Maxay dawladda Hindiya u weydiisatay dadka inaysan muddo sannad ah dahab iibsan?

Hindiya ayaa muwaadiniinteeda ugu baaqday inay joojiyaan iibsashada dahabka muddo sannad ah.

"Wanaagga dalka dartii, waa inaan go'aansanno in hal sano, xitaa haddii ay jiraan dhacdooyin gudaha ah, ma iibsan doono dahab dahab ah" ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Narendra Modi May 10.

"Wadaniyadu maaha oo kaliya inaad diyaar u noqotaan inaad naftiina u hurtaan xuduudka, waqtiyadan waa inaan si xilkasnimo leh u noolaano, oo aan gudano waajibaadkeena shaqo ee qaranka ee nolol maalmeedkeena" ayuu raaciyay.

Saddex maalmood ka dib, Hindiya waxay sidoo kale kor u qaadday tariifadaha soo dejinta ee dahabka min 6% ilaa 15%.

Waxaa xusid mudan in ay Soomaali badan ku xiran yihiin ganacsiga iyo iibka dahabka ee Hindiya.

Way adag tahay in qiyaaso suuqa labaad ee dahabka ugu weyn adduunka, labadaba dahabka iyo maalgashiga. Sannad-maaliyadeedkii u dambeeyay oo ku ekaa 31-kii Maarso waxa uu waddanku soo dhoofsaday 72 bilyan oo Doollarka Maraykanka ah oo macdan qaali ah.

Hindiya, dahabku sidoo kale wuxuu ka ciyaaraa door dhaqameed muhiim ah, maadaama inta badan loo bixiyo hadiyad aroos ah oo loo gudbiyo dhaxal ahaan.

Modi waxa uu sheegay in iibsiga dahabka ay ku baxayso lacag aad u badan oo qalaad xilli India ay durba wajahday sare u kaca qiimaha saliidda. Dalkaas ku yaalla Koonfurta Aasiya waxa uu soo dhoofsadaa in ka badan 85% baahida saliidda.

Qiimaha saliidda ayaa kor u kacay ilaa 70%, waana heerkii ugu sarreeyay ka dib markii uu billowday dagaalka Maraykanka iyo Israa'iil ee ka dhanka ah Iran iyo xiritaanka marin biyoodka Hormuz oo ah marin ganacsi oo muhiim ah kaas oo ku dhawaad 20% sahayda saliidda iyo gaaska dabiiciga ah ee dunidu ay maraan.

Kor u kaca qiimaha tamarta ayaa cadaadis saaraya dawladaha adduunka si ay u fuliyaan talaabooyinka badbaadinta tamarta.

Inkasta oo dalal badan ay diiradda saareen ilaalinta tamarta, Hindiya waxay u muuqataa inay tahay midda kaliya ee waydiisa muwaadiniinteeda inay yareeyaan kharashkooda dahabka.

Dahabku waxa uu ka noqday walaac dhaqaale oo ballaaran Hindiya, maadaama dahabka iyo saliidda la soo dejiyo inta badan lagu bixiyo doolarka Maraykanka.

Baahida dollarka ee kor u kacday ayaa wiiqi karta lacagta Rupee-ga Hindiya oo iyadu hoos u dhacday 5% marka loo eego dollarka sanadkan. Hoos u dhacan wuxuu dhalin karaa cadaadis sicir barar.

Mid ka mid ah dahablayaasha ku sugan caasimadda Abhishek Agarwal ayaa sheegay in ganacsatadu ay ka cabsi qabaan in aysan sii noolaan karin haddii dadku joojiyaan iibsashada dahabka.

Badeecadaha aan daruuriga ahayn ee la soo waarido

In ka badan 90% dahabka Hindiya waa la soo dhoofiyaa, Professor Sundaravalli Narayanaswami, oo ah maamulaha Xarunta Siyaasadda Dahabka Hindiya ee Machadka Maareynta Hindiya ee Ahmedabad ayaa sida BBC u sheegay.

"Sanad kasta waxa la soo dejiyaa inta u dhaxaysa 600 ilaa 700 oo tan oo dahab ah, dhoofintana aad bay u yar tahay, markaa dahabkani waxa uu ku ururay guryaha" ayuu yiri.

Inta badan waxaa la sheegaa in haweenka Hindiya ay leeyihiin ku dhawaad 11% dahabka adduunka, inkastoo tiradan ay adag tahay in la xaqiijiyo oo qiyaasuhuna ay kala duwan yihiin.

Hindiya iyo adduunka oo dhan, qaar badan ayaa u arka dahabka maalgashi aamin ah waqtiyada hubaal la'aanta, taasoo la micno ah in baahidaasi ay sii ahaan karto mid sare xitaa inta lagu jiro dhibaatooyinka dhaqaale.

Qiimaha dahabka ayaa si aad ah u kacay sannadihii u dambeeyay, isagoo kor u dhaafay US$5,000 wiqiyaddii markii ugu horreysay bishii Janaayo.

