Hà Nội xem xét lại lệnh cấm xe máy xăng mà Honda phản đối trước chuyến thăm của thủ tướng Nhật

Chính quyền Hà Nội đang xem xét lại lệnh cấm xe máy chạy xăng ở trung tâm thành phố, điều mà hãng xe Honda từ lâu đã chỉ trích, trong bối cảnh Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi chuẩn bị đến thăm thủ đô của Việt Nam, theo hãng tin Reuters.

Tháng 7/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg, yêu cầu Hà Nội hạn chế lưu thông xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, tiến tới loại bỏ hoàn toàn trong tương lai.

Lệnh cấm khi đó được giải thích là nhằm mục đích cải thiện chất lượng không khí tại Hà Nội, nơi nhiều lần đứng đầu danh sách các thành phố ô nhiễm nhất thế giới trong vài năm gần đây.

Không chỉ ở thủ đô, TP HCM cũng đã công bố kế hoạch hạn chế xe chạy bằng xăng trong vùng thí điểm "phát thải thấp" (LEZ) tại khu vực trung tâm vào năm 2026.

Tới tháng 10/2025, Chính phủ Nhật Bản và một số nhà sản xuất xe hàng đầu của quốc gia này đã cảnh báo Việt Nam rằng lệnh cấm xe máy chạy bằng xăng của Hà Nội có thể gây ra tình trạng mất việc làm và phá vỡ thị trường trị giá 4,6 tỷ USD do Honda thống trị.

Mới đây nhất, UBND TP Hà Nội vừa có dự thảo tờ trình về việc dự kiến triển khai thí điểm vùng phát thải thấp trong vành đai 1 qua 3 giai đoạn, bắt đầu giai đoạn 1 từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026.

Theo đó, dự thảo chỉ cấm xe máy xăng tại một khu vực nhỏ hơn nhiều thay vì toàn vành đai 1 theo kế hoạch ban đầu, và chỉ áp dụng vào những ngày cuối tuần.

Khu vực thí điểm giai đoạn 1 được lựa chọn là phường Hoàn Kiếm, đồng thời chỉ áp dụng từ 18-24 giờ thứ Sáu và từ 6-24 giờ thứ Bảy, Chủ Nhật.

Dự thảo đang được xây dựng và vẫn có thể thay đổi.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng trên thực tế, hiện tại Hà Nội còn chưa đủ để đáp ứng được quá trình chuyển đổi xe xăng sang xe điện.

Trong một bài viết trên báo Tuổi Trẻ hôm 26/4, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường và Phát triển cộng đồng lưu ý Hà Nội hiện vẫn thiếu khung chính sách hoàn chỉnh, hạ tầng chưa đáp ứng đầy đủ và các công cụ kiểm soát chưa sẵn sàng để triển khai hiệu quả việc hạn chế, tiến tới cấm xe máy xăng.

Trong khi đó, vào cuối năm ngoái, Sở Xây dựng TP HCM – bên xây dựng Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông – đã đề xuất lùi thời điểm thiết lập vành đai hạn chế xe xăng dầu vào trung tâm đến năm 2027, thay vì áp dụng ngay trong 2026.

Áp lực từ Nhật Bản

Honda là thương hiệu xe máy và ô tô nổi tiếng của Nhật Bản, vốn đã thống trị thị trường xe máy xăng tại Việt Nam trong nhiều thập niên.

Hãng này đã nhiều lần cho rằng lệnh cấm xe xăng ban đầu của Việt Nam là quá nghiêm ngặt, đồng thời kêu gọi chuyển đổi dần dần sang các lựa chọn xe điện.

Khi được hãng tin Reuters liên hệ để đề nghị bình luận về thông báo mới đây của chính quyền Hà Nội, đại diện Honda tại Việt Nam chưa lập tức phản hồi.

Doanh số của Honda tại Việt Nam đã bị ảnh hưởng ngay lập tức sau khi Chỉ thị 20 được công bố vào tháng 7/2025, sau đó đã phục hồi.

Ngay thời điểm đó, Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), với Honda, Yamaha và Suzuki là thành viên chủ chốt, đã gửi thư riêng tới chính phủ Việt Nam.

Hiệp hội cảnh báo rằng lệnh cấm có thể dẫn đến "gián đoạn sản xuất và nguy cơ phá sản" đối với các công ty trong chuỗi cung ứng.

Các nhà sản xuất cho biết lệnh cấm có thể gây ra "hiệu ứng lan tỏa" đối với hàng trăm ngàn công nhân và gián đoạn hoạt động của gần 2.000 đại lý và khoảng 200 nhà cung cấp linh kiện.

Hiệp hội kêu gọi thực hiện một giai đoạn chuyển tiếp "với thời gian chuẩn bị tối thiểu từ hai đến ba năm" để họ có thời gian điều chỉnh dây chuyền sản xuất trong khi mạng lưới trạm sạc và các tiêu chuẩn an toàn được mở rộng.

