نشست شورای امنیت ملل متحد درباره افغانستان؛ اختلاف روی چگونگی تعامل با حکومت طالبان

شورای امنیت ملل متحد نشست مشورتی و رسمی خود را تحت عنوان «وضعیت در افغانستان» برگزار کرد. هدف از برگزاری این نشست، بررسی آخرین تحولات امنیتی، سیاسی، حقوق بشری و بشردوستانه در افغانستان، ارزیابی عملکرد مقامات حکومت پس از پنج سال بازگشت به قدرت، و سنجش رویکرد جامعه جهانی در قبال این کشور بود.

این نشست با چالش‌ها و مواضع متناقض شرکت‌کنندگان همراه بود.

وضعیت کلان سیاسی، امنیتی و بشردوستانه افغانستان از سوی نماینده ارشد ملل متحد در این نشست به تفصیل تشریح شد.

جورجیت گانیون معاون نماینده ویژه دبیر کل ملل متحد برای افغانستان و مسئول یوناما، در سخنرانی خود از کابل گفت که حکومت طالبان «بر اعتمادبه‌نفس، کنترل سراسری، بهبود امنیت، توسعه زیرساخت‌ها و تلاش‌های ثبات اقتصادی به عنوان شواهد موفقیت خود تأکید کرده و ابتکاری را برای بهبود شفافیت و مسئولیت‌پذیری نهادی آغاز کردند. این تحولات دلگرم‌کننده است، اما هیچ پیشرفتی در مسائل عمیقا نگران‌کننده برای مردم افغانستان و جامعه بین‌المللی حاصل نشده است. محدودیت‌های شدید بر زنان و دختران، حکومت‌گری غیرفراگیر، بحران حقوق بشر و تداوم حضور گروه‌های تروریستی تهدیدی برای افغانستان، منطقه و صلح و امنیت بین‌المللی به شمار می‌روند.»

او افزود: ارزیابی‌های ما نشان می‌دهد که مقامات دوفکتو با تهدید مسلحانه یا سیاسی قابل‌توجهی مواجه نیستند، اما خطرهای کلیدی برای ثبات کشور انباشت شده که عمدتا ناشی از سیاست‌های خود حکومت طالبان است.

به گفته خانم گانیون بازداشت زنان و دختران به دلیل اجرای سخت‌گیرانه دستورالعمل‌های پوشش و به دنبال آن اعتراضات با استفاده مفرط از زور همراه بوده است. اعمال فشار بر جوامع، تعطیلی رسانه‌ها و ارعاب روزنامه‌نگاران بخشی دیگری از چالش‌ها بود که او یاد کرد.

درباره بحران اقتصادی، معیشتی و بازگشت مهاجران، مسئول یوناما گفت: رشد اقتصادی با افزایش جمعیت همگام نبوده است. ناامنی غذایی و سوءتغذیه چالش جدی است. نزدیک به ۱/۲ میلیون افغان طی سال جاری از پاکستان و ایران بازگشته‌اند و مجموع بازگشت‌کنندگان از سال ۲۰۲۳ به ۶/۵ میلیون نفر رسیده است.»

او همچنین گفت محدودیت کاری زنان، نقض اصول ملل متحد و مانعی جدی بر سر راه عملیات بشردوستانه در افغانستان است.

نرگس نهان به نمایندگی از جامعۀ مدنی افغانستان بر لزوم فشار بر حکومت طالبان و عدم عادی‌سازی وضعیت در افغانستان تأکید کرد.

او افزد که شورای امنیت باید فشار سیاسی هماهنگ و معناداری را حفظ کند، از به رسمیت شناختن حکومت طالبان تا زمان رعایت کامل حقوق بشر و ایجاد حکومتی فراگیر خودداری کند.

نمایندگان کشورها چه گفتند؟

مایک والتز، نماینده ایالات متحده امریکا در ملل متحد در این نشست به شدت از حکومت طالبان در مورد حقوق بشر، به ویژه حقوق زنان و دختران انتقاد کرد. او گفت «تناقض بزرگی است که طالبان کرسی ملل متحد را می‌خواهند اما حاضر نیستند به زنان برای کار با این نهاد در کشور خودشان اجازه دهند.» آقای والتز تأکید کرد هیچ‌گونه عادی‌سازی روابط بدون تغییر رویکرد حاکمان کابل قابل تصور نیست.