Dahabku waa qiyaastii 9% biilka soo dejinta Hindiya. Laakiin si ka duwan saliidda, guud ahaan looma tixgeliyo inay muhiim tahay, maadaama ugu horrayn lagu soo iibsado dahab ama maalgashi, halkii wax soo saarka warshadaha.

Waagii hore, Hindiya waxay isku dayday in ay niyad jabiso dahabka xad-dhaafka ah ee soo dejinta inta lagu jiro waqtiyada dhibaatooyinka dhaqaale iyada oo kordhinaysa canshuuraha soo dejinta iyo kor u qaadida fursadaha maalgashi ee kale ee aan ku lug lahayn qabashada dahabka.

Saamayn noocee ah ayey yeelanaysaa

Ka sokow joojinta iibsashada dahabka, Modi wuxuu sidoo kale ku booriyay dadweynaha inay isticmaalaan gaadiidka dadweynaha, gawaarida la isla raaco, shaqada guriga laga soo shaqeeyo, iyo inay xaddidaan safarka dibadda ee aan muhiimka ahayn si loo yareeyo isticmaalka shidaalka.

Wuxuu ugu baaqay qoysaska inay yareeyaan isticmaalka saliidda cuntada, wuxuuna ka codsaday beeralayda inay yareeyaan isticmaalka bacriminta.

Dawladaha kale ee adduunka ayaa sameeyay tallaabooyin la mid ah si wax looga qabto sicir bararka shidaalka.

Tusaale ahaan, Sri Lanka waxay dejisay nidaamka kootada shidaalka ee baabuurta waxayna waydiisatay hay'adaha dawladda inay yareeyaan isticmaalka tamarta; Thailand, dadka waxaa loogu baaqay inay isticmaalaan qaboojiyaha in yar.

Masar ayaa horay u amartay in la xiro dukaamada iyo maqaayadaha, halka Mozambique ay kula talisay muwaadiniinteeda inay ka shaqeeyaan guriga.

Laakin baaqa Modi ee ah in dadku ay joojiyaan gadashada dahabka waa "wax aan caadi ahayn," ayuu yiri Hamad Hussain oo ka tirsan shirkadda cilmi-baarista Capital Economics.

"Marka laga hadlayo Hindiya, taasi waxaa lagu sharaxay xaqiiqda ah in ay soo dejiso dahab aad u badan, taas oo ka dhigan qayb muhiim ah oo ka mid ah biilka soo dejinta. Markaa, qaab ahaan, macno ayey samaynaysaa, "ayuu yiri.

Dhaqaale yahannadu waxay ku kala qaybsan yihiin in hoos u dhaca suurtagalka ah ee baahida Hindiya ay saameyn weyn ku yeelan doonto qiimaha dahabka adduunka.

Si kastaba ha ahaatee, Sebastien Tillett, oo ka socda hay'adda la-talinta Oxford Economics, ayaa aaminsan in saameyntu ay noqon doonto "mid yar" sababtoo ah qiimaha ayaa hadda aad u saameeya baahida maalgashadayaasha iyo hubanti la'aanta juqraafiga.

Waxa uu sidoo kale shaki ka qabaa in codsiaga Modi ee Hindida uu saameyn weyn ku yeelan doono kharashka dahabka ee dalka.

"codsiyada loo jeedinayo dadweynaha waxay yeelan karaan xoogaa saameyn ah, laakiin waxay u badan tahay inay dib u dhigaan ama wax ka beddelaan iibsiyada halkii ay tirtiri lahaayeen" ayuu yiri, isagoo raaciyay in dahabku uu weli "si qoto dheer ugu qotomo dhaqanka Hindida iyo kaydinta qoyska".

Sida laga soo xigtay saraakiisha dawladda iyo warshadaha, kororka hore ee tariifadaha soo dejinta dahabka ee 2013 ayaa la xiriira sare u kaca tahriibka iyo ganacsiga sharci darrada ah.

Falanqeeyayaasha qaar ayaa ku tilmaamay rafcaanka Modi inuu yahay "tilaabada ugu adag" ee lagu dhawaaqay ilaa hadda si looga jawaabo kor u kaca qiimaha tamarta, halka hogaamiyaha mucaaradka Rahul Gandhi uu sheegay in dowladdu "ay mas'uuliyadda u wareejinayso dadka".

Qaar ka mid ah xubnaha qaybta dahabka ee Hindiya ayaa codsaday kulan toos ah oo ay la yeeshaan dowladda si xal loogu helo.

"Haddii ay ahaan lahayd laba bilood oo keliya, waxaa laga yaabaa inaan xamili karno, laakiin sannad dhan ayaa aad u badan," ayay tiri dahable kale, Shweta Gupta. "Sidee ayaanu u bixinaa mushaarka shaqaalaheena"?