Các nhà hoạt động trong đoàn của Bảo Ngọc Ashley tới Gaza quỳ gối, bị trói tay khi quốc ca Israel vang lên

Quốc tế đã lên án cách đối xử của Israel đối với các nhà hoạt động ủng hộ Palestine trên một đoàn tàu viện trợ hướng đến Gaza bị lực lượng hải quân Israel chặn bắt.

Một công dân Việt Nam là cô Bảo Ngọc Ashley (tên thật Tiêu Nguyễn Bảo Ngọc) tham gia đoàn cứu trợ này và được cho là nằm trong số những người bị Israel bắt giữ hôm 18/5.

Video trực tiếp trên website của Global Sumud Flotilla (GSF) – liên minh quốc tế tổ chức hạm đội nhân đạo tới Gaza – cho thấy các tàu quân sự đang tiếp cận các tàu cứu trợ hôm 18/5. Sau đó, các nhóm lính vũ trang bước lên một tàu cứu trợ trong khi những người trên tàu giơ tay đầu hàng.

Adalah, Trung tâm Pháp lý vì Quyền của Người thiểu số Ả Rập ở Israel, nói với hãng tin AP rằng một nhóm gồm 11 luật sư đã đến thăm những người bị giam giữ và biết ít nhất hai nhà hoạt động đã phải nhập viện sau khi bị bắn bằng đạn cao su.

Mỹ, Anh, Pháp, Ý và Canada nằm trong số các quốc gia bày tỏ sự phẫn nộ sau khi Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir đăng tải một video cho thấy ông chế nhạo các nhà hoạt động đang quỳ gối với hai tay bị trói quặt ra sau lưng.

Ông cũng nói rằng các nhà hoạt động này đáng nhận án tù dài hạn.

Hành động của ông Itamar Ben-Gvir cũng vấp phải sự chỉ trích hiếm hoi từ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, rằng chúng "không phù hợp với các giá trị của Israel".

Một nhóm nhân quyền đại diện cho những người bị bắt giữ – bao gồm 430 người đến từ hơn 40 quốc gia tham gia vào hạm đội GSF – đã yêu cầu trả tự do cho họ.

Global Sumud Flotilla là một liên minh quốc tế do các tổ chức xã hội dân sự ủng hộ Palestine thành lập năm 2025, với mục tiêu đưa hàng cứu trợ nhân đạo tới Gaza và phản đối lệnh phong tỏa của Israel.

Global Sumud Flotilla cho tới nay đã tổ chức khoảng ba chiến dịch lớn hướng tới Gaza.

Theo website của liên minh này, nhóm tàu hướng tới Gaza năm 2026 gồm hơn 70 chiếc và hơn 1.000 người tham gia từ hơn 70 quốc gia.

Bộ Tài chính Hoa Kỳ hôm 20/5 tuyên bố sẽ áp đặt lệnh trừng phạt đối với bốn người có liên quan đến cái mà họ mô tả là đoàn tàu "ủng hộ Hamas", theo Reuters.

Các nhà hoạt động ủng hộ Palestine cho rằng Israel và Hoa Kỳ đã nhầm lẫn giữa việc họ vận động cho quyền của người Palestine với việc ủng hộ các chiến binh Hamas.

Đoàn tàu viện trợ, với lượng hàng mang tính tượng trưng, đã lên đường nhằm thu hút sự chú ý tới điều kiện sống khắc nghiệt của người Palestine ở Gaza, mảnh đất điêu tàn do chiến tranh.

Israel phản đối chuyến đi này và gọi đó là "chiêu trò quảng cáo nhằm phục vụ Hamas".

Hơn 50 chiếc tàu tham gia GSF đã khởi hành từ Thổ Nhĩ Kỳ hôm 14/5.

Sáng 18/5, lực lượng đặc nhiệm hải quân Israel bắt đầu chặn bắt đoàn tàu này ở vùng biển quốc tế phía tây đảo Síp, cách bờ biển Gaza khoảng 250 hải lý (460 km), khu vực đang bị Israel phong tỏa hàng hải.

Các nhà tổ chức GSF cho biết tất cả các thuyền đã bị chặn bắt vào tối 19/5, trong đó có một chiếc đã tiến đến cách lãnh thổ Palestine khoảng 80 hải lý.

Họ cáo buộc Israel thực hiện một "hành động gây hấn trái phép trên biển quốc tế" và cho biết lực lượng biệt kích Israel đã nổ súng vào sáu con tàu, sử dụng vòi rồng và cố tình đâm vào một tàu.

Bộ Ngoại giao Israel cho biết không sử dụng đạn thật và khẳng định nước này "sẽ không cho phép bất kỳ hành vi vi phạm nào đối với lệnh phong tỏa hải quân hợp pháp áp đặt lên Gaza".

Bộ này cũng cho biết tất cả các nhà hoạt động đã được chuyển lên các tàu của Israel và họ sẽ được phép gặp gỡ đại diện lãnh sự của mình sau khi đến Israel.

