«غم ما را سنگین‌تر کرده»؛ خانواده‌هایی که پس از اعدام در عربستان، پیکری برای دفن ندارند

«ما تمام این مراسم را برگزار کردیم تا خانواده بتواند آرامش پیدا کند و مرگ او را بپذیرد. اما من هرگز به آرامش نخواهم رسید.»

این سخنان کینفی آریگاوی، پدری است که در سوگ پسرش، کیبروم، نشسته است.

او می‌گوید: «این اندوه و حسرت تا پایان عمر با من می‌ماند.»

کیبروم کینفی آریگاوی یکی از پنج شهروند اتیوپیا بود که در ماه جون امسال به اتهام قاچاق چرس به عربستان سعودی اعدام شدند. عربستان از جمله کشورهایی است که هر سال شمار زیادی از اعدام‌ها را انجام می‌دهد، از این نظر پس از چین و ایران در شمار کشورهای دارای بالاترین آمار اعدام در جهان قرار دارد.

برای بسیاری از مسیحیان ارتدوکس اتیوپیا، دفن مذهبی بخش مهمی از باورهای دینی است. در این مراسم، پیکر متوفی در کفنی ویژه پیچیده شده و در یک تابوت چوبی قرار داده می‌شود.

اما در مراسمی که برای این جوان ۲۵ ساله برگزار شد، چنین امکانی وجود نداشت، هیچ‌گاه پیکر او به خانواده‌اش بازگردانده نشد.

بنا به گزارش سازمان دیدبان حقوق بشر، عربستان سعودی تا ۲۷ جولای امسال ۱۱۶ نفر را اعدام کرده است.

دعاء دُهینی، پژوهشگر ارشد سازمان اروپایی سعودی برای حقوق بشر و مشاور نهاد حقوق بشری «ناظر خاورمیانه و شمال افریقا»، می‌گوید: «خودداری از تحویل دادن پیکر اعدام‌شدگان صرفاً یک موضوع اداری نیست، بلکه مجازات را به خانوادهٔ فرد اعدام‌شده نیز گسترش می‌دهد.»

نازیلا غنیه، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل در امور آزادی دین و عقیده، نیز این اقدام ادعایی عربستان سعودی را «شکنجه و بدرفتاری» توصیف کرده است.

به گفتهٔ بستگان قربانیان، پنج شهروند اتیوپیا که در ۲۳ جون در زندان خمیس مشیط در ولایت عسیر در جنوب عربستان سعودی اعدام شدند، پیش از اجرای حکم هیچ هشداری دریافت نکرده بودند. خانواده‌های آنان نیز نه وسایل شخصی عزیزان‌شان را دریافت کرده‌اند و نه گواهی فوت آنان را.

کیبروم کینفی آریگاوی نخستین بار در سال ۲۰۲۰ همراه با پدرش، که او نیز کینفی نام دارد، بدون داشتن ویزهٔ معتبر به عربستان سعودی رفت. آن‌ها بازداشت و به مدت ۱۵ ماه زندانی شدند و سپس از این کشور اخراج شدند.

اما به دلیل جنگ داخلی در اتیوپیا، کیبروم تصمیم گرفت بار دیگر به عربستان سعودی برود. او با یک قایق پرازدحام از دریای سرخ عبور کرد و از مسیر یمن راهی عربستان شد.

کیبروم در سال ۲۰۲۳ هنگام عبور از مرز بار دیگر توسط مقام‌های سعودی بازداشت و به قاچاق مواد مخدر متهم شد. به گفتهٔ پدرش، او پس از سه ماه زندان محکوم و به اعدام محکوم شد. سه سال بعد، در حالی که در زندان به سر می‌برد، به‌گونهٔ ناگهانی اعدام شد.

پدرش در حالی که گریه می‌کند، می‌گوید: «او حتی فرصت نیافت با ما صحبت کند.»

او به بی‌بی‌سی گفت: «خبر اعدامش را از شبکه‌های اجتماعی شنیدم.»

کینفی باور دارد که پسرش بی‌گناه بود و به ناحق در عربستان سعودی محکوم شده است.

او می‌گوید: «هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد پسرم در قاچاق چرس (حشیش) دست داشته است.»

«هیچ‌کس گواهی فوت، وسایل شخصی یا پیکر او را به من تحویل نداده است. فقط در سکوت گریه می‌کنم و عزادارم. دیگر چه کاری از دستم ساخته است؟»

در همان روز و در همان زندان، تسیگابو گبرماریام نیز پس از محکومیت به همان اتهام اعدام شد.

