Ông Tô Lâm phát biểu tại Shangri-La: Đâu sẽ là điểm nhấn đáng chú ý?

Ông Tô Lâm sẽ có bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-la vào hôm nay 29/5. Điều này có ý nghĩa thế nào?

Shangri-la là diễn đàn quốc phòng thường niên lớn nhất châu Á. Sự kiện lần này diễn ra từ ngày 29/5 tới ngày 31/5.

Đây là lần đầu tiên một tổng bí thư, chủ tịch nước Việt Nam có bài phát biểu dẫn đề tại diễn đàn này. Vào năm 2013, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng phát biểu tại sự kiện này, trong đó ông nhấn mạnh rằng các nước cần "tăng cường xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược".

Về nội dung, bài phát biểu của ông Tô Lâm dự kiến nói về định hướng để các nước tham gia có thể tiếp tục các cuộc đối thoại như vậy trong tương lai.

Việc tham gia sự kiện lần này nằm trong xu hướng ngoại giao chủ động, tích cực tham gia vào các diễn đàn đa phương, tận dụng các chuyến công du để chia sẻ tầm nhìn của Việt Nam dưới thời ông Tô Lâm.

Trong tháng Hai, ông Tô Lâm đã có chuyến thăm cấp nhà nước tới Lào và Campuchia, rồi sau đó tham dự cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Hòa bình, một sáng kiến của Tổng thống Donald Trump. Tới tháng Tư, ông đi thăm Trung Quốc, rồi tới Ấn Độ và Sri Lanka vào tháng Năm.

Chuyến đi tới Singapore lần này nằm trong đợt công du qua ba nước Thái Lan-Singapore-Philippines, từ ngày 27/5 và dự kiến tới ngày 1/6.

Đối ngoại, hội nhập quốc tế là một trong các trụ cột mà ông Tô Lâm đề ra để đưa Việt Nam tiến vào "kỷ nguyên mới".

Vị thế của Việt Nam

Phát biểu với báo Dân trí, Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng phát biểu của ông Tô Lâm sẽ đặt nền tảng tư duy và khuôn khổ thảo luận cho diễn đàn.

"Tại Đối thoại Shangri-La, những khái niệm và thông điệp được các nhà lãnh đạo đưa ra trong phát biểu dẫn đề thường được chú ý và nhắc lại nhiều về sau," ông nói và dẫn những bài phát biểu dẫn đề trước đây như của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.

Ông Khương không phải là một tiếng nói tán dương đơn lẻ.

Hàng loạt bài viết trên báo chí Việt Nam khẳng định việc ông Tô Lâm phát biểu thể hiện sự coi trọng và đánh giá cao của cộng đồng quốc tế đối với vai trò, vị thế và uy tín ngày càng tăng của Việt Nam và bản thân ông Tô Lâm.

Trong khi đó, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp có bài viết vào ngày 26/5 trên trang Fulcrum của Viện nghiên cứu ISEAS ở Singapore rằng có ít nhất hai lý do để ông Tô Lâm tới phát biểu tại sự kiện này.

Đầu tiên là nhu cầu khẳng định và chính danh hóa vai trò lãnh đạo, nhắc tới việc ông Tô Lâm giữ hai chức danh tổng bí thư và chủ tịch nước.

"Đi kèm với sự tập trung quyền lực đó là cả cơ hội lẫn tính dễ tổn thương. Một hồ sơ đối ngoại tích cực đóng vai trò như một cơ chế xác nhận quan trọng: một nhà lãnh đạo được nhìn nhận là đang thúc đẩy lợi ích quốc gia tại các diễn đàn cấp cao sẽ thu nhận được uy tín chính trị, qua đó củng cố vị thế trong nước," ông Hiệp nói.

Ông Tô Lâm giữ hai chức vụ này từ ngày 7/4. Kể từ đó, đã có những đánh giá cho rằng ông Tô Lâm đang nắm giữ quá nhiều quyền lực trong chính trường Việt Nam.

Một trong những lợi thế dễ thấy nhất của việc giữ chức vụ nguyên thủ quốc gia là sự thuận lợi trong công tác đối ngoại.

Theo ông Hiệp, tính chính danh của Đảng Cộng sản Việt Nam phần lớn phụ thuộc vào sự hiệu quả và cảm nhận công chúng nên việc tạo dựng vị thế và sự tôn trọng trên trường quốc tế không đơn thuần là vấn đề hình ảnh, mà là một dạng vốn chính trị.

Một khía cạnh khác mà ông Hiệp đề cập tới là kinh tế, cho rằng đây là cơ hội tốt để ông Tô Lâm thể hiện Việt Nam là một quốc gia ổn định chính trị và có định hướng cải cách.

