Trung Quốc mở cơ sở quân sự ở Lào: Lý do đáng để Việt Nam lo ngại?

Trung Quốc vừa đưa vào hoạt động Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện Chung Trung Quốc - Lào cùng Học viện Hàng không Hữu nghị Trung Quốc - Lào tại Ban Keun, cách thủ đô Viêng Chăn khoảng hơn 50km.

Sự kiện đã được Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo vào hôm 29/9, nhấn mạnh các công trình này "không nhắm vào bất kỳ bên thứ ba nào" và khẳng định các cơ sở mới mở góp phần tăng cường hợp tác thực chất giữa quân đội hai nước cũng như duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực.

Trung Quốc cho biết hai cơ sở trên do hai nước cùng quản lý và vận hành, với mục tiêu hỗ trợ Lào nâng cao công tác đào tạo phi công, nhưng không công bố chi tiết về nhân sự, trang thiết bị hay các hạng mục cơ sở vật chất sẽ được bố trí tại đây.

Đây là cơ sở quân sự thứ ba của Trung Quốc tại nước ngoài và là thứ hai ở Đông Nam Á.

Hiện Trung Quốc cũng vận hành một trung tâm huấn luyện và hỗ trợ chung tại căn cứ hải quân Ream của Campuchia bên Vịnh Thái Lan, cùng một căn cứ hậu cần quân sự tại Djibouti ở châu Phi.

Trên Reuters, bà Rachel Vandenbrink, chuyên gia cấp cao của Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI), nhận định việc xây dựng một trung tâm hỗ trợ và huấn luyện chung cho thấy quân đội Trung Quốc (PLA) có thể muốn thiết lập cơ sở hậu cần lâu dài tại Lào để hỗ trợ các lực lượng luân phiên hoạt động trong khu vực.

Khu vực Ban Keun từng được Mỹ sử dụng trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam.

Ảnh vệ tinh mà Reuters tiếp cận cho thấy cơ sở mới được xây dựng từ cuối năm 2025 có quy mô lớn hơn nhiều so với đường băng đất cũ trước đây.

Đến tháng 9/2026, khu vực này đã xuất hiện đường băng trải nhựa, đường lăn, sân đỗ máy bay và nhiều công trình mới.

Reuters dẫn lời ông Collin Koh, chuyên gia an ninh thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), cho rằng cơ sở tại Lào có nhiều điểm tương đồng với căn cứ quân sự của Trung Quốc ở Djibouti hơn là căn cứ hải quân Ream ở Campuchia.

Ông Koh nhận định đây có thể là căn cứ quân sự ở nước ngoài hoàn chỉnh đầu tiên của PLA tại Đông Nam Á.

Phó giám đốc dự án China Power thuộc CSIS, ông Brian Hart, cho rằng Ban Keun là cơ sở quân sự ở nước ngoài đầu tiên được Trung Quốc công khai thừa nhận có trọng tâm về không quân, tờ South China Morning Post (SCMP) của Hong Kong đưa tin.

Theo ông, cơ sở này có thể khởi đầu dưới dạng dự án hợp tác với Lào nhưng sẽ dần được mở rộng thành một địa điểm quan trọng cho đối với sự hiện diện quân sự của Bắc Kinh, tương tự cách Trung Quốc liên tục nâng cấp căn cứ tại Djibouti sau khi đưa vào hoạt động.

Ông nhận định tốc độ xây dựng nhanh chóng cho thấy năng lực quân sự của Trung Quốc tại đây có thể được mở rộng đáng kể trong tương lai.

Theo một bài viết trên trang The Diplomat, giới phân tích cho rằng cơ sở ở Ban Keun có thể làm thay đổi cán cân chiến lược ở Đông Nam Á khi kéo Lào và Campuchia ra xa hơn khỏi quỹ đạo ảnh hưởng truyền thống của Việt Nam.

Trong khi đó, nhận định với Bloomberg, nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Giang thuộc Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) cho rằng nếu Ban Keun trở thành bàn đạp cho sự hiện diện thường trực của PLA tại Lào, đáng để Việt Nam "có lý do để lo ngại".

Theo ông Giang, cùng với sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc tại Campuchia và Biển Đông, cơ sở mới có thể giúp Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng đối với các tuyến tiếp cận chiến lược quanh Việt Nam, tăng khả năng giám sát và gây sức ép trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.

Việt Nam hiện chưa đưa ra bất kỳ bình luận nào về sự hoạt động của các cơ sở quân sự này.

Trong khi đó, Thái Lan, đồng minh hiệp ước của Mỹ và có đường biên giới dài với Lào, cho rằng việc cho phép hay không cho phép Trung Quốc xây dựng căn cứ là quyền chủ quyền của Viêng Chăn, Reuters đưa tin.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Thái Lan, Chuẩn đô đốc Surasant Kongsiri, cho biết Bangkok sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, đặc biệt là những diễn biến liên quan đến việc xây dựng lòng tin giữa các bên.

Trước đó, hồi tháng 4/2025, liên quan việc Campuchia hoàn thành nâng cấp căn cứ hải quân Ream, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng nhấn mạnh Việt Nam tôn trọng độc lập, chủ quyền của Campuchia, đồng thời ủng hộ nước này phát triển hòa bình, ổn định và là một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Campuchia lâu nay bác bỏ các cáo buộc cho rằng quân đội Trung Quốc đồn trú thường trực tại căn cứ Ream. Tuy nhiên, Mỹ nhiều lần bày tỏ lo ngại trước sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc tại đây.

Các tùy viên quân sự và giới phân tích từ lâu cho rằng mạng lưới căn cứ ở nước ngoài của Trung Quốc chưa tương xứng với tốc độ hiện đại hóa quân đội nước này cũng như tham vọng mở rộng khả năng triển khai sức mạnh toàn cầu để cạnh tranh với Mỹ.

Thế nhưng, ông Timothy Heath, giám đốc nghiên cứu của công ty chuyên về quốc phòng Perceptum, cho rằng không nên so sánh các cơ sở này với mạng lưới căn cứ quân sự toàn cầu của Mỹ.

Lý do, theo chuyên gia này, các cơ sở nước ngoài của Trung Quốc hiện chưa có năng lực tác chiến và phòng thủ tương đương, theo SCMP.

Ông Heath chỉ ra thêm Trung Quốc cũng không có các liên minh quân sự với nước sở tại, nói thêm mức độ hiện diện thực chất của quân đội Trung Quốc tại Ban Keun sẽ phụ thuộc vào quy mô triển khai binh sĩ, máy bay và quyền sử dụng cơ sở này trong thời gian tới.

Ngoài Djibouti và Campuchia, Trung Quốc hiện còn duy trì ba tiền đồn lớn trên các đá Chữ Thập, Vành Khăn và Xu Bi ở quần đảo Trường Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền.

Được cải tạo và phát triển từ năm 2014, các thực thể trên Biển Đông này hiện được trang bị cầu cảng, hệ thống giám sát, năng lực phòng không và các khu nhà ở quy mô lớn.

Theo đánh giá của các tùy viên quân sự, những cơ sở này đã giúp Trung Quốc mở rộng đáng kể hoạt động của các lực lượng hải quân, hải cảnh và dân quân biển tại khu vực trung tâm hàng hải Đông Nam Á.

Vào tháng 8 và 9, Reuters ghi nhận thêm các hoạt động xây dựng mới tại quần đảo Hoàng Sa, khu vực hiện do Trung Quốc kiểm soát nhưng Việt Nam cũng tuyên bố chủ quyền.