'Ông Tô Lâm tiếp tục siết chặt tự do báo chí Việt Nam' – RSF

Tổ chức Phóng viên Không biên giới (RSF) vừa công bố Báo cáo thường niên 2026, trong đó Việt Nam xếp thứ 174 trong tổng số 180 nước về tự do báo chí.

"Ông Tô Lâm đã tiếp tục siết chặt tự do báo chí kể từ khi được bổ nhiệm làm tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam vào tháng 8/2024, tiếp bước người tiền nhiệm Nguyễn Phú Trọng," báo cáo của RSF viết.

Như vậy, Việt Nam tụt một bậc trong bảng xếp hạng Tự do Báo chí của RSF so với năm 2025, sau cả Lào (154) và Campuchia (151) một khoảng cách khá xa.

Trong nhóm bốn nước cộng sản, Việt Nam đứng sau Cuba (160), trên Trung Quốc (178) và Triều Tiên (179).

Theo RSF, báo chí Việt Nam trong năm qua chịu sự kiểm soát chặt chẽ của đảng độc quyền lãnh đạo.

Các phóng viên và blogger độc lập thường xuyên bị bỏ tù, biến Việt Nam thành "một trong những nhà tù lớn nhất thế giới dành cho các nhà báo".

"Các blogger và nhà báo độc lập là nguồn tin tức và thông tin duy nhất được đưa tin một cách tự do trong một quốc gia mà tất cả các phương tiện truyền thông đều tuân theo mệnh lệnh của Đảng Cộng sản," báo cáo mới của RSF nêu.

Sự đàn áp mang tính răn đe đã được sử dụng rộng rãi nhằm dập tắt tiếng nói của các nhà báo độc lập kể từ khi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng theo đuổi đường lối bảo thủ hơn từ năm 2016.

Theo RSF, bộ máy chính quyền đàn áp mọi sáng kiến báo chí xuất phát từ xã hội dân sự, chẳng hạn như nhóm Báo Sạch và Hiệp hội Nhà báo Độc lập Việt Nam (IJAVN).

Báo cáo nêu ví dụ Phạm Đoan Trang, người được trao Giải thưởng Tự do Báo chí của RSF năm 2019, đã bị kết án 9 năm tù về tội "tuyên truyền chống nhà nước".

Hiện có khoảng 40 nhà báo đang bị giam giữ trong các nhà tù ở Việt Nam, nơi tình trạng ngược đãi diễn ra tràn lan, theo RSF.

'Kiểm soát mọi thứ'

Để đạt được mục tiêu "kiểm soát mọi thứ", báo cáo của RSF chỉ ra Lực lượng 47 do quân đội thành lập và kiểm soát, trước đây từng có thông tin là gồm 10.000 chiến binh mạng "có nhiệm vụ bảo vệ đường lối của Đảng và tấn công tất cả những người bất đồng chính kiến trên mạng".

Tiếp theo là Ban Chỉ đạo 35, "một mạng lưới khổng lồ các lực lượng tác chiến không gian mạng", theo RSF.

Đây là một cơ quan được thành lập ở cấp trung ương và các ban, bộ, ngành, địa phương tương ứng, dựa trên Nghị quyết số 35-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 22/10/2018.

Mục tiêu của Ban Chỉ đạo 35 là "tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới", hiện do Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú làm trưởng ban.

Bên cạnh đó, Luật An ninh mạng năm 2019 yêu cầu các nền tảng phải lưu trữ dữ liệu người dùng trên lãnh thổ Việt Nam và phải cung cấp cho các cơ quan chức năng khi cần thiết, theo báo cáo của RSF.

Trong thời gian gần đây, có nhiều nhà báo, blogger, nhà hoạt động hoặc các trang báo chí độc lập ở trong nước và hải ngoại, trong đó có những tên tuổi nổi bật như Luật khoa Tạp chí, Nguyễn Ngọc Như Quỳnh (Mẹ Nấm),... phản ánh việc các trang mạng xã hội của họ bị ngăn chặn, hoặc các bài viết bị nền tảng mạng xã hội xóa theo yêu cầu của nhà chức trách Việt Nam.