Từ khi lên nắm quyền, ông Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh tới việc chú trọng phát triển kinh tế, với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Theo ông Hiệp, để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần thu hút lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài, mở rộng tiếp cận thị trường và tiếp thu chuyển giao công nghệ để nâng cấp chuỗi giá trị – những mục tiêu ông cho rằng không thể chỉ đạt được bằng chính sách nội địa.

Liên quan tới vấn đề này, báo cáo mới nhất do Ngân hàng Thế giới công bố hôm 15/5 dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam sẽ chậm lại trong năm 2026, với mức 6,8%.

Ngoài ra, yếu tố địa chính trị cũng được ông Hiệp đề cập tới, tương tự nhiều chuyên gia khác trong bối cảnh Việt Nam và Trung Quốc vẫn có những bất đồng về yêu sách chủ quyền trên Biển Đông và thế giới trải qua những hỗn loạn từ những cuộc chiến ở Ukraine và Iran.

Tại Đối thoại Shangri-La 2025 diễn ra ở Singapore, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang đã bày tỏ lo ngại về sự trỗi dậy của tư tưởng cường quyền, chủ nghĩa dân tộc và nguy cơ chạy đua vũ trang, xung đột quân sự.

"Sự trỗi dậy của tư tưởng cường quyền và chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi đang thách thức luật pháp quốc tế, đồng thời làm xói mòn các thể chế đa phương, cũng như lòng tin vào hợp tác toàn cầu," ông nói.

Trọng tâm thực sự

Theo Reuters, chiến sự tại Iran, căng thẳng leo thang quanh Đài Loan và những cam kết của Mỹ ở châu Á nhiều khả năng sẽ chi phối chương trình nghị sự của Đối thoại Shangri-La ở Singapore trong tuần này.

Giới quan sát cho rằng tâm điểm chú ý sẽ đổ dồn vào Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth khi ông phát biểu trong bối cảnh các nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Iran đang đình trệ.

Theo lịch trình được đăng tải trên trang web của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), ông Hegseth sẽ phát biểu vào sáng ngày 30/5 theo giờ địa phương.

Chủ đề của bài phát biểu là "Chiến lược của Hoa Kỳ về hòa bình tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương".

"Sẽ còn tiếp tục tồn tại những lo ngại nhất định về tính khó đoán và biến động trong chính sách của Mỹ, cũng như những hệ lụy đối với sự ổn định," ông Chong Ja Ian, nhà khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định với Reuters.

Cuộc chiến với Iran đã đẩy nền kinh tế toàn cầu vào tình trạng xáo trộn, làm giá dầu tăng cao và gia tăng áp lực lạm phát đối với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu.

"Vấn đề cấp bách nhất đối với châu Á sẽ là xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng những tác động của nó đối với nguồn cung năng lượng," ông nói với Reuters.

Bà Meia Nouwens thuộc IISS cho rằng các diễn biến an ninh hiện đang tác động trực tiếp đến dòng chảy năng lượng và sự ổn định kinh tế ở châu Á.

"An ninh… đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, các dòng chảy năng lượng tới khu vực này và điều đó ảnh hưởng tới các nền kinh tế cũng như tăng trưởng," bà nói với chương trình Asia First của CNA hôm 29/5.

"Tôi cho rằng nhiều quốc gia sẽ đặt ra những câu hỏi về vấn đề này tại Đối thoại Shangri-La, cũng như các câu hỏi liên quan đến cam kết đối với khu vực này," bà Meia Nouwens, nghiên cứu viên cấp cao về chính sách an ninh và quốc phòng Trung Quốc, nhận định.

Dự kiến, cam kết của Mỹ đối với Đài Loan sẽ là một nội dung rất được quan tâm.

Liên quan tới vấn đề này, một bản đánh giá chiến lược do IISS công bố cho rằng xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc liên quan đến Đài Loan có thể làm dấy lên nguy cơ leo thang hạt nhân khi quân đội hai bên nhiều khả năng sẽ triển khai các chiến dịch quy mô lớn nhằm vào các trung tâm chỉ huy và thông tin liên lạc của đối phương.

"Các quốc gia trong khu vực và những nước có lợi ích chiến lược đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân, trong khi các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân theo đuổi năng lực tấn công thông thường tầm xa; cả hai xu hướng đều đặt ra thách thức đối với ổn định chiến lược," bản đánh giá của IISS nêu.

Theo IISS, thế giới đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới, "với châu Á-Thái Bình Dương là tâm điểm".

Vào ngày 22/5, Mỹ cho biết đang tạm dừng bán vũ khí cho Đài Loan.