Trong khi đó, hãng xe điện Việt Nam VinFast đã nhanh chóng mở rộng thị phần nội địa.

Dưới áp lực từ Nhật Bản, mà trong đó Đại sứ quán nước này tại Hà Nội đã kêu gọi một cách tiếp cận cải cách thận trọng hơn, các cơ quan chức năng Việt Nam đã đưa ra nhiều phương án khác nhau nhằm thay đổi kế hoạch ban đầu.

Đề xuất mới nhất là bước điều chỉnh mạnh nhất theo hướng nới lỏng lệnh cấm.

Thị trường xe hai bánh của Việt Nam là một trong những thị trường lớn nhất thế giới – ước tính trị giá 4,6 tỷ USD vào năm 2025, theo công ty nghiên cứu thị trường Mordor Intelligence.

Số lượng xe máy có đăng ký tại Việt Nam vào năm 2024 gần đạt mốc 80% dân số 100 triệu người, một trong những tỷ lệ sở hữu cao nhất trên toàn cầu.

Thủ tướng Takaichi dự kiến thăm Hà Nội

Truyền thông và quan chức Nhật Bản cho biết Thủ tướng Sanae Takaichi có kế hoạch tới Việt Nam vào cuối tuần sau, trước khi thăm Úc.

Reuters đánh giá chuyến thăm này diễn ra vào thời điểm nhạy cảm trong quan hệ song phương.

Tokyo vẫn là nhà đầu tư lớn của Hà Nội, và nhiều tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản có các hoạt động công nghiệp quy mô lớn tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cam kết đầu tư đã giảm khoảng 75% trong quý 1/2026 so với cùng kỳ năm 2025.

Vào tháng 12/2025, Tokyo cũng tuyên bố rút khỏi dự án nhà máy điện hạt nhân tại Việt Nam với lý do thời hạn quá gấp rút.

Các công ty Nhật Bản vẫn đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực năng lượng của Việt Nam, đặc biệt là các nhà máy nhiệt điện than, đồng thời tham gia vào các dự án điện khí LNG tiềm năng – vốn gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai.

Việc chậm thanh toán cho các công trình đã hoàn thành và những khó khăn trong việc tiếp cận các dự án cơ sở hạ tầng lớn thường được các quan chức và doanh nhân Nhật Bản nêu ra như những mối lo ngại khi hoạt động tại Việt Nam.

Tháng 3/2025, năm phòng thương mại đã ký một lá thư chung cho biết nhiều nhà đầu tư nước ngoài có thể sẽ khởi kiện nếu Việt Nam không thanh toán đầy đủ giá điện đã thỏa thuận với nhiều dự án điện gió và điện mặt trời.

Trong đó bao gồm Phòng Thương mại Anh tại Việt Nam (BritCham), Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) và Phòng Thương mại và Công nghiệp Thái Lan tại Việt Nam (ThaiCham).

Tranh chấp bắt đầu từ năm 2025, khi Việt Nam cắt giảm mức giá điện trợ cấp đã thỏa thuận trước đó đối với một số nhà máy điện gió và điện mặt trời, với lý do có những bất thường.

Theo tài liệu đề ngày 12/3, nếu các nghĩa vụ thanh toán không được thực hiện, các nhà sản xuất điện "có thể tìm cách thực thi các biện pháp pháp lý, bao gồm theo đuổi giải quyết tranh chấp tại Việt Nam hoặc tại các khu vực pháp lý khác".

Năm 2019, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) trong báo cáo tổng kết tài khóa 2018 đã than phiền về tình trạng chậm giải ngân vốn, không ký kết được hợp đồng vay mới, "chậm chi trả nghiêm trọng" với một số dự án đang thực hiện khi đó.

Trong một diễn biến khác, truyền thông Việt Nam hôm 24/4 đưa tin chính quyền TP HCM đang khẩn trương tổ chức hòa giải thương mại và đàm phán với các nhà thầu Nhật Bản liên quan đến dự án Metro số 1 nhằm giải quyết dứt điểm các khiếu nại.

Theo đó, dự án Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) kéo dài gần 12 năm hiện có nhiều khiếu nại từ các nhà thầu Nhật Bản với tổng giá trị phát sinh hơn 324 triệu USD (tương đương hơn 8.474 tỷ đồng).

Theo UBND TP HCM, thời gian qua, lãnh đạo thành phố đã nhiều lần làm việc, trao đổi với phía Nhật Bản và các nhà thầu liên quan.

Một số nhà thầu Nhật Bản đã thể hiện thiện chí phối hợp, mong muốn sớm kết thúc tranh chấp để hoàn tất hợp đồng.