Toriadau i gyllideb Comisiynydd y Gymraeg yn 'annerbyniol' - Cymdeithas yr Iaith

Mae cyllideb Comisiynydd y Gymraeg i ostwng tua £300,000 yn 2027-28, yn ôl cyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru
- Cyhoeddwyd
Mae cyllideb Comisiynydd y Gymraeg i ostwng tua £300,000 yn ôl cyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf.
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi disgrifio'r toriad fel un "cwbl annerbyniol", gan ddweud ei fod yn "mynd yn groes i amcanion maniffesto Plaid Cymru".
Mae'r mudiad yn dweud bod angen cyllideb o £6.7m ar y comisiynydd er mwyn cyflawni eu gwaith yn effeithiol, ond mai £3.2m yn unig fydd ar gael yn 2027-28.
Daw'r cyhoeddiad wrth i'r Gweinidog Cyllid ddweud y bydd angen i rai sefydliadau cyhoeddus, gan gynnwys comisiynwyr, ystyried "rhannu swyddogaethau a chostau ystafell gefn".
Mae Llywodraeth Cymru'n dweud eu bod wedi "ceisio sicrhau'r cydbwysedd cywir rhwng gwneud arbedion a darparu'r adnoddau sydd eu hangen" ar y comisiynydd "i gyflawni ei swyddogaethau'n effeithiol."
'Mynd yn groes i amcanion maniffesto'
Mae'r gyllideb ddrafft yn dangos y bydd cyllideb y comisiynydd yn gostwng o £3.511m i £3.212m, sef gostyngiad o £299,000 mewn termau absoliwt.
Mae Cymdeithas yr Iaith yn dweud bod angen cynyddu cyllideb y comisiynydd, yn hytrach na'i thorri, er mwyn gallu cyflawni addewidion maniffesto Plaid Cymru sy'n ymwneud â'r Gymraeg.
Ymhlith yr addewidion hynny mae ymestyn safonau'r Gymraeg i fanciau, archfarchnadoedd a meysydd parcio preifat.
Yn ôl y mudiad, byddai angen cyllideb flynyddol o £6.7m ar y comisiynydd er mwyn cyfateb â'r cynnydd mewn chwyddiant ers sefydlu'r swyddfa yn 2011, pan oedd ei chyllideb yn £4.2m.
Dywedodd Osian Rhys o Gymdeithas yr Iaith: "Mae'r ffaith bod y Llywodraeth yn bwriadu gwneud toriadau pellach o dros £300,000 i gyllideb Comisiynydd y Gymraeg yn gwbl annerbyniol."
Dywedodd fod y Comisiynydd wedi wynebu toriadau dros y blynyddoedd ac mai galwad y mudiad ers tro yw i "adfer y gyllideb."

Ymddiswyddodd Efa Gruffudd Jones fel Comisiynydd y Gymraeg am "resymau personol", gyda'r penodiad newydd i'w gyhoeddi ym mis Mai 2027
Mae adroddiad a baratowyd gan Gomisiynydd y Gymraeg ar 6 Hydref yn dweud nad yw'n bosibl "parhau i gynnal y llwyth gwaith a mynd i'r afael â'r cynnydd mewn dyletswyddau heb gynnydd i'r capasiti presennol a'n costau gwaelodol".
Yn ôl yr adroddiad, mae'r sefydliad wedi cyrraedd y "terfyn ymarferol" o ran gwneud "rhagor o arbedion neu ailddyrannu adnoddau heb effeithio'n andwyol ar effithiolrwydd ei swyddogaethau craidd."
Dywedodd Osian Rhys y byddai'n "llawer anoddach" cyflawni ymrwymiadau Plaid Cymru ar safonau'r Gymraeg pe bai cyllideb y comisiynydd yn "parhau i grebachu".
"Mae'r Llywodraeth yn pwysleisio bod 'cryfhau hawliau siaradwyr Cymraeg a chynyddu cyfleoedd i ddefnyddio'r Gymraeg yn flaenoriaethau allweddol' iddi, felly mae'n rhaid i benderfyniadau cyllideb y Llywodraeth adlewyrchu'r blaenoriaethau allweddol yma.
"Byddai torri'r strwythur sy'n gwarantu'r hawliau yma yn anghyson â hynny."

Dywedodd y Gweinidog Cyllid, Elin Jones, y dylai rhai sefydliadau cyhoeddus ystyried "rhannu swyddogaethau a chostau ystafell gefn"
Daw'r toriad fel rhan o ostyngiadau o 5% i gyllidebau comisiynwyr eraill sy'n derbyn cyllid gan Lywodraeth Cymru.
Ond dywedodd Cymdeithas yr Iaith fod gan Gomisiynydd y Gymraeg rôl reoleiddiol benodol o ran "gosod, monitro a gorfodi cydymffurfiaeth â safonau sy'n creu hawliau iaith".
Ychwanegodd Osian Rhys fod y llwyth gwaith yn cynyddu wrth i fwy o gyrff ddod o dan y safonau.
Mae'r mudiad hefyd yn cwestiynu ymarferoldeb "rhannu adnoddau gyda swyddfeydd eraill", gan mai "Cymraeg yw iaith weinyddol fewnol Comisiynydd y Gymraeg".
Wrth gyflwyno'r gyllideb ddrafft, dywedodd y Gweinidog Cyllid, Elin Jones, y byddai angen i rai sefydliadau cyhoeddus "weithio'n fwy effeithiol fel sefydliadau annibynnol".
"Bydd angen i lawer o sefydliadau cyhoeddus ddefnyddio cyfle'r gyllideb hon i weithio'n fwy effeithiol fel sefydliadau annibynnol, neu, yn achos rhai, er enghraifft, ein Comisiynwyr, wrth chwilio am ffyrdd o rannu swyddogaethau a chostau ystafell gefn," meddai.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn "ymrwymedig i dyfu a chefnogi'r Gymraeg", a'u bod yn "diogelu cyllid ein partneriaid grant ym maes y Gymraeg ac yn cefnogi ein hymrwymiadau ar gyfer y Gymraeg yn y Rhaglen Lywodraethu."
"Rydyn ni'n cydnabod rôl bwysig ac annibynnol Comisiynydd y Gymraeg ac wedi ceisio sicrhau'r cydbwysedd cywir rhwng gwneud arbedion a darparu'r adnoddau sydd eu hangen i gyflawni ei swyddogaethau'n effeithiol."
Mewn nodyn, eglurodd y Llywodraeth fod dyraniad cyllideb refeniw'r comisiynydd ar gyfer 2027-28 yn £3.212m, gan gynnwys "addasiad technegol o £130,000 o gymharu â'r flwyddyn flaenorol, yn ymwneud â chost pensiynau gwasanaeth cyhoeddus ac wedi'i gymhwyso ar draws cyflogwyr sy'n cymryd rhan yn y cynllun."
"Gan eithrio'r addasiad hwn, y newid yn nyraniad y Comisiynydd yw £169,000."
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Straeon perthnasol
- Cyhoeddwyd5 o ddyddiau yn ôl

- Cyhoeddwyd6 o ddyddiau yn ôl
