محمد اشرف غنی کجاست، چرا محل اقامت خود را پنهان نگه ‌می‌دارد؟

منابع آگاه و نزدیک به محمد اشرف غنی به بی‌بی‌سی گفته‌اند که رئیس‌جمهور پیشین افغانستان در حال حاضر در لبنان اقامت دارد، کشوری که سال‌ها پیش در آن تحصیل کرده بود و همسرش، رولا غنی، شهروند لبنان است.

بی‌بی‌سی برای روشن شدن وضعیت اقامت اشرف غنی با وزارت خارجه لبنان تماس گرفت و خواستار توضیح درباره وضعیت حضور او در این کشور شد. همچنین از مقام‌های لبنانی پرسیده شد که آیا به رئيس‌جمهور پیشین افغانستان پناهندگی سیاسی اعطا شده یا حضورش در لبنان موقتی است.

یک مشاور وزارت خارجه لبنان، بدون تایید یا رد حضور اشرف غنی در این کشور، از بی‌بی‌سی خواست پرسش‌های خود را به‌صورت کتبی ارسال کند تا پاسخ لازم ارائه شود. با این حال، وزارت خارجه لبنان تاکنون به پرسش‌های مطرح‌شده ما پاسخی نداده است.

پنج سال پیش محمد اشرف غنی، رئيس‌جمهور و شماری از افراد نزدیک او با دو هلیکوپتر از ارگ ریاست جمهوری به سمت ازبکستان پرواز کردند.

آن روز نظام جمهوری اسلامی پس از ۲۰ سال سقوط کرد.

این روزها، نام رئیس‌جمهور پیشین بار دیگر در فضای سیاسی افغانستان مطرح شده است؛ اما این‌بار نه به دلیل حضور او در عرصه سیاست، بلکه به دلیل پرسشی که درباره سرنوشت و محل اقامتش مطرح است:

آقای غنی کجاست، چرا نمی‌خواهد کشور محل اقامت خود راعلنی کند؟

این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اظهارات اخیر ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان درباره بازگشت احتمالی آقای غنی به افغانستان را در کنار واکنش تند او به حرف‌های آقای مجاهد قرار دهیم.

آقای مجاهد اخیرا در گفتگو با رسانه ایرانی «ایراف‌تی‌وی» گفت که اشرف غنی و نزدیکانش مشمول «عفوعمومی» هستند و او می‌تواند به افغانستان برگردد و مانند یک شهروند عادی در کشور زندگی کند.

با آنهم سخنگوی حکومت طالبان گفت که آقای غنی در عرصه سیاسی «امتحان خود را داده است».

«هرگز سر فرود نخواهم آورد»

در واکنش به اظهارات مجاهد، آقای غنی در صحبت با رسانه خصوصی «ای‌بی‌ان»، که به او نزدیک است، گفت که مرتکب گناهی نشده که نیازمند عفو باشد، حکومت طالبان آرای مردم را بپذیرند تا «راه هموار شود».

اما تاکید کرد که خود او «هرگز در برابر طالبان سر فرود نخواهد آورد.»

پنج سال پیش در چنین روزهای حکومتش را سرنگون کردند و او از ارگ به ازبکستان پرواز کرد و پس از سپری کردن یک شب به امارات متحده عربی پناهنده شد که تا دو ماه پیش در آنجا به سر می‌برد.

با این حال، اشرف غنی بیشتر از دو ماه پس از اعلام خروجش از امارات، درباره محل اقامت جدید خود سکوت کرده و تاکنون دلیلی برای پنهان نگه داشتن آن ارائه نداده است.

محمد اشرف غنی در پیام عید قربان خود در ۲۶ مه سال جاری، پس از شش ماه سکوت، در حساب کاربری‌اش در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که امارات متحده عربی را ترک کرده و اکنون در مکانی «امن» به سر می‌برد. او همچنین گفت: «مدتی از صحبت با شما منع شده بودم و صدایم خاموش شده بود.»

هرچند اشرف غنی در بیش از دو ماه گذشته پیام‌ها و اظهارنظرهای عمومی خود را در شبکه‌های اجتماعی افزایش داده، اما همچنان درباره محل اقامت فعلی‌اش سکوت کرده و هیچ اطلاعاتی در این زمینه ارائه نداده است.

آیا کشورها به اشرف غنی پناهندگی نمی‌دهند؟

یک منبع نزدیک به اشرف غنی که نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی گفت دلیل خودداری او از اعلام محل اقامتش این است که هنوز در کشور و محل مورد نظر خود به‌طور دائمی مستقر نشده است.

