Hiệp sĩ bóng đêm đã thay đổi một Batman 'tốt tính, mặt lạnh tanh' thành người như thế nào?

Được xuất bản lần đầu vào năm 1986, cách đây 40 năm, cuốn tiểu thuyết đồ họa của Frank Miller đã biến "Hiệp sĩ Áo choàng" từ một nhân vật mang phong cách cường điệu, hài hước thành một kiểu siêu anh hùng mới đầy bạo lực.

Ông chia sẻ với BBC về cách tác phẩm trở thành một hiện tượng.

Một người tốt với gương mặt lạnh tanh, mặc quần lót bên ngoài bộ đồ bó sát và lúc nào cũng mang theo một bình xịt chống cá mập.

Trong một thời gian dài, đó là hình ảnh Batman (Người dơi) hay ít nhất là hình ảnh Batman trong mắt công chúng, nhờ loạt phim truyền hình và bộ phim mang phong cách hài hước, cường điệu của thập niên 1960.

Trong các truyện tranh của DC Comics, Batman được khắc họa là một nhân vật nghiêm túc hơn, thậm chí có phần u tối.

Thế nhưng, với đa số khán giả, Batman vẫn là hình ảnh do diễn viên Adam West thể hiện trong một tác phẩm hài tự trào, đi kèm bản nhạc chủ đề nổi tiếng đến mức "ám ảnh".

Rồi một cuốn tiểu thuyết đồ họa xuất hiện và thay đổi tất cả – không chỉ thay đổi Batman mà còn làm thay đổi cả dòng truyện tranh siêu anh hùng và những bộ phim Hollywood lấy cảm hứng từ đó.

Được xuất bản lần đầu dưới dạng loạt truyện ngắn gồm bốn số vào năm 1986, sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm (The Dark Knight Returns) của Frank Miller là một kiệt tác châm biếm gai góc, cho thấy thể loại truyện tranh siêu anh hùng vẫn có thể thể hiện sự tinh tế và giàu chiều sâu đến mức nào.

"Trong truyện siêu anh hùng, chúng ta đang nói đến các biểu tượng và những phép ẩn dụ," Miller nói với BBC.

"Chúng ta không có Superman (siêu nhân) ngoài đời thực, nhưng chúng ta có những lực lượng quân sự hùng mạnh, có thể được sử dụng cho mục đích tốt hoặc xấu. Chúng ta cũng không có Batman ngoài kia, nhưng chúng ta có khát vọng của con người muốn chống lại việc bị dùng vũ lực áp bức, và nhiều điều tương tự như vậy.

"Tôi muốn sử dụng cấu trúc và hệ thống biểu tượng của một câu chuyện dành cho trẻ em để kể một câu chuyện dành cho độc giả trưởng thành hơn."

Được George Lucas, cha đẻ của Star Wars, mô tả là "Michelangelo của thời đại chúng ta", Miller là một nhân vật đặc biệt trong thế giới truyện tranh siêu anh hùng vì ông vừa là biên kịch vừa là họa sĩ minh họa, và đều đạt trình độ xuất sắc ở cả hai vai trò.

Ông tạo dựng tên tuổi trong ngành truyện tranh với loạt truyện Daredevil của Marvel vào đầu thập niên 1980, một tác phẩm có ảnh hưởng sâu rộng.

Loạt phim truyền hình và các bộ phim về Daredevil, toàn bộ thương hiệu Teenage Mutant Ninja Turtles (Ninja Rùa), cũng như băng nhóm ninja trong bộ phim Spider-Man (Người nhện) mới đều vay mượn hoặc bày tỏ sự tri ân đối với những tập truyện đó.

Sau đó, Frank Miller tiếp tục gặt hái thành công vang dội với các tác phẩm độc lập của mình. Cả 300 và Sin City (Thành phố tội lỗi) đều được chuyển thể thành hai bộ phim điện ảnh.

Tuy nhiên, ông vẫn được biết đến nhiều nhất với The Dark Knight Returns, tác phẩm mà nhà văn Stephen King gọi là "có lẽ là tác phẩm truyện tranh xuất sắc nhất từng được xuất bản dưới dạng phổ thông."

'Một sự hồi sinh hoàn toàn'

Trong cuốn hồi ký mới xuất bản Push the Wall, Miller kể rằng ông vẫn mới ngoài 20 tuổi khi được DC Comics giao nhiệm vụ "thổi luồng sinh khí mới" vào Batman – nhân vật mà theo ông khi đó đã bị "làm mất đi vẻ nam tính" và trở thành "công dân hạng hai trong thế giới truyện tranh".

Ông nói với BBC rằng mọi thứ bắt đầu vào đúng vị trí khi ông quyết định đặt câu chuyện trong bối cảnh tương lai gần và biến Bruce Wayne thành một người đàn ông trung niên đã từ bỏ thân phận Batman suốt một thập kỷ.

"Tôi muốn ông ấy trông to lớn, mang dáng dấp của một người cha, với chiếc cằm vuông như khi được vẽ vào thập niên 1950 – thời tôi còn nhỏ và lần đầu đọc Batman. Đồng thời, tôi kết hợp hình ảnh đó với kiểu nhân vật gai góc, cơ bắp, giống những bộ phim như Dirty Harry hay Death Wish."

Việc thay đổi mốc thời gian cũng giúp Miller có lý do để đưa Batman trở lại sau thời gian dài giải nghệ.

"Không có gì khiến một nhân vật trở lại mạnh mẽ hơn một sự hồi sinh thực sự."

Ý tưởng của ông là trong thời gian Batman biến mất, thành phố Gotham đã trở thành một đô thị địa ngục, bị các băng đảng sát nhân thao túng.

Bối cảnh này phần nào dựa trên trải nghiệm của chính Miller.

Ông chuyển đến New York vào thập niên 1970 sau tuổi thơ yên bình ở vùng nông thôn bang Vermont.

Dù yêu thành phố này, nhưng ông nhớ lại: "Đó thực sự là một thành phố đang xuống cấp nghiêm trọng."

May mắn cho Gotham, Batman trong Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm không còn là một thám tử lịch thiệp nữa, mà trở thành một người hùng hành động ngoài vòng pháp luật đáng sợ, cực kỳ bạo lực, thậm chí cảm thấy thỏa mãn khi bẻ gãy xương của tội phạm.

Nhân vật trở nên tàn nhẫn đến mức nhiều người ngạc nhiên vì các biên tập viên của DC Comics vẫn chấp nhận.

Miller chỉ nhún vai:

"Có vô số cuộc tranh luận và giằng co qua lại, nhưng lúc nào cũng vậy. Đó là một sự hợp tác lành mạnh giữa tôi và họ, dù đôi lúc khá căng thẳng."

Ông nói:

"Tôi đang kéo truyện tranh quay trở lại với văn học pulp [truyện phiêu lưu đại chúng in trên các tạp chí giấy rẻ tiền), trở về với The Shadow và những anh hùng khác thời kỳ này – vốn chính là nơi truyện tranh ra đời."

Thay đổi táo bạo nhất là Superman trở thành một "cánh tay" của chính phủ, trung thành với một vị tổng thống có ngoại hình rất giống Ronald Reagan.

Trong khi đó, Joker trở thành một kẻ bạo dâm bệnh hoạn.

Khi bộ truyện lần đầu phát hành, những thay đổi này bị xem là phá vỡ hoàn toàn truyền thống.

Nhưng Miller cho rằng ông vừa nhìn về tương lai, vừa quay lại với cội nguồn.

"Nếu quay về năm 1940, khi Joker lần đầu xuất hiện, hắn chẳng hề hài hước. Hắn rõ ràng là một kẻ tâm thần giết rất nhiều người."

Dẫu vậy, trước Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm, chưa từng có truyện tranh nào căng thẳng và mang màu sắc tận thế đến vậy: lựu đạn phát nổ trong tàu điện ngầm, máy bay đâm vào tòa nhà, nguy cơ chiến tranh hạt nhân cận kề.

Bộ truyện cũng dày đặc tình tiết, nhân vật, góc nhìn và những lời thoại châm biếm.

'Cuộc đời tôi thay đổi chỉ sau một đêm'

Miller nhồi nhét một lượng nội dung khổng lồ vào Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm.

