CEO công nghệ đang dùng AI để nhân bản chính mình. Tiếp theo là gì?

Bản sao AI đang ngày càng phổ biến, nhưng công nghệ ở giai đoạn đầu còn nhiều rủi ro. Từ những bản sao nổi loạn đến song trùng công sở, bạn cần biết những điều gì?

Trong một chuyến đi gần đây tới Los Angeles, tôi lần đầu gặp một bản sao AI có kích thước như người thật. Đứng trước mặt tôi là David Nussbaum, nhà sáng lập công nghệ có vẻ ngoài thân thiện, trung niên, mái tóc đen chải lệch, đeo kính vuông gọng đen và để râu lốm đốm bạc. Đứng bên cạnh ông là một "bản sao kỹ thuật số", có tất cả những đặc điểm tương tự.

Nussbaum là nhà sáng lập kiêm chủ tịch điều hành của Proto Hologram, công ty xây dựng các hình chiếu ba chiều tương tác được AI hỗ trợ, hiện đang có mặt tại nhiều phòng khám, lớp học và các cửa hàng bán lẻ.

Trong chuyến tham quan studio của Nussbaum, chúng tôi nhìn thấy một bức tường tương tác, nơi những ngôi sao nhạc pop và diễn viên nổi tiếng vẫy tay, mỉm cười bên cạnh bản sao ảo của Nussbaum.

Bản sao của Nussbaum chớp mắt nhìn tôi từ phía sau một tấm kính plexiglass, "nhìn" tôi thông qua camera tích hợp trong thiết bị Proto.

Khi được hỏi đang nhìn thấy gì, bản sao trả lời bằng giọng hơi robot nhưng giống Nussbaum: "Có hai người đang đứng bên trong một không gian trông giống như để làm công việc sáng tạo."

Nhiệm vụ của bản sao không chỉ dừng ở việc trông giống Nussbaum.

Do được đào tạo từ các video ghi lại lời nói của ông, nó còn có khả năng bắt chước khá thuyết phục. Bản sao thường xuyên xuất hiện tại gian hàng của công ty trong các hội chợ thương mại, giúp trả lời câu hỏi về Nussbaum và doanh nghiệp của ông.

"Tôi có thể bán được nhiều hơn, giải thích công nghệ của chúng tôi bằng hàng trăm ngôn ngữ, đưa ra những giải pháp mà chính tôi ngoài đời chưa nghĩ tới, và xuất hiện ở những nơi mà tôi không thể hoặc không muốn có mặt trực tiếp", Nussbaum nói về trợ lý ảo của mình.

Trong khi đó, các bản sao của khách hàng Proto đang hướng dẫn du khách tại các sân bay ở Mỹ với 140 ngôn ngữ. Tại các bảo tàng, avatar AI có nhiệm vụ giới thiệu lịch sử cho khách tham quan, trong khi công ty cũng đang thử nghiệm các phiên bản AI của nhân viên bán hàng. Proto cũng hợp tác với gia đình Ozzy Osbourne để "hồi sinh" huyền thoại nhạc rock này dưới dạng hình chiếu ba chiều được AI hỗ trợ.

Ông Nussbaum đang đi đầu trong một lĩnh vực AI phát triển nhanh chóng, vừa hấp dẫn vừa đáng lo ngại. Khi công nghệ AI tiến bộ, khả năng bắt chước con người ngày càng tinh vi. Video deepfake có thể mô phỏng những thói quen khi nói của các chính trị gia; công nghệ bắt chước giọng nói khiến nạn nhân lừa đảo tin rằng người thân đang gọi cho mình; còn những chatbot được huấn luyện từ cách giao tiếp của người đã qua đời có thể tạo ra những màn mô phỏng đến rợn người.

Giờ đây, ngày càng nhiều người đang tạo ra các bản sao AI của chính mình. Từ người bán hàng trực tuyến, influencer cho đến các CEO, nhiều người đang tận dụng một "cuộc đời thứ hai" trên không gian mạng.

Công nghệ này có thể giúp mọi người làm nhiều việc cùng lúc và xuất hiện ở nhiều nơi, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro.

Liệu bạn có thực sự tin tưởng một bản sao kỹ thuật số đại diện cho mình? Và điều gì xảy ra nếu bản sao đó làm công việc quá tốt?

Nhân rộng chính mình

Trong khi nhiều người lo AI sẽ cướp mất việc làm, giới lãnh đạo doanh nghiệp lại không quá lo ngại.

