Báo Hong Kong: Nhiều công ty Trung Quốc đang thấy Thái Lan hấp dẫn hơn Việt Nam

Ngày càng nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đưa Thái Lan vào kế hoạch mở rộng ra nước ngoài theo chiến lược Trung Quốc + 1 (China Plus One), trong bối cảnh Việt Nam bị đánh giá đang tiến gần tới ngưỡng bão hòa về sản xuất và đối mặt áp lực ngày càng lớn từ các biện pháp kiểm soát thương mại của Mỹ, theo bài viết đăng trên tờ South China Morning Post (SCMP) của Hong Kong hôm 21/10.

Báo này dẫn số liệu từ Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ ra vào năm 2025, vốn đầu tư của Trung Quốc vào Thái Lan đạt 5,33 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với 2,46 tỷ USD vào Việt Nam.

Bộ Thương Mại Thái Lan cho biết 9 tháng đầu năm 2026 nước này có 183 dự án từ các nhà đầu tư Trung Quốc, với tổng số vốn 1,4 tỷ USD.

Trong khi đó, Cục Thống kê Việt Nam cho biết 9 tháng đầu năm 2026 quốc gia này thu hút 2,27 tỷ USD vốn đăng ký từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, cơ quan thống kê đã không công bố các nhà đầu tư Trung Quốc đã giải ngân bao nhiêu.

Tỷ lệ giải ngân luôn thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ vốn đăng ký.

Chẳng hạn, Cục Thống kê cho biết trong ba quý đầu năm, số vốn đăng ký của các nhà đầu tư FDI lên đến 50,36 tỷ USD, tuy nhiên con số thực hiện chỉ đạt 21,07 tỷ USD.

Các lĩnh vực ở Thái Lan thu hút mạnh dòng vốn Trung Quốc gồm linh kiện điện tử, máy móc, xe điện và năng lượng mặt trời.

BYD đã đưa vào vận hành nhà máy xe điện trị giá 490 triệu USD tại tỉnh Rayong trong khi kế hoạch xây dựng nhà máy tương tự tại Việt Nam vẫn bị trì hoãn.

SCMP dẫn lời các chuyên gia cho rằng Thái Lan đang nổi lên như "hình mẫu mới" của chiến lược Trung Quốc + 1 nhờ nền tảng công nghiệp phát triển hơn, cơ sở hạ tầng hoàn thiện và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.

Việt Nam cũng bị cho là dần mất sức hút đối với các doanh nghiệp Trung Quốc do hạ tầng quá tải, chi phí lao động tăng.

Đặc biệt, chính quyền Mỹ tăng cường giám sát hàng hóa trung chuyển từ Trung Quốc qua Việt Nam để né thuế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong chuyến đi Mỹ hồi tháng trước đã tuyên bố Việt Nam không chấp nhận 'trung chuyển' hàng xuất khẩu.

Mỹ hiện áp mức thuế lên tới 40% đối với các sản phẩm bị xác định có hành vi trung chuyển bất hợp pháp.

SCMP cho rằng tại Việt Nam xuất hiện quan điểm cho rằng làn sóng đầu tư Trung Quốc chưa mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp nội địa do chuyển giao công nghệ hạn chế và nguy cơ cạnh tranh lấn át doanh nghiệp trong nước.

Một trong những lý do chính khiến doanh nghiệp rời Trung Quốc là mức thuế nhập khẩu của Mỹ thấp hơn đối với nhiều nước Đông Nam Á.

Tuy nhiên, khoảng cách này đang thu hẹp khi Mỹ mở rộng áp thuế đối với nhiều quốc gia khác, khiến một số doanh nghiệp Trung Quốc phải xem xét lại kế hoạch đầu tư ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, nhân chuyến đi Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 9, hai nước gia hạn thêm 2 tháng thỏa thuận đình chiến thương mại, vốn dự kiến hết hiệu lực vào ngày 10/11 năm nay.

Dù Việt Nam thời gian qua vẫn tiếp tục thu hút lượng lớn vốn đầu tư từ các hãng điện tử, ô tô và nhiều ngành sản xuất khác, thế nhưng nhiều doanh nghiệp có xu hướng quay trở lại Trung Quốc, theo phản ánh của Reuters hồi tháng 9.

Hãng tin dẫn lời một chủ doanh nghiệp xuất khẩu đồ nội thất ngoài trời ở Hàng Châu, cho biết đã mở xưởng sản xuất ở TP HCM hồi 2024, nhưng đã đóng cửa và chuyển toàn bộ hoạt động về Trung Quốc trong năm 2026.

