Boqolaal kiilo oo ah Mandheer bani'aadam oo la qabtay, xaggee loo waday

Hay'adda dambi baarista federaalka Pakistan ee FIA ayaa sheegtay in howlgal ay ka fulisay Islamabad ay ku qabatay 500 oo kiilogaram oo ah mandheer bani'aadam.

Howlgalkan oo ahaa kii ugu horeeyay ee noociisa ah ayaa waxaa lagu soo qabtay dad gaaraya 5 ruux oo ay ku jiraan saddex u dhashay dalka Shiinaha, kuwaasi oo lagu eedeeyay in ay ku lug lahaayeen iibinta sharci darrada ah ee xubnaha bani'aadamka.

Mandheertu waa xubin ku samaysanta ilmo-galeenka hooyada xilliga uurka, waxaana ku xiran xuddunta. Mandheertu waxay siisaa ogsijiin iyo nafaqooyinka uurjiifka waxayna ka saartaa wasakhda dhiigga uurjiifka.

Sida laga soo xigtay FIR ee ay soo gudbisay FIA, baaritaanka hordhaca ah ayaa sidoo kale lagu ogaaday in eedaysanayaasha, oo lagu eedeeyay inay wada shaqeynayeen, ay u diri jireen mandheerta bini'aadamka dibadda arrimo ganacsi awgood, waxayna ugu yeeraan 'mandheerta idaha'.

Marka loo eego FIR, shaybaarada la qabtay waxaa loo diray PIMS si ay tallaabo dheeraad ah u qaadaan.

Sida laga soo xigtay FIA, xabsiga afarta maalmood ah ee shanta eedaysane ee la xiray ayaa waxa ansixisay maxkamad maxali ah Jimcihii, ka dibna su'aalo weydiintooda ayaa hadda socota.

Hina Kanwal, oo ah sarkaalka kormeerka ee Hay'adda Ku-tallaalidda Xubnaha Bini'aadamka (HOTA), ayaa BBC Urdu u sheegtay in PIMS ay soo ururisay muunadahan oo ay u dirtay Wakaaladda Cilmi-baarista Dambiyada ee Punjab ee Lahore, oo warbixinteeda ugu dambeysa la sugayo.

Si kastaba ha ahaatee, Hina Kanwal, oo ah sarkaal ka tirsan Hay'adda Ku-tallaalidda Xubinta Bini'aadamka oo ay u magacawday FIA si ay u baarto kiiska, ayaa ku andacoonaysa in mandheerta bani'aadamka ee la qabtay ay la mid tahay kuwii uu eedaysanuhu ka soo ururiyay isbitaallo kala duwan oo lacag ah.

FIA waxa ay fulisay hawlgalkan iyada oo kaashanaysa Hay'adda Talaalista Xubinta Bini'aadmiga (HOTA) ee laba qaybood oo Islamabad ah, waxaana kiis laga diiwaan galiyay saddex Shiineys iyo laba Pakistani ah oo ku salaysan cabasho ka timid sarkaal ka tirsan HOTA.

Waxaa socda baaritaan ku saabsan ku lug lahaanshaha saddex qof oo kale, oo uu ku jiro nin u dhashay Shiinaha oo kiiskan loo xiray.

Sida laga soo xigtay sarkaal ka tirsan FIA oo ku lug lahaa baaritaanka "FIA waxay qaaday tallaabooyin dhowr ah oo ka dhan ah xubinta taranka ee sharci-darrada ah ee hore, laakiin tani waa kiiskii ugu horreeyay ee iibinta mandheerta bini'aadamka iyo ku lug lahaanshaha koox caalami ah oo dalka ku sugan".

Sarkaal ka tirsan FIA ayaa xaqiijiyay in howlgalka lagu soo qabtay 500 oo kiilogaraam oo mandheerta bini'aadamka ah.

Waa maxay mandheerta bini'aadamka, waa maxay qiimaha ay ku leedahay suuqa caalamiga ah iyo ujeedooyinka loo isticmaalo? Kahor inta aanan ka jawaabin su'aalahan, aan ogaano waxa lagu sheegay FIR kiiskan.

Laba goobood oo ku yaalla Islamabad oo loo dhacay

Sida laga soo xigtay FIR oo kiiska ka hadashay Hay'adda Ku-tallaalidda Xubnaha Bini'aadamka (HOTA) waxay si wadajir ah u weerareen guri gaar ah Arbacadii, Juun 24, ka dib markii ay heleen macluumaadka ku saabsan hawlaha iibinta xubnaha iyo unugyada bini'aadamka ee Qaybta F-7 ee Islamabad.

Marka loo eego qoraalka FIR, waxaa la helay intii uu socday weerarka in guriga "loo beddelay xarun lagu kaydiyo laguna farsameeyo mandheerta aadanaha".

Sida laga soo xigtay FIR, intii uu socday howlgalkan, waxaa la xiray saddex qof oo u dhashay Shiinaha iyo labo Pakistani oo lagu eedeeyay in ay ku lug lahaayeen ganacsigan.

FIR ayaa intaa ku dartay in markii su'aalo la weydiinayay muwaadiniinta Shiinaha u dhashay ee la xiray la ogaaday in dhaqdhaqaaqyo noocaan oo kale ah ay ka socdaan goob kale oo ku taal Sector E-11. Intaa ka dib, tallaabo degdeg ah ayaa laga qaaday halkaas oo "Mandheerta lagu hayo weelal badan iyo talaajado laga soo saaray halkaas".

Sida ku cad qoraalka FIR, laba qof oo Pakistaniyiin ah ayaa sidoo kale laga xiray gurigaas waxaana la baarayaa ku lug lahaanshaha arrintan.

Sida lagu sheegay FIR, marka laga soo tago dhammaan dadka kor ku xusan, muwaadin kale oo Shiineys ah ayaa sidoo kale la xiray, waxaana la baarayaa doorkii uu ku lahaa arrintan oo dhan.

FIR waxa lagu diwaan galiyay Qaybta 109 ee Xeerka Ciqaabta Pakistan oo ay la socoto Qaybaha 11 iyo 12 ee Xeerka Gudbinta Unugyada Bini'aadamka, 2010 Qaybahaan waxay bixiyaan xabsi ilaa toban sano ah iyo ganaax ilaa Rs 10 lakh marka lagu xukumo.

Maxaa lagu ogaaday baaritaanka?

Sida laga soo xigtay FIA, waxay sameeyeen koox baarta arrinta.

Sarkaal ku lug lahaa baaritaanka ayaa u sheegay BBC-da, "FIA waxay horey u qaadday dhowr tallaabo oo ka dhan ah tallaalidda sharci darrada ah ee xubnaha aadanaha, laakiin tani waa kiiskii ugu horreeyay ee shabakad abaabulan oo ka ganacsata mandheerta aadanaha oo si caalami ah loo qabtay, laguna qabtay in ka badan 500 oo kiilo garaam oo mandheer ah intii lagu jiray weerarka. Faahfaahin dheeraad ah ayaa la bixin doonaa inta baaritaanku socdo".

Sidan oo kale, war-saxaafadeed ay soo saartay FIA ayaa lagu sheegay in "Qalabka farsamaynta iyo alaabada la dhammeeyay laga soo helay eedaysanaha."

Dhinaca kale, Sarkaalka Kormeerka HOTA Hina Kanwal ayaa u sheegtay BBC-da in baaritaan hordhac ah uu shaaca ka qaaday in eedaysanayaashu ay ka iibsanayeen mandheerta isbitaallada Islamabad iyo Rawalpindi qiimo dhan Rs 800 mandheer kasta. Intaa waxaa dheer, ujeedadu waxay ahayd in mandheerta la qabtay loo dhoofiyo dibadda.

Saraakiisha Kormeerka HOTA Hina Kanwal iyo Sardar Ali ayaa ku biiray saraakiisha FIA weerarkan.

Sida laga soo xigtay Hina Kanwal, FIA waxay sheeganeysaa in mandheerta la helay uu qiimaheedu yahay laaluush dhan ruubi, laakiin wax la taaban karo lagama sheegi karo arrintan.

Wuxuu sheegay in eedeysanuhu uu markii hore ku adkeystay inaysan ahayn mandheerta aadanaha laakiin ay ahayd mandheerta idaha oo ay rabeen inay dibadda u diraan si loogu isticmaalo ganacsi. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu ku andacooday in intii lagu jiray su'aalaha, eedeysanuhu uu qirtay inay ahayd mandheerta aadanaha. Waxaa la xasuusan karaa in "sida waafaqsan sharciga Bakistaan, qirashada la sameeyo inta lagu guda jiro su'aalaha aysan qiimo lahayn haddii aan maxkamad la horkeenin".

Wuxuu kaloo sheegay in muunado loo diray shaybaarka si loo helo warbixinta kama dambaysta ah ee arrintan, halka Maamulaha HOTA Fazal Molla iyo Wasiirka Caafimaadka Mustafa Kamal ay sidoo kale soo saareen tilmaamo arrintan la xiriira.

Waa maxay Mandheer?

Sida laga soo xigtay Mayo Clinic oo ah xarun caafimaad oo ku taalla Ameerika, mandheertu waa xubin ku sameysanta ilmo-galeenka hooyada xilliga uurka waxayna ku xiran tahay ilmaha iyada oo la sii marayo tuubada xuddunta.

"Iyadoo la soo marayo tubada xuddunta, mandheertu waxay siisaa ogsijiin iyo nafaqooyinka ilmaha waxayna ka saartaa wasakhda dhiigga ilmaha".

Sida laga soo xigtay Mayo Clinic, xaaladda dhalmada caadiga ah, mandheertu waxay sidoo kale ka soo baxdaa isla dariiqa waqti ka dib waxaana loo yaqaan heerka saddexaad ee foosha. Si kastaba ha noqotee, haddii ilmuhu ku dhasho qaliin ama qaybta C-section (cesarean), markaa kiiskaas dhakhaatiirtu waxay mandheerta ka soo saaraan ilmo-galeenka hooyada isla habkaas.

Sida uu qabo dhaqtarka haweenka ee Dr. Sadaf Tariq, mandheerta asal ahaan waa qayb ka mid ah uurjiifka.

"Waa xubin ku meel gaar ah oo jirka bini'aadamka ah, si dabiici ah ayaa loo habeeyey xiriirka hooyada iyo uurjiifka, waxaana la saaraa xilliga dhalashada, sababtoo ah waxay noqotaa mid aan loo baahnayn wixii markaa ka dambeeya".