Ông Nussbaum không phải người duy nhất sử dụng bản sao AI để "nhân rộng" bản thân.

CEO Uber Dara Khosrowshahi được cho là có một bản sao mang tên Dara AI, có thể bắt chước phong cách đưa ra phản hồi của ông và giúp nhân viên hoàn thiện các bài thuyết trình.

Trong khi đó, Meta được cho là đang xây dựng một AI Twin của Mark Zuckerberg, nhằm giúp nhân viên cảm thấy gần gũi hơn với lãnh đạo. Được tạo ra dựa trên ngoại hình của Zuckerberg, avatar này được cho là sẽ mô phỏng cử chỉ và giọng điệu của ông này.

Các doanh nghiệp cũng dần xuất hiện nhằm bán những bản sao kỹ thuật số của người lao động. Về lý thuyết, những bản sao này có thể tự vận hành trên mạng, giảm khối lượng công việc và tiết kiệm thời gian cho nhân viên.

"Nó có thể thực hiện hàng ngàn nhiệm vụ cùng lúc, nói chuyện với hàng ngàn người cùng lúc, 24/7 – không bao giờ ngủ", Wayne Liang, đồng sáng lập HeyGen, một công ty nổi tiếng chuyên tạo avatar AI siêu chân thực, chia sẻ.

Chỉ với hai phút video mẫu, HeyGen có thể tạo ra một bản sao kỹ thuật số tương tác để giao tiếp với người khác.

Ý tưởng là khách hàng và đồng nghiệp có thể trò chuyện với bản sao như đang gọi video với chính bạn. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển, nên chưa thể đảm bảo bản sao hoàn toàn giống người thật.

Tôi thử kiểm chứng tuyên bố của Liang bằng cách đặt cho bản sao kỹ thuật số của ông một câu hỏi khó về việc AI khiến ngành giải trí mất việc làm. Avatar trả lời khá tốt. Nhưng khi tôi hỏi món ăn yêu thích của ông là gì, nó gặp một chút khó khăn và đáp: "Nếu phải chọn, tôi sẽ nói là khả năng tạo ra các avatar siêu chân thực để tương tác theo thời gian thực."

Đó là vì bản sao chỉ được huấn luyện để trả lời các câu hỏi liên quan đến công việc, Liang giải thích. Ít nhất thì nó luôn bám sát thông điệp của công ty.

Hiện Liang sử dụng bản sao của mình để xử lý các câu hỏi kinh doanh sơ bộ – cung cấp thông tin tương tự phần câu hỏi thường gặp trên website công ty.

Ông dự tính mở rộng vai trò của nó trong tương lai.

"Trong tương lai, mô hình sẽ có khả năng dự đoán. Nó sẽ nghĩ: 'Chúng tôi biết bạn, biết cách bạn thường nói chuyện'. Có lẽ chúng tôi sẽ dự đoán được bạn sẽ nói thế nào khi tức giận, buồn bã hay phấn khích, ngay cả khi bạn chưa thể hiện những cảm xúc đó. Đó là hướng mà AI tạo sinh đang tiến tới", Liang nói.

Ngày càng có nhiều khả năng các bản sao AI sẽ được tạo ra mà không hoàn toàn theo sự tự nguyện của người lao động.

Jennifer (tên đã được thay đổi vì lý do riêng tư), làm việc trong lĩnh vực tư vấn và bán các sản phẩm tài chính. Gần đây, cô và đồng nghiệp được sếp hỏi rằng liệu họ có đồng ý tạo bản sao AI của mình để sử dụng trong các video tiếp thị hay không.

"Cả tôi và chồng đều không cảm thấy thoải mái với chuyện này. Tôi thực sự không muốn có người kiểm soát hình ảnh của mình và thành thật mà nói, điều đó khiến tôi hơi rợn", Jennifer nói.

Sếp chấp nhận lời từ chối của cô, trong khi phần lớn đồng nghiệp vui vẻ đồng ý.

"Tôi cảm thấy mình là thiểu số trong công ty vì ai cũng thích việc AI chỉnh sửa họ và khiến họ trở nên hấp dẫn hơn, xét theo tiêu chuẩn thông thường. Không bức ảnh nào thực sự giống họ. Theo tôi, nó giống như đang 'lừa tình' vậy. Bạn gặp họ trên Zoom rồi nhận ra họ chẳng giống bản sao của mình chút nào."

Cuộc tấn công của những bản sao

Các bản sao đã bắt đầu gây chú ý trong lĩnh vực bán hàng trực tuyến. Tại Trung Quốc, các avatar AI của những influencer nổi tiếng được cho là đang bán được nhiều sản phẩm hơn chính cả người thật.