Người này đánh giá việc tìm kiếm máy móc và nguyên liệu tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Ngay cả những vật tư cơ bản như ốc vít hay khuôn đúc cũng phải nhập từ Trung Quốc.

"Sau khi tính toán toàn bộ chi phí, sự khác biệt không còn đáng kể nên việc chuyển nhà máy ra nước ngoài không còn ý nghĩa," ông nói.

Trước đó đã có thông tin công ty thời trang nhanh Shein cũng đang thu hẹp một phần hoạt động tại Việt Nam do "hiệu suất thấp" và thuế của Mỹ.

Ông Stanislaw Krykun, giám đốc điều hành công ty bao bì DST Pack của Ba Lan, nói với Reuters rằng mình từng cân nhắc Đông Nam Á nhưng đã từ bỏ sau khi chứng kiến một đối tác vật lộn với hoạt động sản xuất và xuất khẩu tại Việt Nam.

Một luật sư chuyên tư vấn cho các nhà sản xuất ở Sơn Đông cũng cho rằng Việt Nam hiện vẫn gặp thách thức về nguồn điện, đặc biệt trong giai đoạn giá dầu tăng mạnh.

Một trong những lý do khác giải thích cho hiện tượng ngày càng xuất hiện doanh nghiệp Trung Quốc thấy Thái Lan hấp dẫn là vì Việt Nam được cho là đang chuyển sang tập trung thu hút các dự án chất lượng cao trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất thông minh và phát triển khu công nghiệp, thay vì cạnh tranh bằng lợi thế chi phí thấp như trước đây.

Hồi tháng 8, Thủ tướng Lê Minh Hưng kêu gọi doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư công nghệ chất lượng cao hơn .

Thế nhưng, một lần nữa, việc thiếu nguồn điện ổn định đang là một trong những trở lực lớn nhất ngăn cản giấc mơ công nghệ cao của Việt Nam.

Năng suất lao động thấp là một thách thức khác, phần nào làm xói mòn điểm mạnh "nhân công giá rẻ" của Việt Nam.

Hồi 2025, Chính phủ từng báo cáo rằng năng suất lao động theo sức mua tương đương của Việt Nam chỉ bằng 64,6% so với Thái Lan, 84,8% so với Indonesia và chỉ nhỉnh hơn Philippines với 104,9%.

Tốc độ cải thiện năng suất lao động cũng bị xem là chậm khi chỉ đạt 5,24% bình quân giai đoạn 2021-2026, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 6,5% và "kém xa so với các nước trong khu vực", theo đánh giá của Quốc hội.

Công ty tư vấn MSA có trụ sở ở Thượng Hải, Trung Quốc nhận định về hạ tầng, Thái Lan nhỉnh hơn với việc sở hữu hệ thống cảng biển nước sâu, cao tốc, sân bay và các khu công nghiệp phát triển đồng bộ. Nguồn điện tương đối ổn định, giúp doanh nghiệp ít gặp rủi ro gián đoạn sản xuất.

Việt Nam đã cải thiện hạ tầng rất nhanh trong những năm gần đây nhưng vẫn đối mặt với tình trạng tắc nghẽn logistics quanh TP HCM và nguy cơ thiếu điện tại một số khu vực phía Bắc vào mùa cao điểm.

Bù lại, Việt Nam có lợi thế đặc biệt về vị trí địa lý khi nằm sát Trung Quốc, giúp các doanh nghiệp điện tử dễ dàng kết nối với chuỗi cung ứng linh kiện từ Quảng Đông và miền Nam Trung Quốc.

Bên cạnh đó, một số chuyên gia đánh giá với SCMP rằng kênh đào Bình Lục vừa được Trung Quốc đưa vào khai thác - sẽ đổ ra Vịnh Bắc Bộ - có thể bảo vệ một số lợi thế thương mại của Việt Nam so với đối thủ trong khu vực.

Về vận hành, MSA cho rằng sau khi đi vào hoạt động, doanh nghiệp tại Thái Lan nhìn chung dễ quản lý hơn nhờ thủ tục hành chính và nghĩa vụ báo cáo tương đối đơn giản.

Trong khi đó, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam phải tuân thủ nhiều quy định hơn như báo cáo đầu tư định kỳ, quy định về tài khoản vốn, kế toán trưởng, thuế nhà thầu nước ngoài và các yêu cầu sửa đổi giấy phép mỗi khi thay đổi ngành nghề hoặc quy mô dự án.