Những đứa trẻ vô hình: sinh ra trong chiến tranh và không có danh tính

Cảnh báo: Bài viết có những chi tiết mà một số độc giả có thể thấy đau buồn

Một cô gái Sudan 17 tuổi ôm đứa con nhỏ trong vòng tay, với vẻ nỗi buồn chất chứa không tương xứng với tuổi đời. Cô lo về tương lai của con.

"Đứa con trai này của tôi không có cha, không có giấy khai sinh và không có số định danh quốc gia", Amira – tên đã được thay đổi để bảo vệ danh tính – nói với BBC.

Nhìn xuống đứa trẻ, cô chậm rãi kể lại, như thể vẫn đang cố gắng hiểu hết những gì đã xảy đến với mình kể từ khi nội chiến nổ ra tại Sudan.

Trước đây, cô và gia đình sống tại các khu phố phía đông El-Fasher, thành phố bị lực lượng bán quân sự RSF (Rapid Support Forces) bao vây. RSF đã rơi tham gia cuộc tranh giành quyền lực đẫm máu với quân đội Sudan kể từ tháng 4/2023.

El-Fasher từng là thành trì cuối cùng của quân đội tại khu vực phía tây Darfur. Vào tháng 10/2025, tức khoảng 18 tháng giao tranh, thành phố thất thủ trước RSF và các lực lượng dân quân Ả Rập đồng minh.

Đối với hàng chục ngàn dân thường mắc kẹt trong thành phố, đó là một cơn ác mộng – với những trận pháo kích liên miên, giao tranh và tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng.

Cuối cùng, đầu năm 2025, Amira và gia đình quyết định bỏ trốn, tuyệt vọng tìm kiếm một nơi an toàn hơn.

Cô kể rằng mình bị ba người đàn ông có vũ trang thuộc RSF bắt cóc và giam giữ khi đang lén lén rời khỏi thành phố theo một con đường ở phía tây nam.

"Họ bịt mắt tôi rồi đưa tôi đến khu vực Tabit, phía nam El-Fasher. Tôi bị nhốt trong một căn phòng suốt hai tháng, và mỗi ngày một người trong số họ lần lượt cưỡng hiếp tôi", cô thấp giọng kể.

Sau nhiều tuần bị giam cầm, cô phát hiện mình mang thai và lâm bệnh nặng.

Amira cho biết khi những người đàn ông đó muốn vứt bỏ cô, họ đã thả cô xuống gần nơi cô từng bị bắt.

Nhờ sự giúp đỡ của những người khác đang chạy trốn khỏi El-Fasher, cô được đưa đi điều trị y tế.

Vài tháng sau, tại một bệnh viện do tổ chức International Medical Corps điều hành ở một trung tâm nhân đạo nằm ngoài sự kiểm soát của RSF, cô sinh con.

Tại đây, cô nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ Nada Al-Azhar về Phòng chống Thảm họa và Phát triển Bền vững (Nada) – một tổ chức cứu trợ của Sudan.

Tổ chức này cũng tìm được gia đình của cô, những người đã tới một trại tị nạn, nơi hàng trăm ngàn người từ El-Fasher tìm đến lánh nạn.

Được đoàn tụ là một sự nhẹ nhõm lớn đối với tất cả bọn họ. Nhưng gia đình vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn – trong đó có việc Amira vẫn chưa thể đăng ký khai sinh cho con trai dù bé đã 8 tháng tuổi.

"Ngay cả việc xin giấy chứng sinh từ bệnh viện cũng đòi hỏi những thông tin không tồn tại", Amira nói, giải thích rằng cô không thể cung cấp bất kỳ thông tin nào về cha của đứa trẻ.

Nếu không có những thông tin này, cô không thể làm các thủ tục để chính thức công nhận danh tính pháp lý của con.

"Tôi không thể đưa con đi tiêm chủng, cũng không thể cho cháu vào nhà trẻ hay đi học", cô nói.

"Tôi lo cho tương lai của con vì cháu hoàn toàn chưa được đăng ký. Điều kiện kinh tế của tôi rất khó khăn, tôi không đủ khả năng chi trả cho việc điều trị hay chăm sóc con. Tôi thậm chí không thể đi làm vì sợ lại phải đối mặt với bạo lực."

Theo Nada, câu chuyện của Amira không phải trường hợp cá biệt mà là thực tế đang lặp lại tại nhiều khu vực có xung đột trên khắp Sudan.

Giám đốc các chương trình bảo vệ của Nada, ông Abu Bakr Yousif Yaqoub, giải thích rằng nhiều trẻ em được sinh ra trong những hoàn cảnh phức tạp, thường là không biết ai là cha – khiến việc đăng ký khai sinh trở nên bất khả thi.

"Để đăng ký khai sinh cho một đứa trẻ cần có thông tin nhận dạng, số định danh quốc gia và giấy khai sinh. Nhưng khi người cha vắng mặt hoặc không rõ danh tính, mọi việc trở nên cực kỳ khó khăn", ông nói với BBC từ El-Fasher.

"Người mẹ thường phải một mình xoay xở, và đôi khi chính người mẹ cũng còn là một đứa trẻ cần được chăm sóc. Điều đó hạn chế khả năng chăm sóc con của họ.

"Bên cạnh đó còn có những vấn đề sức khỏe liên quan đến việc trẻ không được theo dõi và tiêm chủng đầy đủ. Những mũi tiêm thiết yếu bắt đầu ngay từ khi trẻ chào đời và tiếp tục trong những năm đầu đời."

Ông cảnh báo rằng tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến những năm đầu đời của trẻ mà còn kéo dài tới tương lai, ảnh hưởng đến việc học hành và khả năng đi lại hoặc có được các giấy tờ chính thức khi trưởng thành.

Không dễ để có được số liệu về số trẻ em được sinh ra từ những vụ cưỡng hiếp tại Sudan.

Theo Tổng giám đốc Nada, Shaza Ahmed, nguyên nhân là sự kỳ thị xã hội khiến con số thực tế không được ghi nhận đầy đủ.

"Những phụ nữ phải chịu các cuộc tấn công như vậy không cảm thấy thoải mái khi trình báo", bà nói với BBC từ Port Sudan, thành phố ở phía đông Sudan do quân đội kiểm soát.

"Đáng tiếc là phần lớn các bà mẹ của những đứa trẻ này cũng chính là trẻ em – những cô gái dưới 18 tuổi. Vì vậy, họ không thể tự mình quyết định đến trình báo với tòa án hoặc cảnh sát vì họ cần có người giám hộ đi cùng."

Bà cho biết 90% số vụ việc được tổ chức của bà ghi nhận liên quan đến những gia đình từ chối cho phép trình báo chính thức về các vụ tấn công tình dục dẫn đến việc mang thai.

"Là một phụ nữ Sudan, nỗi sợ hãi và lo lắng lớn nhất của tôi đối với những đứa trẻ được sinh ra từ cưỡng hiếp là chúng ta đang phải đối mặt với cả một thế hệ sẽ sống trong sự kỳ thị, nguy hiểm và sợ hãi", bà Ahmed nói.

"Những đứa trẻ này sẽ không nhận được sự tôn trọng từ xã hội, sức khỏe và phúc lợi của chúng sẽ không thực sự được bảo vệ, và trên hết, chúng sẽ không được tiếp cận dịch vụ hoặc được hưởng những quyền của mình."

Theo bà Ahmed, những đứa trẻ này không được đối xử như những con người "toàn diện", mặc dù luật pháp Sudan quy định mọi trẻ em đều có quyền được cấp danh tính.

Luật sư Sudan Majida Idris giải thích rằng Luật Trẻ em năm 2010 cho phép việc đăng ký những trẻ được sinh ra ngoài giá thú.

Tuy nhiên, quy trình này phụ thuộc vào việc người mẹ có sẵn sàng trình báo rằng mình đã bị tấn công tình dục hay không vì chính việc trình báo sẽ khởi động quy trình đăng ký khai sinh.

Sau khi được trình báo, vụ việc sẽ được chuyển tới các cơ quan dịch vụ xã hội để lập hồ sơ, trước khi chuyển tới cơ quan đăng ký hộ tịch. Tại đây, đứa trẻ sẽ được đăng ký theo tên mẹ và được cấp đầy đủ họ tên pháp lý theo quy định.

Tuy nhiên, bà Idris cho biết thực tế trong thời chiến hoàn toàn khác, đặc biệt tại Darfur, nơi cuộc xung đột kéo dài đã khiến các dịch vụ dân sự sụp đổ và các cơ quan đăng ký hộ tịch phải đóng cửa, khiến hàng ngàn trẻ em không được đăng ký.

"Thiếu giấy tờ không phải chỉ có nghĩa là thiếu một mảnh giấy – mà còn đồng nghĩa với việc tước đi quyền tiếp cận giáo dục, chăm sóc y tế và sự công nhận về mặt pháp lý của đứa trẻ", bà nói với BBC.

Vị luật sư cho rằng cần khẩn trương khôi phục hoạt động của các cơ quan đăng ký hộ tịch tại những khu vực có thể tiếp cận được, đồng thời tăng cường các biện pháp pháp lý để đảm bảo trẻ em được hưởng quyền có danh tính và được pháp luật công nhận.

Amira và con vẫn ở Darfur – và vì thế vẫn rơi vào tình trạng không được cơ quan hành chính chính thức công nhận.

Mẹ của Amira thừa nhận rằng việc cháu trai không có giấy tờ là một điều khiến bà lo lắng.

Nhưng vào lúc này, gia đình vẫn chìm trong niềm biết ơn vì cuối cùng họ đã tìm lại được nhau.

Amira cũng được Nada hỗ trợ về tinh thần, tâm lý và tư vấn trong nhiều vấn đề khác. Đó cũng là điều mang lại sự an ủi cho cả gia đình.

"Tôi đã vô cùng lo lắng cho đến khi tìm thấy con bé. Trước đó tôi không ăn uống được gì cả", mẹ của Amira nói với BBC.

"Cuộc đoàn tụ giống như một phép màu của Chúa. Được nhìn thấy con gái mình trở về và ngồi giữa gia đình là một món quà, một phước lành mà chúng tôi không thể nào cảm tạ cho đủ."