او گفت که اشرف غنی در حال حاضر سه گزینه برای اقامت در سه کشور مختلف پیش رو دارد، اما هنوز تصمیم نهایی خود را درباره کشوری که می‌خواهد برای مدت طولانی در آن زندگی کند، نگرفته است.

به گفته این منبع، اشرف غنی زندگی در یک کشور اسلامی را ترجیح می‌دهد، اما تأکید دارد که محل اقامت آینده‌اش باید فضایی را فراهم کند که بتواند آزادانه درباره مسائل افغانستان اظهارنظر کرده و دیدگاه‌های خود را با افغان‌ها در میان بگذارد.

این منبع گفت که دولت امارات متحده عربی از نوامبر سال گذشته، اشرف غنی را از اظهارنظر عمومی درباره مسائل سیاسی منع کرده بود.

به گفته او، غنی نیز در نامه‌ای اعتراضی به مقام‌های ابوظبی اعلام کرده بود که این محدودیت را نمی‌پذیرد و خواستار فراهم شدن زمینه خروج از این کشور شده بود.

دلیل دقیق این محدودیت روشن نیست.

منبع نزدیک به آقای غنی گفت که خود او معتقد است که این تصمیم به حکومت طالبان ارتباطی ندارد و احتمال می‌دهد «فشار از جانب ایالات متحده» در پس آن باشد.

این منبع مدعی شد که برخی کشورها ظاهرا به دلیل «نگرانی از واکنش یا فشار امریکا» از اعطای اقامت به رئیس‌جمهور پیشین افغانستان خودداری کرده‌اند، هرچند نامی از این کشورها نبرد.

دولت امارات در مورد دلیل ترک اشرف غنی، ابراز نظری نکرده است.

امریکا با اشرف غنی مشکل دارد؟

امریکا پس از خروج از افغانستان در سال ۲۰۲۱، موضع رسمی در مورد نحوه تعاملش با اشرف غنی نداشته است.

اگرچه بازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار) خواستار حساب‌دهی آقای غنی از پول‌هایی شد که ادعا می‌شد او همراه خود برده است.

یکی از گزارش‌های اداره سیگار، تحقیق در باره اتهام بردن پول از سوی محمداشرف غنی، رئيس جمهورسابق در روز ۱۵ اگست ۲۰۲۱، روز سقوط نظام جمهوری است.

سیگار در گزارش نهایی خود به عنوان «سرقت پول از افغانستان: ارزیابی ادعاهای مربوط به رئیس جمهور غنی و مقام‌های ارشد سابق افغانستان» که در آگست ۲۰۲۲ نشر کرد، از تحقیق درباره صحت یا سقم سرقت میلیون‌ها دالر توسط رئیس جمهوری سابق افغانستان نوشته که آقای غنی از ۵۶ پرسش این نهاد امریکایی تنها به ۶ سوال از طریق وکیل خود جواب داده است. متن سوال‌ها و جواب‌ها در این گزارش انعکاس یافته است.

سیگار می‌گوید تمام شاهدان عینی که با این نهاد گفتگو کرده‌اند تایید کرده‌اند که آقای غنی بار و وسیله زیادی به همراه خود به هلیکوپتر نبرده است.

آقای غنی هفته‌ها بعد از طرح این اتهام آن را رد کرده بود. او از جمله در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی گفت که حاضر است در هر تحقیقی که از سوی یک نهاد مستقل بین‌المللی یا سازمان ملل در این زمینه انجام شود، همکاری کند.

چندی پیش نیز گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه اشرف غنی از بریتانیا درخواست اقامت کرده است. بی‌بی‌سی در این باره با وزارت خارجه و وزارت داخله بریتانیا تماس گرفت. وزارت خارجه این موضوع را به وزارت داخله ارجاع داد و این نهاد نیز گفت که «به طور معمول درباره پرونده‌های فردی اظهارنظر نمی‌کند.»

«برای اشرف غنی بهترین گزینه بازگشت به افغانستان است»

طارق فرهادی، تحلیلگر سیاسی که از سال‌ها پیش با محمد اشرف غنی آشنایی داشته است، می‌گوید به اشرف غنی توصیه می‌کند که با توجه به شرایط کنونی و در سن‌وسالی که قرار دارد، به افغانستان بازگردد و مانند حامد کرزی و عبدالله عبدالله در کشور زندگی کند.