این جوان ۲۶ ساله، بزرگ‌ترین فرزند از میان هشت فرزند یک خانواده در یکی از روستای منطقهٔ تیگرای مرکزی اتیوپیا بود.

هاگوس گبره‌مسکیل، پدر او، می‌گوید تسیگابو پس از ۱۸ سالگی برای فرار از فقر و جنگ داخلی خانه را ترک کرد.

او می‌گوید: «در منطقهٔ ما فرصت‌های کاری زیادی برای جوانان وجود ندارد. او برای کمک به من به عربستان سعودی رفت.»

تسیگابو به اتهام قاچاق مواد مخدر محکوم شد و سه‌ونیم سال را در زندان سپری کرد. آخرین بار در ماه فبروری با خانواده‌اش صحبت کرده بود.

هاگوس به بی‌بی‌سی گفت: «او می‌گفت به‌زودی به خانه بازخواهد گشت و ازدواج خواهد کرد.»

مادرش، لتی‌کریستوس گبره‌سادیک، در جست‌وجوی عروسی مناسب برای او بود، اما در نهایت به جای مراسم عروسی، مراسم سوگواری برگزار کرد.

او می‌گوید: «همهٔ فرزندانم دختر هستند و او تنها پسرم بود. خواهرانش امید زیادی داشتند که برادرشان به‌زودی به خانه برگردد. آن‌ها برای مراسم عروسی او ترانه آماده می‌کردند. حالا اندوه و دلتنگی آن‌ها حتی از اندوه من هم بیشتر است.»

پس از آن‌که بستگان تسیگابو در عربستان سعودی خبر اعدام او را به خانواده رساندند، خانوادهٔ مسیحی ارتدوکس او تصمیم گرفتند مراسم نمادین خاک‌سپاری و دعا را در کلیسای محل خود برگزار کنند.

لتی‌کریستوس می‌گوید: «می‌خواهم بدانم چرا پیکر پسرم به خانه بازگردانده نشده است.» او مطابق رسم، ۴۰ روز عزاداری را سپری کرده است.

او می‌افزاید: «این موضوع اندوه ما را سنگین‌تر می‌کند و قلب ما را می‌شکند.»

پدر و مادر تسیگابو می‌خواهند مقام‌های سعودی شواهد مربوط به جرمی را که پسرشان به آن محکوم شده بود ارائه کنند. آنان همچنین این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا افراد دیگری از او سوءاستفاده کرده‌اند یا نه.

بر اساس گزارشی که سازمان عفو بین‌الملل سال گذشته منتشر کرد، ۷۵ درصد افرادی که به دلیل جرایم مرتبط با مواد مخدر اعدام شده‌اند، اتباع خارجی بوده‌اند.

دعاء دُهینی می‌گوید افراد آسیب‌پذیر اغلب هدف شبکه‌های جرمی قرار می‌گیرند.

او توضیح می‌دهد: «در برخی پرونده‌های مربوط به شهروندان اتیوپیا، بازداشت‌شدگان گفته‌اند که در برابر دریافت کمک برای عبور از مرز، تشویق شده بودند وسایلی را با خود حمل کنند. همچنین در پرونده‌های مربوط به شهروندان پاکستانی، مواردی را ثبت کرده‌ایم که افراد مجبور شده بودند مواد ممنوعه را ببلعند؛ گاهی تحت فشار و گاهی در برابر وعدهٔ دریافت کار.»

براساس برآوردهای سازمان اروپایی سعودی برای حقوق بشر، شمار اعدام‌ها در عربستان سعودی از زمان به قدرت رسیدن ملک سلمان بن عبدالعزیز آل سعود در سال ۲۰۱۵ از ۲۰۰۰ مورد فراتر رفته است. این سازمان می‌گوید ۴۲ درصد افرادی که در این مدت اعدام شده‌اند، اتباع خارجی بوده‌اند.

این نهاد همچنین اعلام کرده است که عربستان سعودی در سال ۲۰۲۵ دست‌کم ۳۵۶ نفر را اعدام کرده که بالاترین آمار سالانهٔ ثبت‌شده تاکنون به شمار می‌رود.

