دبه‌والاهای بمبئی؛ توزیع کنندگان میلیون‌ها وعده غذا در آستانه ناپدید شدن از جاده‌ها

هر روز صبح، پیش از اینکه شهر کاملاً بیدار شود، مردانی با کلاه و پیراهن سفید، سوار بایسکل‌هایی که پر از جعبه‌های نان چاشت هستند، به ایستگاه‌های راه‌آهن حومه ممبای می‌رسند.

آنها این جعبه‌ها را داخل قطارها می‌گذارند، وارد شهر می‌شوند و سپس پیاده یا بایسکل در محلات مختلف پخش می‌شوند تا غذاهای گرم و خانگی را به کارمندان ادارات تحویل دهند.

پس از یک استراحت کوتاه، همه این کارها را برعکس انجام می‌دهند - جعبه‌های خالی را جمع‌آوری می‌کنند و تا اواسط بعد از ظهر آنها را به آشپزخانه‌هایی که از آنجا آمده‌اند، برمی‌گردانند.

این مردان به نام «دبه‌والا» شناخته می‌شوند و بیش از یک قرن است که ساکنان بمبئی را از طریق یک سیستم تحویل چنان دقیق که در جهان مشهور شده است، سیر نگه داشته‌اند.

جعبه‌های نان چاشت - که دبه نامیده می‌شوند - معمولاً حاوی برنج، دال، کاری سبزیجات، روتی (نان) و گاهی اوقات گوشتی که تازه در خانه‌های حومه شهر پخته می‌شود، است.

غذاهای خانگی برای چندین نسل از کارمندان اداری در ممبای، عمیقاً با برنامه روزانه خانوادگی، فرهنگ و عادات غذایی گره خورده و جعبه نان چاشت روزانه را به بخش اساسی زندگی کاری در این شهر پرسرعت تبدیل کرده است.

هر جعبه با یک کد الفبایی-عددی مشخص شده است که به «دبه‌والا» می‌گوید از کجا آمده، به کجا می‌رود، به کدام طبقه از کدام ساختمان تعلق دارد و چگونه می‌توان آن را دوباره به دست آورد. این روش بدون استفاده از اپلیکیشن یا جی‌پی‌اس کار می‌کند و نسل به نسل از کارگرانی که قطارها و خیابان‌های ممبای را به‌طور غریزی می‌شناسند، منتقل شده است.

این پیشه، بمبئی - پایتخت مالی هند - را مورد توجه جهانی قرار داده است. دانشکده بازرگانی هاروارد آن را به عنوان یک کلاس درس در زمینه لجستیک کم‌هزینه مطالعه کرده است. در سال ۲۰۰۳، چارلز، پادشاه کنونی بریتانیا که در آن زمان ولیعهد بود، در سفر به این شهر مدتی را با دبه والاها گذراند.

این روش ارائه خدمات مایه افتخار شهر بمبئی است و نشان می‌دهد که در میانه سر و صدا و شلوغی، برخی چیزها هنوز با دقتی تزلزل‌ناپذیر کار می‌کنند.

اکنون، مردانی که این اعتبار را کسب کردند، برای بقا تقلا می‌کنند.

باور بر این است که سیستم «دبه‌والا» در اواخر قرن نوزدهم آغاز شده است، زمانی که بمبئی (حالا ممبئی) - که در آن زمان تحت استعمار بریتانیا بود - به سرعت در حال گسترش بود و کارمندان اداری نیاز داشتند راهی برای خوردن غذای تازه و خانگی در طول روز پیدا کنند.

در دورانی که تعداد رستورانت‌ها و غذاخوری‌ها محدود بودند، حمل غذا از خانه در شهری که غذا با فرهنگ، مذهب و روال خانوادگی گره خورده بود، بسیار اهمیت داشت.

این ایده عموماً به یک بانکدار پارسی برمی‌گردد که مردی را استخدام کرد تا هر روز صبح نان چاشتش را از خانه تحویل بگیرد، آن را به دفتر کارش برساند و بعداً جعبه خالی را برگرداند. یک سیستم ساده که خیلی زود رواج پیدا کرد.

