Targedau newydd ar gyfer darllen, mathemateg a phresenoldeb i hybu safonau ysgolion

Bydd targedau newydd ar gyfer lefelau darllen, rhifedd a phresenoldeb yn cael eu sefydlu yn sgil pryder am safonau o fewn trefn addysg Cymru.

Mae'n dilyn canlyniadau profion rhyngwladol PISA yr wythnos diwethaf oedd yn dangos bod perfformiad pobl ifanc Cymru mewn darllen, mathemateg a gwyddoniaeth wedi cwympo ymhellach fyth tu ôl i ddisgyblion yng ngweddill y Deyrnas Unedig.

Yn siambr y Senedd, disgrifiodd y prif weinidog Rhun ap Iorwerth y canlyniadau fel rhai "hynod o siomedig", a dywedodd y gweinidog addysg Anna Brychan bod "ffocws ar lythrennedd a rhifedd wedi pylu" yn sgil cyfnod hir o ddiwygio.

Dywedodd y Ceidwadwyr Cymreig bod angen i Gymru ddysgu gwersi o Loegr.

Wrth ddisgrifio canlyniadau PISA yn rhagair yr adroddiad, dywedodd y gweinidog addysg bod y canlyniadau wedi dangos bod "dysgwyr yng Nghymru yn perfformio'n sylweddol is ar gyfartaledd na dysgwyr mewn gwledydd tebyg eraill".

Ychwanegodd: "Ni all – ac ni chaiff – y sefyllfa barhau."

Dywedodd "nad bai ysgolion nac athrawon yw hyn" a'u bod wedi etifeddu system oedd heb "gyfeiriad pendant".

Mae'r cynllun newydd yn ymrwymo i sicrhau dealltwriaeth o'r waelodlin ar gyfer lefelau llythrennedd a rhifedd plant sy'n dechrau'r ysgol, yn ogystal â gosod targed ar gyfer y lefel y dylai plant 11 oed gyrraedd erbyn blwyddyn 6 - blwyddyn olaf ysgol gynradd.

Mae hefyd yn cyflwyno targed cenedlaethol i gynyddu presenoldeb 0.5 pwynt canran o flwyddyn i flwyddyn, gan hefyd leihau'r bwlch presenoldeb rhwng y disgyblion mwyaf difreintiedig a'u cyd-ddisgyblion.

Yn ôl y data ar gyfer y flwyddyn academaidd ddiwethaf roedd presenoldeb yn 90.7%, sydd ychydig yn is na'r flwyddyn flaenorol ac yn sylweddol is na chyn y pandemig pan oedd y canran yn uwch na 94%.

Yn ogystal, mae yna darged i leihau absenoldeb parhaus, sef colli mwy na 10% o amser ysgol, gan 2%.

Mesur cenedlaethol arall fydd canran y disgyblion Blwyddyn 1 sy'n astudio drwy gyfrwng y Gymraeg.

Dywedodd y llywodraeth y byddai'r targedau llythrennedd a rhifedd yn cael eu llunio unwaith roedd dealltwriaeth o'r waelodlin.

Dywedodd y gweinidog addysg mai'r bwriad oedd gwella systemau cenedlaethol nid creu "tablau cynghrair" ysgolion.

Dydy'r cynllun ddim yn cynnwys cyhoeddi data ar lefel ysgolion na'n creu trefn fyddai'n galluogi rhieni i gymharu perfformiad rhwng ysgolion.

Ond dywedodd Anna Brychan y byddai modd i rieni gael gwybodaeth am gynnydd eu plentyn eu hunain.

Fe fyddai hefyd yn caniatáu i'r llywodraeth gadw ei hun "i gyfrif", meddai.

"Er bod hwn yn rhan o ymateb i PISA, mae e hefyd yn ymateb i ofyn sy wedi bod yn ein system addysg ni ers cryn amser - ni moyn eglurder, egluro disgwyliadau yn well a ni moyn i chi ein cefnogi er mwyn hwyluso cynnydd yn y meysydd hynny," ychwanegodd.

Ochr yn ochr â'r cynllun, mae'r gweinidog wedi addo adolygu'r Cwricwlwm i Gymru a rhoi mwy o eglurder ynglŷn â beth mae angen i ddysgwyr wybod a phryd o flwyddyn i flwyddyn.

Dywedodd fod rhieni, lleoliadau gofal plant, athrawon, arweinwyr ysgolion a chyrff fe awdurdodau lleol a'r arolygaeth Estyn i gyd â'u rhan wrth fwrw 'mlaen gyda gwelliannau.

Bydd rhieni'n cael eu hannog i ddarllen gyda'u plant a chefnogi eu dysgu, ychwanegodd.

Mae'r dull ar gyfer dysgu plant ifanc sut i ddarllen wedi bod yn ddadleuol tu hwnt ac mae'r llywodraeth yn addo canllawiau

Mae'n addo canllawiau clir ar bwysigrwydd defnyddio Ffoneg Synthetig Systematig, ar ôl i arbenigwyr ddadlau bod nifer o ysgolion Cymru ddim yn dilyn y dystiolaeth wrth ddysgu darllen.

Yn ogystal, mae ymrwymiad i ddechrau yr hydref hwn ar ddarparu gofod llyfrgell ym mhob ysgol gynradd erbyn 2030.

Dywedodd pennaeth Ysgol Garth Olwg, Trystan Edwards, y byddai'r cynllun yn rhoi "eglurder i ni ar yr arddulliau gorau a sail ymchwil gweithredol o ran addysgu'r medrau pwysig o lythrennedd a rhifedd".

"Dwi'n meddwl y bydd e'n helpu i roi cysondeb i ni yn y dysgu ar draws y wlad," meddai.

"Dwi'n meddwl bod llawer o newid wedi bod yn ein sector ni gyda'r cwricwlwm newydd", meddai, ond byddai'r cynllun yn rhoi'r "siawns gorau" i fesur cynnydd dysgwyr.

Dywedodd arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Miller, fod y canlyniadau'n dystiolaeth bod gan Gymru "y system addysg waethaf yn y Deyrnas Unedig".

Ychwanegodd Sam Rowlands o'r Ceidwadwyr: "Mae Cymru ar ei hôl hi o gymharu â phob gwlad arall yn y DU ym meysydd mathemateg, darllen a gwyddoniaeth, gyda'r bwlch yn arbennig o amlwg o'i gymharu â Lloegr.

"Pam nad ydych chi'n dysgu gan Loegr ynghylch sut maen nhw'n gwneud mor dda gyda'u canlyniadau addysg, o'u cymharu â'n plant ni yma yng Nghymru?"

Fe wnaeth y prif weinidog gydnabod fod disgyblion yn Lloegr wedi "gwrthdroi'r duedd" o'r hyn oedd yn "ostyngiad byd-eang mewn sgorau PISA", gan ychwanegu bod ei lywodraeth yn "gwneud cynlluniau i ddysgu oddi wrth Loegr a'r hyn sy'n digwydd yno".

Dywedodd Helen Jenner o Reform bod athrawon wedi cael eu methu gan wleidyddion yng Nghymru.

"Fel cyn-athrawes yng Nghymru fy hun, fe alla i ddweud wrthoch chi nad ydy athrawon angen mwy o gynlluniau ac adolygiadau - maen nhw angen gweithredu," meddai.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.