Bản sao của một trong những streamer bán hàng nổi tiếng nhất Trung Quốc, La Vĩnh Hạo, được cho là đã bán lượng hàng trị giá 7,65 triệu USD trong một buổi livestream kéo dài sáu giờ năm ngoái – nhiều hơn cả doanh số từ buổi livestream hoàn toàn do chính anh thực hiện vài tuần trước đó.

Tuy nhiên, tin tưởng vào một bản sao đại diện cho mình trong môi trường chuyên nghiệp vẫn còn rủi ro. Các bản sao AI được xây dựng trên những mô hình làm nền tảng cho ChatGPT và các hệ thống tương tự, vốn vẫn có thể bịa đặt thông tin và thực hiện những hành vi đáng ngờ.

AI tác tử (agentic AI), được thiết kế để tự chủ thực hiện nhiệm vụ, hiện là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều nhất ở Thung lũng Silicon.

Nhưng công nghệ này vẫn còn cần phát triển thêm nhiều. Một tác tử AI tự chủ của OpenAI gần đây thậm chí đã hoạt động ngoài dự kiến và tìm cách tấn công một startup công nghệ.

Điều gì xảy ra nếu những bản sao kỹ thuật số này "đi chệch hướng"?

Caryn Marjorie, một influencer có hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội, đã tạo bản sao của mình vào năm 2023, cho phép người hâm mộ trò chuyện với phiên bản ảo của cô.

Người dùng có thể trò chuyện hai chiều bằng âm thanh với CarynAI với giá 1 USD/phút. Công cụ này ban đầu được phát triển cùng công ty công nghệ ForeverVoices, sau đó là BanterAI. Trong tuần đầu tiên ra mắt, bản sao đã mang về cho Marjorie 72.000 USD.

Nhưng bản sao nhanh chóng "nổi loạn" – miêu tả Marjorie như một người ám ảnh tình dục và liên tục hướng những cuộc trò chuyện vô hại sang nội dung thân mật.

Marjorie biết các cuộc trò chuyện với bản sao có thể trở nên nhạy cảm, nhưng không lường trước được mức độ những cuộc đối thoại bị tình dục hóa cũng như việc nó khuyến khích những tưởng tượng đáng lo ngại. Sau đó, cô đã chấm dứt hoạt động của bản sao.

"Tôi nghĩ một trong những cạm bẫy lớn nhất là mọi người không nhận ra rằng một khi đã trao quyền sử dụng hình ảnh của mình, bạn chỉ còn kiểm soát được nó ở một mức độ nhất định sau khi nó bắt đầu được sử dụng", cô nói với tạp chí Vanity Fair.

Trải nghiệm của Marjorie không ngăn được những influencer khác thử nghiệm bản sao AI để bán sản phẩm và thực hiện các hợp đồng quảng cáo. Công ty HeyGen của Liang cũng đã hợp tác với các nhân vật nổi tiếng trên mạng để xây dựng những avatar này.

"Một khi avatar tồn tại, chúng tôi kiểm soát những gì nó được sử dụng để tạo ra", một phát ngôn viên HeyGen nói, đồng thời giải thích về các cơ chế bảo vệ dành cho bản sao.

Ví dụ, chính sách của công ty sẽ ngăn avatar quảng bá ngôn từ thù ghét và bạo lực.

"Không có hệ thống nào hoàn hảo, vì vậy chúng tôi tiếp tục đầu tư vào các biện pháp bảo vệ và hợp tác với ngành để xây dựng các tiêu chuẩn chung nhằm chống lại việc AI bị lạm dụng", người này nói thêm.

Nhưng khi Liang nghỉ thai sản gần đây, ngay cả bản sao của chính ông cũng bắt đầu đi chệch hướng: nó hứa hẹn quá mức và giới thiệu những gói dịch vụ doanh nghiệp mà thực ra không tồn tại.

May mắn là Liang phát hiện ra và sửa lỗi trước khi khách hàng kịp trả lời.

Còn với Nussbaum, ông thừa nhận bản sao của mình hiện "không giỏi về sắc thái, tính ngẫu hứng hay sự kết nối tự nhiên giữa người với người".

"Nó rất mạnh, nhưng không giống như tôi sau khi đã uống hai cốc cà phê," ông nói, đồng thời cho biết nó đang tốt hơn theo từng ngày.