Tự do báo chí được quy định tại Điều 19 của Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Tuy nhiên, bộ máy chính trị Việt Nam có trong tay một hệ thống pháp luật "được thiết kế riêng, cho phép bỏ tù bất kỳ cá nhân cung cấp thông tin nào bị coi là "gây phiền toái", theo RSF.

Trong đó, RSF chỉ ra các điều 109, 117 và 331 của Bộ luật Hình sự, quy định các tội danh "hoạt động nhằm lật đổ chính quyền", "tuyên truyền chống nhà nước" hoặc "lợi dụng các quyền tự do dân chủ" với mức án có thể lên tới 20 năm tù.

Theo luật pháp Việt Nam, chỉ có nhà nước và các cơ quan trực thuộc mới có quyền thành lập và vận hành cơ quan báo chí, truyền thông đại chúng và xuất bản.

Các cơ quan này nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản Việt Nam, từ công tác nhân sự cho tới nội dung.

Đảng Cộng sản yêu cầu các cơ quan này phải đóng vai trò là "tiếng nói của các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội", báo cáo của RSF chỉ ra.

Ban Tuyên giáo Trung ương họp hằng tuần tại Hà Nội để đảm bảo không có nội dung mà họ cho là sai trái nào được đăng tải trên các phương tiện truyền thông và để khen thưởng hoặc khiển trách các tổng biên tập khi cần thiết, theo RSF.

Nhiều chủ đề bị kiểm duyệt, bao gồm các nhà bất đồng chính kiến, các vụ tham nhũng liên quan đến quan chức cấp cao, tính hợp pháp của chế độ độc đảng, quan hệ với Trung Quốc và các vấn đề nhân quyền.

Các chủ đề được coi là ít nhạy cảm hơn, như các vấn đề môi trường hoặc quyền của cộng đồng LGBTQI+, đang dần xuất hiện, nhưng chưa phải là các mảng nội dung chính.

Cộng đồng người Việt ở nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và lan tỏa các tiếng nói độc lập trong nước.

Việt Nam nói gì

Chính quyền Việt Nam, trong khi đó, khẳng định luôn bảo đảm quyền tự do báo chí và tự do biểu đạt, coi đây là những quyền đã được ghi nhận trong hiến pháp và pháp luật.

Phát biểu tại phiên đối thoại về việc thực thi Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) với Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc vào tháng 7/2025, đại diện Việt Nam nhấn mạnh rằng các quyền này "được bảo đảm" nhưng "không phải là tuyệt đối" và phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật để không gây phương hại đến trật tự xã hội.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam trong các phát biểu gần đây cũng phản đối đánh giá của các tổ chức quốc tế về tình hình tự do báo chí ở Việt Nam, trong đó có các báo cáo của RSF, cho rằng các nhận xét này là thiếu khách quan và không phản ánh đúng thực tế.

Báo chí phải là công cụ của Đảng Cộng sản Việt Nam luôn là một tôn chỉ xuyên suốt, được nhiều lãnh đạo đảng nhắc đi nhắc lại tại nhiều sự kiện chính trị, xã hội của đất nước.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác tuyên giáo và dân vận tháng 12/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh báo chí và công tác tuyên truyền là "cầu nối giữa Đảng và Nhân dân", đồng thời báo chí có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động cán bộ và người dân thực hiện các chủ trương của Đảng, góp phần củng cố đồng thuận xã hội.

Tại lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam hồi tháng 6/2025, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng cũng khẳng định báo chí phải phát triển "dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước", đồng thời là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Bên cạnh các công cụ kiểm soát báo chí như đã nêu trong báo cáo của RSF, năm 2026, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đã ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu "xây dựng thế trận văn hóa gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng".

Nghị quyết bày tỏ quyết tâm "kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác. Phát huy vai trò nền tảng của văn hóa trong việc hình thành bản lĩnh, 'sức đề kháng' trước các tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai; giữ gìn thuần phong mỹ tục, vun đắp niềm tự hào và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước."