Magaalada ku taalla Scotland ee u baahan muhaajiriinta

Dukaan cusub ayaa bishii May laga furay waddada ganacsiga ee High Street ee magaalada Greenock, oo muddooyinkii dambe hoos u dhac dhaqaale ka jiray.

Dukaanka oo lagu magacaabo 'An African Store' ayaa magaalada Scottish-ka ah u keenay qayb ka mid ah dhaqanka iyo cuntooyinka Nigeria, isaga oo iibinaya baradho yam ah, muuska plantain-ka, okra iyo kalluunka catfish-ka.

Laakiin tani ma aha dukaanka kaliya ee Afrikaanka ah ee halkaas ku yaalla. Dukaanka kale ayaa dhowr mitir oo keliya u jira, waxaana uu daboolaa baahiyaha dadka deegaanka oo ay tiradoodu iyo kala duwanaanshahoodu sii kordhayaan.

Dadka deegaanka ayaa sheegay in shan sano ka hor ay Greenock ahayd meel aan si badan loogu arki jirin dadka madow. Hase yeeshee, hadda boqolaal Afrikaan ah iyo qaxooti ah ayaa halkaas deggan.

Golaha deegaanka ayaa dhab ahaantii qorsheynaya in uu dhiirrigeliyo in dad badan ay yimaadaan oo degaan qaybtan galbeedka Scotland, si loo joojiyo hoos u dhaca joogtada ah ee tirada dadka magaalada.

"Dadka reer Scotland waa dad aad u wanaagsan oo si furan u soo dhaweeya dadka kale," ayay tiri Christiana Omilana, oo ah milkiilaha dukaanka Annick, taas oo UK timid sannadkii 2021.

Waxay intaas ku dartay: "Marka ay jiraan fursado shaqo, dadka soo-galootiga ah iyaga ayaa iskood u imanaya."

Tirada dadka ku nool Inverclyde ayaa hoos u dhacday 22,000 tan iyo sannadkii 1981. Tirada dadka hadda ku nool deegaanka ayaa ah 78,000, waxaana la saadaalinayaa in ay 16% kale hoos u dhacdo labadaatanka sano ee soo socda.

Wax ka qabashada hoos u dhaca tirada dadka ayaa ah mudnaanta koowaad ee golaha deegaanka. Si arrintan wax looga qabto, goluhu wuxuu doonayaa in marka hore dadka deegaanka lagu dhiirrigeliyo inay halkaas sii joogaan, halka dhinaca kalena uu doonayo in deegaanka lagu soo jiito dad cusub.

Sunday, oo ah macmiil ka dukaamaysanayay Annick Store, ayaa dhowaan deegaanka uga soo guuray Devon. Wuxuu sheegay in Greenock ay tahay magaalo "qurux badan oo dadka deggani ay saaxiibtinimo leeyihiin".

Wuxuu shaqo ka bilaabay isbitaal ku yaalla Glasgow, wuxuuna Greenock u yimid maadaama xaaskiisu ay ka shaqeyso isbitaalka deegaanka ee Inverclyde Royal.

"Haddii golaha deegaanku abuuro fursado shaqo, wax walba way iska beddeli lahaayeen Greenock, sababtoo ah dadka Afrikaanka ah ayaa doonaya inay halkan yimaadaan," ayuu yiri Sunday.

Inta badan dadka Afrikaanka ah ee ku nool Greenock waxay ka shaqeeyaan ama wax ka bartaan Glasgow ama Paisley, waxayna Greenock u doorteen qiimaha nolosha oo ka jaban.

Qaar badan oo ka mid ah waxay dalka ku yimaadeen fiisooyin shaqo oo xirfadlayaasha ah, oo loo yaqaan fiisooyinka kafaala-qaadka, waxaana ay gacan ka geysanayaan buuxinta baahida shaqaale ee waaxyaha caafimaadka iyo daryeelka.

Istaraatiijiyadda kobcinta dadka ee golaha deegaanka Inverkeithing waxay ku dhisan tahay in dadkaasi lagu dhiirrigeliyo inay si joogto ah halkaas u degaan, sidoo kalena deegaanka lagu soo jiito muhaajiriin kale oo sharci ah iyo dadka haysta xaaladda qaxootinimo.

Si kastaba ha ahaatee, fursadaha shaqo oo yar ayaa ah sababta ugu weyn ee dhibaatooyinka magaalada.

"Magaaladu waxay isu beddeshay meel cidlo ah. Waxba halkan kama jiraan. Ma jiraan wax la sameeyo, dukaamo ku filan iyo shaqooyin toona," ayay tiri Tiffany, oo ah haweeney deegaanka ah oo aan kula kulannay koox ay isugu yimaadaan waalidiinta iyo carruurta yaryar.

Tiffany oo 29 jir ah ayaa Greenock uga tagtay shaqo darteed, balse markii dambe ayay ku soo laabatay si ay ilmaheeda u koriso. Hadda waxay sheegtay inay mar kale ka fikirayso inay magaalada ka guurto.

"Waxaan ku dhibtoonayaa inaan helo shaqo ku habboon waajibaadkayga daryeelka ilmaha iyo baahiyahayga. Xitaa waxaan ka fikiray inaan halkan uga guuro oo aan u wareego Paisley, sababtoo ah halkaas waxaa ka jira wax badan oo la sameeyo," ayay tiri.

Taariikhda warshadaha ee Greenock waxay leedahay taariikh gaar ah. Qarnigii 19-aad, magaalada waxaa loogu naanaysi jiray 'Sugaropolis', maadaama ay ahayd xarun weyn oo caalami ah oo lagu sifeeyo sonkorta. Sidoo kale, muddo ku dhow 300 sano, waxaa magaalada xeebeedka ah lagu dhisay kumannaan markab.

Waqtiyadii dambe, shirkadda kombiyuutarrada ee IBM ayaa xarun ku dhow Greenock ka shaqaaleysiisay in ka badan 5,000 qof, balse xaruntaasi waxay gebi ahaanba xidhantay sannadkii 2016.

Intaas waxaa dheer, afartii sano ee la soo dhaafay waxaa magaalada laga waayay 1,500 shaqo oo kale. Shirkado ay ka mid yihiin Amazon iyo EE, iyo kuwo kale oo badan, ayaa hawlahooda u wareejiyay meelo kale.

Toddobaadkan oo keliya, warshad maraakiibta dhista oo deegaanka ku taalla ayaa ku dhawaaqday inay shaqada ka cayrinayso ku dhowaad rubuc shaqaalaheeda.

Dhanka kale, taageerayaasha kooxda kubadda cagta ee Greenock Morton ayaa sameeyay sanduuq dhaqaale oo loogu talagalay badbaadinta kooxda, taas oo wajahaysa dhibaato dhaqaale.

Arrimahan ayaa magaalada ka dhigay mid dhaqaale ahaan tabar daran. Sidaas darteed, Ra'iisul Wasaaraha Scotland, John Swinney, ayaa la filayaa inuu bishan booqdo Greenock si uu si toos ah u dhageysto dhibaatooyinka ay dadka deegaanka qabaan.

Inkastoo Afrikaan badan ay shaqooyin ka heleen waaxyaha caafimaadka iyo daryeelka bulshada, haddana dadka deegaanka iyo qaxootiga ayaa mararka qaar ku adag inay helaan fursado shaqo.

"Marka shaqooyinku meesha ka baxaan, dadkuna way ka tagaan," ayay tiri Muriel, oo ka mid ah dadka waayeelka ah ee lagu arkay maqaayadda bulshada ee Lyle Gateway, oo ku dhow High Street.

Tirada dadka dibadda uga soo guuraya Worklaid ayaa saddex laabmay sannadihii u dambeeyay, iyadoo tan iyo 2023 ay sannad kasta halkaas yimaadaan ku dhowaad 750 qof.

Deegaanka ayaa hadda hoy u ah boqolaal muhaajiriin Afrikaan ah, iyo sidoo kale qaxooti ka yimid Ukraine, Afghanistan iyo dalal kale oo badan. Qaar badan oo ka mid ah dadkaasi waxay sheegayaan in waayo-aragnimadooda deegaanka ay tahay mid wanaagsan.

Qorshaha kobcinta tirada dadka, golaha deegaanka ayaa dadka u baahan siinaya casharro lagu barto luuqadda Ingiriisiga, sidoo kalena ka caawinaya inay helaan shaqooyin xirfadahooda ku habboon.

Intaa waxaa dheer, dugsiyada ayaa la taageerayaa si ay u bixiyaan waxbarasho loo dhan yahay oo ka hortagta cunsuriyadda.

Mo Al-Malrashid ayaa Greenock yimid sannadkii 2018-kii isaga oo ah qaxooti ka yimid Suuriya, mana uusan aqoonin xitaa hal eray oo Ingiriisi ah.

Wuxuu sheegay inuu halkaas ka helay bulsho taageero u fidisay, isla markaana, kaddib markii uu dadaal badan ku bixiyay waxbarashadiisa, uu hadda macallin ka yahay goob jimicsi oo deegaanka ku taalla.

"Mar walba waxaa jiray dad diyaar u ahaa inay i caawiyaan," ayuu yiri.

Deegaanno kale oo ka tirsan gobolka ayaa sannadaha soo socda wajihi doona hoos u dhac ku yimaadda tirada dadka, sida ka jira Inverclyde.

Waxaa la filayaa in tirada dadka ku nool Scotland, Wales iyo Northern Ireland ay bilaabaan inay hoos u dhacaan tobanka sano ee soo socda.

Stephen McCabe, oo ku dhowaad si joogto ah tan iyo 2007-dii hoggaaminayay golaha deegaanka Inverclyde ee ay xisbiga Labour-ku hoggaamiyaan, ayaa aaminsan in qorshaha lagu kordhinayo tirada dadka uu hadda bilaabay inuu natiijo keeno.

Wuxuu sheegay in tirada dadka deegaanka ay xasilloonayd labadii sano ee la soo dhaafay, arrintaas oo uu sheegay inay inta badan sabab u tahay dadka dibadda uga soo guuraya.