Sáng 20/1, nhóm nhân quyền Adalah của Israel nói rằng các nhà hoạt động đang bị "đưa vào lãnh thổ Israel hoàn toàn trái với ý muốn của họ" và bị giam giữ tại cảng Ashdod.

"Đội ngũ pháp lý sẽ thách thức tính hợp pháp của các vụ bắt giữ này và yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho tất cả những người tham gia," họ cho biết thêm.

Vào buổi chiều cùng ngày, ông Itamar Ben-Gvir – chính trị gia theo đường lối dân tộc cực hữu hiện giữ chức Bộ trưởng An ninh Quốc gia và giám sát lực lượng cảnh sát Israel – đã đăng một video lên mạng xã hội với chú thích "Chào mừng tới Israel".

Video cho thấy ông ta tới thăm một cơ sở giam giữ tại cảng Ashdod, nơi các nhà hoạt động đang bị giam giữ.

Ông ta được nhìn thấy đang khích lệ các nhân viên an ninh khi họ ghì một nhà hoạt động nữ xuống đất, người này đang hét to "Tự do, tự do cho Palestine".

Sau đó, ông Itamar Ben-Gvir được nhìn thấy vẫy một lá cờ Israel cỡ lớn bên cạnh hàng chục nhà hoạt động đang quỳ trên mặt đất với hai tay bị trói quặt ra sau lưng.

Ông nói với họ bằng tiếng Hebrew: "Chào mừng tới Israel. Chúng tôi là chủ nhân."

Một số nhà hoạt động khác đang quỳ trên boong tàu trong khi quốc ca Israel vang lên.

Đại sứ Mỹ tại Israel, ông Mike Huckabee, gọi hành động của ông Ben-Gvir là "đáng khinh bỉ".

Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper cho rằng đoạn video cho thấy "những cảnh tượng hoàn toàn đáng xấu hổ", đồng thời nói thêm rằng bà đã gửi công hàm tới đại sứ quán Israel để yêu cầu "lời giải thích khẩn cấp".

Trước đó, bà cho biết chính phủ đang "liên lạc với gia đình của một số công dân Anh có liên quan để cung cấp hỗ trợ lãnh sự".

Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng cách đối xử của Israel đối với các nhà hoạt động là "ghê tởm", đồng thời nói thêm rằng ông đã chỉ đạo các quan chức triệu tập đại sứ Israel.

"Việc bảo vệ thường dân và tôn trọng phẩm giá con người phải được duy trì ở mọi nơi, mọi lúc," ông Carney nói trong một bài đăng trên X.

Ngoại trưởng Úc Penny Wong lên án ông Ben-Gvir, nói rằng hành động của chính quyền Israel là "mang tính hạ nhục".

Úc, Ý, Pháp, Hà Lan, Bỉ và Tây Ban Nha cho rằng hành động của ông Ben-Gvir là "không thể chấp nhận được" và họ đã triệu tập các đại sứ Israel.

Bộ trưởng Ngoại giao Ireland Helen McEntee nói rằng đoạn phim cho thấy "những người tham gia bị giam giữ trái phép", bao gồm cả công dân Ireland, "không được đối xử với phẩm giá hay sự tôn trọng chính đáng dưới bất kỳ hình thức nào".

Tổ chức Adalah cho rằng đoạn phim cho thấy Israel đang "áp dụng một chính sách kiểu tội phạm nhằm ngược đãi và làm nhục các nhà hoạt động".

Trong một động thái hiếm thấy, Ngoại trưởng Israel cũng tham gia chỉ trích đồng liêu trong nội các.

Trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Gideon Saar viết: "Ông ta đã cố tình gây tổn hại cho nhà nước chúng ta bằng hành động đáng hổ thẹn này – và đây không phải là lần đầu tiên."

Ông Ben-Gvir nhanh chóng đáp trả: "Ngoại trưởng cần hiểu rằng Israel không còn là đối thủ dễ bị bắt nạt nữa."

Sau đó, ông Netanyahu cũng đưa ra lời khiển trách riêng.

"Israel hoàn toàn có quyền ngăn các đoàn tàu mang tính khiêu khích của những người ủng hộ tổ chức khủng bố Hamas tiến vào lãnh hải của chúng tôi và tới Gaza," tuyên bố cho biết. "Tuy nhiên, cách Bộ trưởng Ben-Gvir đối xử với các nhà hoạt động là không phù hợp với các giá trị và chuẩn mực của Israel."

Thủ tướng Israel nói thêm rằng ông đã chỉ đạo cho chính quyền "trục xuất những kẻ khiêu khích càng sớm càng tốt".

Tổ chức GSF cho biết các nhà hoạt động trên tàu đang chở thực phẩm, sữa bột trẻ em và viện trợ y tế cho người Palestine ở Gaza, nơi điều kiện sống vô cùng tồi tệ và phần lớn trong số 2,1 triệu dân phải di tản, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas hồi tháng 10 năm ngoái.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Israel mô tả Gaza đang "ngập tràn viện trợ", cho biết hơn 1,5 triệu tấn viện trợ và hàng ngàn tấn vật tư y tế đã được đưa vào lãnh thổ này trong bảy tháng qua.