Khi được hỏi có lo bản sao AI của mình sẽ "nổi loạn" hay không, Nussbaum trả lời:

"Tất nhiên là có. Đó là lý do chúng tôi xây dựng các cơ chế bảo vệ, huấn luyện bằng dữ liệu được kiểm soát và luôn có con người giám sát. Mục tiêu không phải thay thế chúng ta mà là mở rộng khả năng của chúng ta một cách có trách nhiệm."

Tương lai của việc nhân bản

Những bản sao AI nguy hiểm nhất là những bản sao được tạo ra mà bạn hoàn toàn không hề đồng ý.

"Người họ hàng tai tiếng" của AI clone chính là những deepfake độc hại.

Arup - Tập đoàn kỹ thuật Anh - từng trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo qua cuộc gọi video bằng AI, sau khi một nhân viên bị lừa chuyển 25 triệu USD vào các tài khoản ngân hàng ở Hong Kong. Người này tưởng rằng cuộc họp có sự tham gia của các đồng nghiệp thật, nhưng thực tế những người xuất hiện đều là các avatar kỹ thuật số giả mạo lãnh đạo cấp cao.

Đầu năm 2026, CEO Sở Giao dịch Chứng khoán Bombay, Sundararaman Ramamurthy, cũng bị đánh cắp hình ảnh để tạo một video deepfake lan truyền trên mạng xã hội. Trong video, hình ảnh của ông được sử dụng để quảng bá các cổ phiếu đầu tư.

Vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng. Theo báo cáo của công ty xác minh danh tính Onfido, các vụ lừa đảo bằng deepfake đã tăng tới 3.000% trong vài năm qua.

"AI đang cho phép tội phạm tạo ra một lượng lớn danh tính giả với mức độ dễ dàng chưa từng có", Jude McCory, CEO của The Cyber and Fraud Centre, tổ chức xã hội tập trung vào khả năng chống chịu trước các mối đe dọa mạng, nói.

"AI clone có thể tác động đến cách con người suy nghĩ, cảm nhận và ra quyết định", Pat Pataranutaporn, trợ tá giáo sư về nghệ thuật truyền thông và khoa học tại MIT Media Lab, nhận định.

AI clone "có thể khoác lên mình danh tính của một người mà chúng ta vốn đã biết và tin tưởng. Đây là nguy cơ khi chính danh tính trở thành thứ có thể được lập trình".

Một rủi ro mang tính hiện sinh hơn là: nếu các bản sao trở nên quá hoàn hảo, con người sẽ mất đi điều gì?

Một "nữ diễn viên" hoàn toàn do AI tạo ra mang tên Tilly Norwood đã khiến ngành giải trí phẫn nộ. Những người chỉ trích cho rằng cô có thể đe dọa tương lai của các diễn viên con người. Các diễn viên ngày càng phản đối những "điều khoản AI" trong hợp đồng, cho phép sử dụng hình ảnh của họ theo cách tương tự. Người mẫu thời trang cũng đã bắt đầu phải cạnh tranh với những "bản sao AI" của chính mình.

Để ứng phó, những người nổi tiếng đang nhanh chóng tìm cách bảo vệ hình ảnh cá nhân. Nam diễn viên từng đoạt Oscar Matthew McConaughey đã đăng ký nhãn hiệu đối với hình ảnh và giọng nói của mình vào tháng 1/2026 nhằm ngăn việc sử dụng trái phép trên các nền tảng AI. Taylor Swift cũng làm điều tương tự vào tháng Tư.

Với những người không có gương mặt nổi tiếng, mối đe dọa không nằm nhiều ở hình ảnh mà ở năng lực làm việc.

AI tác tử ngày càng được quảng bá là có khả năng thay thế toàn bộ vị trí công việc. Nếu một bản sao AI có thể cướp mất nghề nghiệp của chúng ta trong tương lai, thì ít nhất chúng ta cũng có thể kiếm tiền từ quá trình bị thay thế, phải không?

Đó chính là triết lý của startup đào tạo AI Action Model, công ty hứa hẹn rằng bạn có thể "được trả tiền để tự thay thế mình bằng AI".

Startup này sẽ trả 100 USD/giờ cho những người đồng ý giúp huấn luyện một tác tử AI thực hiện công việc của họ. Khi hệ thống đi vào hoạt động, công ty hứa trả cho người lao động một khoản phí nhỏ – giống như tiền bản quyền dành cho các ngôi sao nhạc rock, chỉ khác là dành cho nhân viên văn phòng, hay đúng hơn là những người từng là nhân viên văn phòng.