قوانین عربستان به مقام‌ها اجازه می‌دهد در صورت لزوم، پیکر فرد اعدام‌شده را با هزینهٔ سفارت کشور متبوع او به خانواده‌اش بازگردانند، اما دعاء دُهینی می‌گوید در عمل چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد.

او می‌گوید: «ما از هیچ موردی آگاهی نداریم که در آن پیکر یک شهروند مهاجر اعدام‌شده به خانواده‌اش بازگردانده شده باشد. به نظر می‌رسد این موضوع در مورد پرونده‌های شهروندان سعودی که بررسی کرده‌ایم نیز صدق می‌کند.»

دُهینی می‌افزاید که در گذشته برخی خانواده‌ها، از جمله خانواده‌های شهروندان ترکیه و اردن، برای بازگرداندن پیکر بستگان اعدام‌شدهٔ خود کارزارهایی به راه انداخته‌اند، اما این تلاش‌ها نتیجه‌ای نداشته است.

او می‌گوید: «گواهی فوتی که به خانوادهٔ یک شهروند اردنی داده شد، بسیار مختصر بود. در آن هیچ اطلاعاتی دربارهٔ محل دفن پیکر یا چگونگی مرگ او وجود نداشت.»

بی‌بی‌سی برای دریافت پاسخ، از طریق وزارت‌های داخله و امور خارجهٔ عربستان سعودی و همچنین سفارت این کشور در لندن با مقام‌های سعودی تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نشد.

مقام‌های عربستان سعودی جرایم مرتبط با مواد مخدر را با شدیدترین لحن محکوم می‌کنند.

وزارت داخلهٔ عربستان در بیانیه‌ای که همزمان با اعلام اعدام یکی از شهروندان این کشور به اتهام جرایم مرتبط با چرس منتشر شد، به آیاتی از قرآن اشاره کرده که دربارهٔ مجازات سخت کسانی سخن می‌گوید که «در زمین فساد می‌کنند».

در این بیانیه آمده است که حکومت عربستان به «حفاظت از امنیت شهروندان و باشندگان در برابر آفت مواد مخدر» متعهد است و در برابر قاچاقچیان و توزیع‌کنندگان مواد مخدر، به دلیل از بین رفتن جان انسان‌های بی‌گناه و پیامدهای زیان‌بار مواد مخدر، شدیدترین مجازات‌های پیش‌بینی‌شده در قانون را اعمال می‌کند.

از سفارت اتیوپیا در عربستان سعودی نیز برای اظهارنظر در این باره درخواست شده است.

عربستان سعودی آمار افرادی را که در حال حاضر در صف اعدام قرار دارند، منتشر نمی‌کند، اما فعالان حقوق بشر می‌گویند شمار آنان ممکن است به صدها نفر برسد.

جوی شی، پژوهشگر بخش خاورمیانه و شمال افریقای دیدبان حقوق بشر، می‌گوید: «اعدام‌هایی که در عربستان سعودی به‌گونهٔ محرمانه یا بدون اطلاع قبلی کافی انجام می‌شوند، حقوق زندانی و اعضای خانوادهٔ او را برای داشتن زمان کافی جهت آماده شدن برای مرگ نقض می‌کنند.»

دعا برای یک معجزه

این محرمانه‌بودن روند اعدام، زندگی را برای زندانیان محکوم به اعدام نیز به تجربه‌ای دردناک تبدیل کرده است.

یکی از زندانیان که به دلایل امنیتی نمی‌توان نام یا محل نگهداری او را فاش کرد، شرایط زندانش را برای بی‌بی‌سی شرح داده است.

او در سال ۲۰۲۳ بازداشت شد و اتهام قاچاق مواد مخدر را پذیرفت. به گفتهٔ خودش، محکوم و به اعدام محکوم شده است، اما همچنان امیدوار است که مورد عفو قرار گیرد.

او می‌گوید امسال شاهد اعدام ۱۵ نفر از هم‌بندی‌هایش بوده و اکنون در ترس دائمی از اجرای حکم اعدام زندگی می‌کند.

او می‌گوید: «هر بار که نگهبانان درها را باز می‌کنند، با خود فکر می‌کنیم که نوبت چه کسی خواهد بود.»

او همچنان در انتظار یک معجزه و بخشش است، اما اگر بدترین اتفاق رخ دهد، آرزو دارد که پیکرش به کشورش بازگردانده شود.

او می‌گوید: «نگرانم که پدر و مادرم حتی نتوانند پیکرم را ببینند.»