آنگونه که در کتاب شوبا بوندره تحت عنوان «دبه‌والای بمبئی: داستان غیرمعمول مرد معمولی» آمده، مردی به نام ماهادئو باچه در سال ۱۸۹۰ با استخدام حدود ۱۰۰ کارگر این سیستم را به شکل مدرن سازماندهی کرد.

دبه والاهای اولیه، جعبه‌های نان چاشت را با بایسکل حمل می‌کردند و آنها را با نخ‌های رنگی علامت‌گذاری می‌کردند تا بتوان آنها را به طور دقیق مرتب و بازگرداند. با گذشت زمان، این علامت‌گذاری‌ها با یک سیستم کد الفبایی-عددی منحصر به فرد جایگزین شدند، در حالی که تحویل بسته‌ها به بایسکل، موترسایکل و شبکه قطار حومه بمبئی متکی شد.

به گفته سازمان‌هایی که خدمات را تنظیم و نظارت می‌کنند، در دوران اوج این سیستم توزیع غذا، تقریباً ۴۵۰۰ داباوالا روزانه حدود ۵۰۰۰۰ جعبه غذا را در سراسر بمبئی تحویل می‌دادند.

اما همه‌گیری کرونا این سیستم را مختل کرد. با تعطیلی دفاتر و شروع کار مردم از خانه، دیگر نیازی به تحویل روزانه غذا به این روش تا حد زیادی از بین رفت.

دبه‌والاهایی که زمانی به ۲۰ یا ۲۵ کارمند اداری در روز خدمات ارائه می‌کردند، ناگهان تنها تعداد انگشت‌شماری مشتری داشتند و برخی اصلاً مشتری نداشتند.

بسیار از آنان با پس‌انداز اندکی که داشتند، این حرفه را به کلی ترک کردند.

از آن زمان دفاتر بازگشایی شده‌اند، اما مدل‌های کار از راه دور و ترکیبی، تقاضای روزانه‌ای را که زمانی شبکه دبه‌والای بمبئی را در مقیاس کامل اداره می‌کرد، به شدت کاهش داده‌اند.

کیران گاوانده، منشی انجمن تأمین‌کنندگان جعبه نان چاشت بمبئی، می‌گوید: «بعد از قرنطینه، کار از خانه شروع شد. برخی افراد حالا فقط دو یا سه روز در هفته به دفتر می‌روند. این موضوع تأثیر بزرگی بر دبه‌والاهای بمبئی گذاشته است.»

به گفته این انجمن، تعداد دبه‌والاهای ثبت شده در ممبای از حدود ۴۵۰۰ نفر در سال ۲۰۱۸ امروزه به حدود ۱۵۰۰ نفر کاهش یافته است.

در همین حال، رابطه مردم بمبئی با غذا نیز تغییر کرده است.

اپلیکیشن‌های آنلاین تحویل غذا مانند سویگی (Swiggy) و زوماتو (Zomato)، در کنار افزایش تعداد آشپزخانه‌های مجازی که غذاهای رستورانتی را با قیمت پایین ارائه می‌کنند، گزینه‌های جدیدی را در اختیار مردم قرار داده‌اند.

در حالیکه دبه‌والاها در گذشته تقریباً رقیبی نداشتند و غذاهای خانگی را تنها با ۲۰۰۰ روپیه در ماه (۲۱ دالر) تحویل می‌دادند، حالا باید با مجموعه‌ای از گزینه‌ها از بریانی گرفته تا سفارش همبرگر تنها با لمس یک صفحه رقابت کنند.

بالو باهاگو شینده، پیش از ترک این حرفه، ۲۰ سال به‌عنوان دبه والاها کار کرده بود.

این مرد ۴۱ ساله زمانی ماهانه حدود ۲۰۰۰۰ روپیه از تحویل جعبه‌های غذا به ۱۵ تا ۲۰ مشتری در روز درآمد داشت؛ درآمدی که برای تأمین یک خانواده پنج‌نفره در یکی از گران‌ترین شهرهای هند کافی بود. اما تا پایان سال ۲۰۲۰، تنها دو مشتری برایش باقی مانده بود.

او منتظر بازگشایی دفاتر ماند، اما شمار مشتری‌ها هیچ‌وقت به تعداد قبلی بازنگشتند. در نهایت، شینده به راننده توک‌توک تبدیل شد.