Liên Hợp Quốc cho biết tuần trước rằng nhiều gia đình chạy nạn ở Gaza vẫn buộc phải trú ẩn trong những lều trại chật chội hoặc các công trình bị hư hại nghiêm trọng do không có nơi nào khác an toàn hơn.

Liên Hợp Quốc cho biết thêm việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản vẫn còn hạn chế, nguồn cung cấp nước sạch không ổn định và hệ thống xử lý chất thải xuống cấp, không thể giải quyết hiệu quả các vấn đề y tế công cộng. Tình trạng côn trùng gây hại và chuột bọ cũng là một vấn đề đáng lo ngại.

Liên Hợp Quốc cho biết các hoạt động nhân đạo tiếp tục bị cản trở bởi các hạn chế nhập khẩu phụ tùng quan trọng, máy phát điện dự phòng và các thiết bị khác, cũng như tình trạng thiếu hụt các nguyên liệu đầu vào thiết yếu, bao gồm nhiên liệu và dầu động cơ.

Báo cáo ghi nhận rằng chỉ có 86% lượng hàng viện trợ nhân đạo ban đầu được chính quyền Israel phê duyệt nhập vào Gaza hồi tháng Tư cuối cùng được dỡ xuống tại các cửa khẩu biên giới.

Số hàng viện trợ còn lại đã được trả về nơi xuất phát.

Cuộc chiến Gaza bùng nổ sau cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo vào miền nam Israel ngày 7/10/2023 khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và 251 người khác bị bắt làm con tin.

Israel đã đáp trả bằng cách phát động chiến dịch quân sự ở Gaza, trong đó hơn 72.770 người đã thiệt mạng, theo Bộ Y tế do Hamas điều hành tại vùng lãnh thổ này.

Sự tham gia của Bảo Ngọc Ashley

Cô Bảo Ngọc Ashley (tên thật Tiêu Nguyễn Bảo Ngọc), người tuyên bố là công dân Việt Nam duy nhất và đầu tiên tham gia nhóm tàu nhân đạo mang hàng cứu trợ tới Gaza, được cho là đã bị lực lượng Israel bắt hôm 18/5 ở vùng biển phía đông Địa Trung Hải, ngoài khơi đảo Síp, cách Gaza khoảng hơn 200 hải lý.

Trong các video đăng trên VietforPalestine Instargram, Bảo Ngọc Ashley cho biết cô đang là sinh viên và nghiên cứu viên xã hội học tại Đại học Oslo của Na Uy và từng làm giáo viên ở Việt Nam.

Trên website, GSL giới thiệu Bảo Ngọc Ashley là cháu gái của một người sống sót từ Chiến tranh Việt Nam.

Theo đó, cô từng chia sẻ việc lớn lên "giữa di sản của sự tàn bạo của đế quốc Mỹ" và sự kiên cường của người dân Việt Nam đã cho cô ý chí "để hy sinh thân mình vì một Palestine tự do".

Thông báo trên trang của Đại sứ quán Việt Nam tại Israel hôm 20/5 cho hay cơ quan này đang liên hệ với các cơ quan tại Việt Nam và Israel để xác minh vụ việc, trong đó có việc trao đổi với gia đình công dân Tiêu Nguyên Bảo Ngọc để thực hiện việc bảo hộ công dân.

Chuyến đi của Bảo Ngọc Ashley tới Gaza đã làm dấy lên nhiều luồng ý kiến trên mạng xã hội những ngày qua.

Nhiều người lên tiếng kêu gọi nhà chức trách Việt Nam và Israel vào cuộc để đảm bảo an toàn cho cô, ca ngợi cô "dũng cảm".

Tuy nhiên, không ít ý kiến chỉ trích hoặc hoài nghi, đặt câu hỏi về mục đích của việc mạo hiểm tham gia một hành trình có nguy cơ đối đầu quân sự, và cho rằng các đoàn cứu trợ đôi khi bị lợi dụng cho mục đích truyền thông hoặc vận động chính trị liên quan tới xung đột Israel-Palestine.

Lập trường của Việt Nam về vấn đề Palestine-Israel đã có sự dịch chuyển theo thời gian.

Trong quá khứ xa, Việt Nam luôn bày tỏ sự sát cánh với Palestine và lên án mạnh mẽ Israel.

Gần đây, sau khi tăng cường quan hệ với Israel, Việt Nam không còn cực lực lên án Israel như trước mà kêu gọi các bên đối thoại, giải quyết vấn đề bằng ngoại giao.

Vụ việc của cô Bảo Ngọc Ashley có thể khiến chính phủ Việt Nam rơi vào tình thế bất tiện.

Phần chính của bài viết được David Gritten của BBC News thực hiện. BBC News Tiếng Việt bổ sung thông tin về trường hợp Bảo Ngọc Ashley và một số thông tin liên quan.