Năm 1986, một cuốn truyện tranh siêu anh hùng thông thường chỉ có khoảng 22 trang, mỗi trang gồm sáu hoặc bảy khung hình.

Trong khi đó, mỗi tập của Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm dài tới 46 trang, và nhiều trang được Miller chia thành 16 khung hình nhỏ.

Ông cười:

"Tôi muốn tạo nên tác phẩm dày đặc nhất mà bất kỳ ai từng thấy."

"Tôi cũng muốn tạo nên nhịp điệu dồn dập, liên tục. Ý tưởng là khiến người đọc không thể rời mắt khỏi trang sách, để họ phải nghiến chặt răng như chính Batman."

Tác phẩm còn có sự đóng góp của Klaus Janson – người hoàn thiện nét mực trên tranh của Miller – và Lynn Varley (khi đó là bạn đời của ông), người tô màu với phong cách tinh tế và giàu chiều sâu.

Nhưng về cơ bản, toàn bộ nội dung và hình ảnh đều do Miller sáng tạo, khiến khối lượng công việc trở nên khổng lồ. Vì vậy, mỗi tập đều bị phát hành chậm hàng tháng.

"Có người ở DC Comics gần như phải nhập viện vì quá lo lắng," ông kể.

Tuy nhiên, doanh số của bộ truyện lại tăng sau mỗi tập phát hành.

Ngay lập tức, Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm trở thành một hiện tượng.

"Cuộc đời tôi thay đổi chỉ sau một đêm," Miller nói.

"Đó là cảm giác vô cùng choáng ngợp. Nhưng thực sự là một khoảng thời gian tuyệt vời."

Hàng loạt bài báo khi đó nhận định rằng truyện tranh siêu anh hùng không còn chỉ dành cho trẻ em.

Miller thừa nhận ảnh hưởng của tác phẩm đối với ngành truyện tranh xuất hiện rất nhanh, cùng với vô số tác phẩm bắt chước.

"Đó là điều tất yếu. Khi một thứ thành công, cả nhà xuất bản lẫn các tác giả khác đều có xu hướng làm theo. Chẳng có gì đáng để phàn nàn."

Ảnh hưởng của Miller đối với điện ảnh cũng rất rõ rệt.

Mọi bộ phim Batman hiện đại, bắt đầu từ bom tấn của Tim Burton năm 1989, đều vay mượn phần nào phong cách đen tối và gai góc của Sự trở lại của Hiệp sĩ Bóng đêm.

Hai phần phim Batman thứ hai và thứ ba của Christopher Nolan thậm chí lấy tên từ biệt danh Hiệp sĩ Bóng đêm (The Dark Knight).

Bộ phim Batman đại chiến Superman: Bình minh của Công lý (Batman v Superman: Dawn of Justice) của Zack Snyder cũng tái hiện nguyên nhiều phân cảnh từ truyện.

Xa hơn nữa, quan niệm ngày nay của Hollywood rằng phim siêu anh hùng có thể hấp dẫn mọi lứa tuổi mà không cần đơn giản hóa nội dung cũng có thể bắt nguồn từ tác phẩm của Miller.

Tuy vậy, ông nhấn mạnh mình chỉ là một trong nhiều tác giả đã góp phần tạo nên cuộc cách mạng của truyện tranh trong thập niên 1980.

Và ông cũng không bận tâm đến việc quá nhiều bộ phim ngày nay chịu ảnh hưởng từ mình.

"Để giữ sự tỉnh táo và huyết áp ổn định, tốt nhất cứ đón nhận mọi thứ với tâm thế vui vẻ," ông cười lớn.

Cuối cùng, Miller nhắc rằng ông không phải người tạo ra Batman.

Nhân vật này được Bob Kane và Bill Finger sáng tạo vào năm 1939, và kể từ đó, nhiều thế hệ tác giả đã tiếp tục mở rộng huyền thoại về Người Dơi.

"Khi bạn góp phần vào một huyền thoại," Miller nói, "thì bạn không thể phàn nàn về vị linh mục kế tiếp."

Push the Wall hiện được xuất bản bởi Simon & Schuster tại Mỹ và Canongate tại Anh