آقای فرهادی می‌گوید:

«شاید هم برای جایگاه اشرف غنی و هم برای افغانستان بهتر باشد. ما در تاریخ افغانستان نمونه امان‌الله خان را نیز داریم. او در سال ۱۹۲۹ ناچار به ترک افغانستان شد، ابتدا به هند بریتانیایی و سپس به ایتالیا رفت و سرانجام در سال ۱۹۶۰ در زوریخ درگذشت. امان‌الله خان ۳۱ سال دور از کشور زندگی کرد و در این مدت نقشی در تحولات افغانستان نداشت. این موضوع مایه تأسف است. شاید بهتر می‌بود که به شکلی امکان بازگشت او به کشورش فراهم می‌شد.»

به عقیده او، «بازگشت رهبران سیاسی به کشور و حضور آنان در داخل افغانستان می‌تواند به کاهش شکاف‌های فکری و سیاسی کمک کند. از منظر تاریخ افغانستان نیز شاید بهتر باشد که رهبران این کشور، حتی پس از کنار رفتن از قدرت، در سرزمین خود زندگی کنند و بخشی از روند حل مسائل ملی باشند.»

آقای فرهادی می‌‌گوید پس از آغاز حملات موشکی و پهپادی ایران به امارت متحده عربی در جنگ اخیر و افزایش نگرانی‌های امنیتی در این کشور، به‌ویژه پس از هدف قرار گرفتن ابوظبی، فرصتی را برای اشرف غنی فراهم کرد تا به‌صورت محترمانه درخواست خروج از این کشور را با مقام‌های اماراتی مطرح کند؛ درخواستی که به گفته او با آن موافقت شد.

به باور او، غنی در هر کشوری که اقامت داشته باشد، احتمالاً با محدودیت مشابهی روبه‌رو خواهد بود و اجازه فعالیت سیاسی گسترده نخواهد داشت.

«تغییر رژیم در دستور کار نیست»

آقای فرهادی برای توضیح وضعیت اشرف غنی به نمونه‌هایی از رهبران جهان اشاره می‌کند که پس از تحولات سیاسی ناچار به ترک کشورشان شدند. او می‌گوید:

«پس از وقوع انقلاب یاسمین در تونس، زین‌العابدین بن‌علی، رئیس‌جمهور این کشور، به‌طور اضطراری تونس را ترک کرد و به عربستان سعودی پناه برد. بعد از آن نیز عملاً از صحنه عمومی و سیاسی کنار رفت. در سوریه نیز بشار اسد پس از وخیم شدن اوضاع، راهی روسیه شد و مدتی بعد اعلام کرد که از فعالیت سیاسی فاصله گرفته و به تجارت مشغول است.»

او می‌گوید سرنوشت رهبران در تبعید به شرایط سیاسی و منافع کشورهای میزبان بستگی دارد:

«وضعیت شیخ حسینه تا حدی متفاوت است. او پس از اعتراضات گسترده در بنگله‌دیش ناچار شد به هند برود، اما دهلی‌نو به دلیل ملاحظات و منافع خود در بنگله‌دیش، فعلاً به او پناه داده و همچنان درباره آینده‌اش تصمیم‌گیری می‌کند. در مقابل، اگر به سرنوشت محمدرضا شاه پهلوی نگاه کنیم، می‌بینیم که با وجود روابط نزدیکش با بسیاری از کشورهای غربی، پس از انقلاب ایران یافتن کشوری برای اقامت او دشوار بود. سرانجام انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، به او پناه داد و شاه نیز در همان کشور درگذشت.»

طارق فرهادی می‌گوید تجربه ۲۰ ساله غرب در افغانستان باعث شده است که بسیاری از دولت‌های اروپایی از ورود دوباره به پرونده‌های مرتبط با رهبران پیشین این کشور پرهیز کنند:

«اشرف غنی افراد بانفوذی را در این کشورها می‌شناسد، اما زمانی که موضوع اقامت او مطرح می‌شود، ترجیح می‌دهند سکوت کنند و منتظر بمانند تا کشور دیگری مسئولیت پذیرش او را بر عهده بگیرد.»

طارق فرهادی معتقد است که «تغییر رژیم» در افغانستان در حال حاضر در دستور کار کشورهای غربی و دولت دونالد ترامپ قرار ندارد، و همین مسئله باعث شده است که این کشورها تمایل چندانی به تعامل سیاسی با اشرف غنی یا ایفای نقشی در آینده سیاسی او نداشته باشند.