او اکنون ماهانه حدود ۱۵۰۰۰ روپیه درآمد دارد. کمتر از زمانی که جعبه‌های نان چاشت تحویل می‌داد. اما به دلیل نبود گزینه‌های دیگر، ناچار به ادامه این کار است.

شینده می‌گوید: «مشتری نیست، پول نیست، چه کار باید بکنیم؟»

او می‌گوید: «ما برای زنده ماندن تلاش می‌کنیم. هزینه‌های خانه را کاهش داده‌ام، اما سه فرزند دارم که تحصیل‌شان مهم‌ترین چیز است. گاهی مجبور شده‌ام پول قرض بگیرم.»

برای کسانی که در این کار باقی مانده‌اند، امرار معاش به‌طور فزاینده‌ای به داشتن شغل دوم فقط برای تأمین مخارج روزانه وابسته شده است.

مولی باچه، ۴۰ ساله، دو دهه است که به‌عنوان دبه‌والاها کار می‌کند. کار او ساعت ۷ صبح از خانه‌اش در یکی از حومه‌های بمبئی آغاز می‌شود. تا ساعت ۱۰:۳۰، او جعبه‌های ناهار را از خانه‌ها و آشپزخانه‌های کوچک در محله‌اش جمع‌آوری کرده و آن‌ها را در قطارهایی که به سمت دفاتر کاری در سراسر شهر می‌روند، بار می‌کند.

تا اوایل بعد از ظهر، تحویل‌ غذای مشتریان به پایان می‌رسد و ساعت ۲ بعد از ظهر بازگرداندن جعبه‌ها آغاز می‌شود.

سپس شغل دومش شروع می‌شود؛ او به نمایندگی از یک شرکت مالی، پس‌اندازهای روزانه کوچک را ازدکانداران جمع‌آوری می‌کند و در نهایت حدود ساعت ۱۰ شب به خانه برمی‌گردد. تا آن زمان، او حدود ۱۵ ساعت سرکار بوده و بیش از ۱۰۰ کیلومتر را در سطح شهر طی کرده است.

مولی دو فرزند دارد، دخترش سال آخر مکتب است و پسرش که صنف دهم درس می‌خواند، آرزو دارد کریکت‌باز شود.

او می‌گوید: «قبل از کرونا، روزانه ۲۵ دبه را تحویل می‌دادم. بعضی از آن افراد حالا از خانه کار می‌کنند و برخی هم کارشان را از دست داده‌اند؛ فقط ۱۵ مشتری برایم باقی مانده است.»

او افزود: «درآمد کار دبه‌والاها خیلی پایین است. همه مجبورند بیش از یک شغل داشته باشند.»

برای مردان مسن‌تر این حرفه، نگرانی اصلی نه برای خودشان، بلکه برای آینده این کار و نسل بعدی است.

بابان کادم که ۳۵ سال «دبه‌والا» بوده، می‌گوید: «در زمان ما توانستیم دوام بیاوریم، اما با هزینه‌های زندگی امروز، نسل جوان وارد این کار نخواهد شد. همه به‌دنبال شغل یا کسب‌وکاری با درآمد بهتر هستند.»

رامداس بابان کاروانده، رئیس انجمن تأمین‌کنندگان جعبه نان چاشت بمبئی، می‌گوید این شبکه دیگر مانند گذشته در تمام نقاط شهر خدمات‌رسانی نمی‌کند.

این انجمن اکنون در حال بررسی کار شیفتی است تا دبه والاها بتوانند در کنار تحویل صبحگاهی خود، شغل‌های پاره‌وقت نیز داشته باشند.

کاروانده می‌گوید: «این کار به آن‌ها اجازه می‌دهد از شغل‌های دیگر یا کسب‌وکارهای کوچک هم درآمد داشته باشند.»

با این حال، او مطمئن نیست این سیستم تا چه مدت بتواند دوام بیاورد.

او می‌گوید: «فعلاً ادامه می‌دهیم، اما نمی‌توانیم بگوییم در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.»

با این حال، قطارهای بمبئی همچنان هر روز صبح مردانی را جابجا می‌کنند که با تعدادی جعبه‌ غذای فلزی از میان ایستگاه‌های شلوغ عبور می‌کنند، سنتی که زمانی با ریتم زندگی این شهر گره خورده بود، اما اکنون در خطر نابودی قرار دارد.