نماینده بریتانیا گفت که این کشور از تلاش‌های یوناما حمایت می‌کند و از مقامات طالبان می‌خواهد تا به تعهدات بین‌المللی افغانستان پایبند باشند. به گفته او ثبات پایدار در افغانستان جز از طریق احترام به حقوق تمامی شهروندان، به‌ویژه زنان و اقلیت‌ها به‌دست نمی‌آید.»

مواضع چین و روسیه چه بود؟

نمایندگان چین و روسیه که از حامیان حکومت طالبان به شمار می‌روند لحن بسیار متفاوت‌تری از نمایندگان برخی کشورهای غربی داشتند.

نماینده چین در این نشست با اشاره به اینکه وضعیت افغانستان طی پنج سال گذشته با تلاش‌های حکومت طالبان به‌طور کلی با ثبات بوده است، بر لزوم برخورد همه‌جانبه، عینی و سازنده جامعه جهانی با تحولات این کشور تأکید کرد. او خواستار تقویت دیالوگ و تعامل با کابل شد.

نماینده روسیه در این نشست رویکرد برخی کشورهای غربی در قبال افغانستان را مورد انتقاد قرار داد و خواستار تعامل به گفته او واقعی، عملی و بدون پیش‌شرط جامعه جهانی با حکومت طالبان در افغانستان شد.

برخی از کشورها و اعضای شورا، ضمن انتقاد از وضعیت حقوق بشر، رویکرد انزوای کامل را شکست‌خورده دانسته و خواستار تعامل عملی، توسعه اقتصادی یا جلوگیری از فروپاشی کامل افغانستان شدند.

نماینده قزاقستان بر اهمیت تعامل عملی و سازنده با افغانستان به منظور جلوگیری از انزوای کامل این کشور تأکید کرد.

به گفته او وضعیت اقتصادی و توسعه پروژه‌های زیربنایی و تجاری می‌تواند به کاهش آلام مردم افغانستان کمک کند. در عین حال، رعایت حقوق بشر، آموزش دختران و حقوق اقلیت‌ها همچنان بخش مهمی از انتظارات جامعه جهانی از حکومت طالبان است.

نماینده هند از ادامه ارسال کمک‌های بشردوستانه کشورش به مردم افغانستان، از جمله کمک‌های غذایی و دوایی گفت و افزود که خاک افغانستان نباید به پایگاهی برای تروریسم تبدیل شود.

نماینده ایران گفت که کشورش بارها بر ضرورت ایجاد یک حکومت فراگیر و واقعی که نمایانگر تمامی اقوام و جریان‌های سیاسی در افغانستان باشد، تأکید کرده است.

او افزود که حضور گروه‌های تروریستی در مرزها و درون خاک افغانستان همچنان تهدیدی جدی برای امنیت منطقه است.

به گفته نماینده ایران: بحران آوارگان و بازگشت گسترده پناهجویان، فشار اقتصادی سنگینی بر کشورهای منطقه از جمله ایران وارد کرده و جامعه جهانی باید مسئولیت بیشتری در این زمینه بر عهده بگیرد.

نماینده پاکستان نیز از ادعای حضور گروه‌های تروریستی، به‌ویژه تحریک طالبان پاکستان در افغانستان را بار دیگر مطرح کرد و افزود که حکومت طالبان مسئولیت دارد تا تهدیدات تروریستی ناشی از خاک افغانستان علیه کشورهای همسایه جلوگیری کند.

نصیراحمد فایق، نماینده حکومت پیشین افغانستان در ملل متحد نیز گفت بحران کنونی در افغانستان صرفا یک مسئله داخلی نیست، بلکه تهدیدی ساختاری علیه صلح و امنیت بین‌المللی است.

او از وضعیت اسفبار حقوق بشر، حذف کامل زنان از تمام ابعاد حیات اجتماعی، آموزشی و فساد در حکومت طالبان گفت. به گفته آقای فایق تحرکات مسلحانه علیه طالبان در شمال و شمال شرق افغانستان، به ویژه در بدخشان در حال افزایش است.

این نشست بدون صدور قطعنامه الزام‌آور یا توافق بر سر یک استراتژی واحد به پایان رسید و بیش از هر چیز نمایانگر تداوم بن‌بست دیپلماتیک و اختلاف‌نظر میان اعضای شورای امنیت در قبال وضعیت کنونی افغانستان بود.

حکومت طالبان تا حال به اظهارات مطرح شده در این نشست واکنشی نداشته است.