandida bari bahanganye cyane, Brian Mundubile wo mu ishyaka NRPUP, yagize amajwi 1,856,217, angana na 37.87%.
Ikinyuranyo cy'amajwi y'intsinzi hagati ya Hichilema na Mundubile ni amajwi 1,109,109.
Abiyandikishije gutora bose bari 8,786,300. Muri bo, amajwi yemewe yabaye 4,902,050, mu gihe amajwi 126,566 yateshejwe agaciro. Muri rusange, ikigero cy'ubwitabire bw'amatora ni 57.23%.
Abandi bakandida basigaye babonye amajwi make cyane.
Harry Kalaba wo mu ishyaka Citizens First, yabonye amajwi 19,070, naho Kelvin Fube Bwalya wo mu ishyaka Zambia Must Prosper abona amajwi 17,078.
Iyi ntsinzi iha Hichilema manda ya kabiri y'imyaka itanu. Nk'uko amategeko y'amatora ya Zambia abiteganya, umukandida ugize hejuru ya 50% by'amajwi yemewe ahita atsinda mu cyiciro cya mbere, bityo ntihabeho amatora y'icyiciro cya kabiri.
Icyakora, aya matora yabayemo impaka. Brian Mundubile yari yatangaje ko ari we watsinze, ashingiye ku mibare yakusanyijwe n'itsinda rye ryamufashaga mu matora na ryo ryabaruraga amajwi ku ruhande.
Yashinje kandi ko hari ibitaragenze neza henshi mu buryo amatora yagenze, harimo itandukaniro hagati y'ibyavuye ku biro by'itora n'ibyatangajwe na ECZ, ndetse anavuga ko abasirikare bagize uruhare ahabarurirwaga amajwi.
Mundubile yanashinje Tanzania kohereza abantu kugira ngo bivange mu matora ya Zambia. Leta ya Tanzania yahakanye ibyo birego, ivuga ko atari ukuri.
Kugeza ubu ntiharamenyekana niba abatavuga rumwe n'ubutegetsi bwa Hichilema bazajuririra ibyavuye mu matora.
Ku munsi wakurikiye amatora, ni ukuvuga ku itariki ya 14 Kanama (8), komisiyo y'amatora ya Zambia yahagaritse by'agateganyo ibarura no gutangaza ibyavuye mu matora, ivuga ko hari amakuru y'urugomo rwakorewe bamwe mu bakozi b'amatora ndetse no kwibwa kw'impapuro z'itora zari zamaze gushyirwaho ikimenyetso mu duce tumwe na tumwe. Nyuma yaho icyo cyemezo cyaje gukurwaho kuri uwo munsi, ibarura rirakomeza.
Indorerezi z'amatora zo mu karere no ku rwego mpuzamahanga zatangaje ko umunsi w'itora muri rusange wagenze neza kandi mu mahoro ku biro by'itora zasuye, zisaba impande zose gukomeza gutuza no kubaha ibyatangajwe n'inzego zibifitiye ububasha.
Hakainde Hichilema ubu yitezwe gutangira manda ye ya kabiri nka Perezida wa Zambia. Ari ku butegetsi kuva mu mwaka wa 2021.