آمریکا و بلاروس در آستانه «یک معامله بزرگ»؛ آیا اروپا و روسیه نگران هستند؟

دونالد ترامپ از یک «توافق عظیم» برای واردات کود پتاس از بلاروس سخن گفته است؛ توافقی که در صورت تحقق، نه تنها می‌تواند بخشی از تحریم‌های اعمال‌شده علیه مینسک را تحت تاثیر قرار دهد، بلکه پیامدهای مهمی برای روابط آمریکا با اتحادیه اروپا، روسیه و حتی اوکراین خواهد داشت. د

دونالد ترامپ گفته است کار روی «توافقی عظیم» برای تأمین کود پتاس از بلاروس، با شرایطی بهتر از واردات فعلی از کانادا، در جریان است.

جان کول، فرستاده ترامپ، پس از سفر به مینسک در اوایل سپتامبر، به لیتوانی و لتونی رفت تا این دو کشور بالتیک را متقاعد کند اجازه دهند محموله‌های کود بلاروس از بنادرشان صادر شود؛ در چارچوب توافقی که آزادی شمار بیشتری از زندانیان سیاسی در بلاروس را نیز در پی خواهد داشت.

تحلیلگران مستقل بلاروس نسبت به آمادگی اتحادیه اروپا برای لغو بخشی از تحریم‌هایش به‌منظور امکان‌پذیر کردن ترانزیت پتاس، ابراز تردید کردند.

آن‌ها همچنین بر مخالفت احتمالی روسیه با هرگونه توافق جدی میان مینسک و واشنگتن تاکید کردند.

یکی از تحلیلگران مطرح کرد که اگر گزینه ترانزیت پتاس از کشورهای بالتیک عملی شود، ممکن است راه برای عبور غلات اوکراین از بلاروس و صادرات آن از بنادر بالتیک نیز باز شود.

چه اتفاقی افتاد؟

دونالد ترامپ روز ۲۱ سپتامبر در شبکه اجتماعی خود نوشت که آمریکا در حال کار روی «توافقی عظیم» برای خرید پتاس از بلاروس، یکی از تولیدکنندگان بزرگ کود در جهان، است. او افزود: «قیمت آن به‌طور قابل‌توجهی کمتر از مبلغی خواهد بود که در حال حاضر به کانادا می‌پردازیم؛ خبری بسیار خوب برای کشاورزان و دامداران ما.»

این اعلام چند روز پس از سفر جان کول، فرستاده او، به مینسک صورت گرفت؛ سفری برای آزادی ۲۵ زندانی سیاسی دیگر در ازای لغو تحریم‌های برخی شرکت‌های دولتی بلاروس. تعداد نسبتا کم آزادشدگان و لحن غیرمنتظره و سازش‌ناپذیر الکساندر لوکاشنکو این گمانه را برانگیخت که دو طرف نتوانسته‌اند بر سر مسائل کلیدی به توافق برسند.

کول روز ۱۶ سپتامبر مینسک را با وعده ادامه تلاش برای بهبود روابط آمریکا و بلاروس و امید به آزادی صدها نفر «ظرف حدود یک ماه» ترک کرد. سپس به لیتوانی و لتونی رفت تا درباره امکان ترانزیت پتاس بلاروس از بنادر این دو کشور در دریای بالتیک گفت‌وگو کند.

کول به نیویورک تایمز گفت مذاکرات درباره توافق احتمالی پتاس در مرحله پیشرفته‌ای قرار دارد و ممکن است در نهایت، پس از هماهنگی با لیتوانی و لتونی، امکان ارسال کودهای پتاس بلاروس به آمریکا را فراهم کند.

مقام‌های ارشد در ویلنیوس و ریگا از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کردند، اما بر پایبندی کشورهایشان به ادامه تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه بلاروس تأکید کردند.

پیش از سفر کول، لوکاشنکو گفته بود بلاروس محموله‌ای پتاس برای آمریکا آماده کرده و حاضر است قراردادهای سال آینده را بررسی کند.

پس از این سفر، لوکاشنکو روز ۲۱ سپتامبر از علاقه آمریکا به کودهای پتاس سخن گفت، اما اعلام کرد بلاروس حجم مازادی برای عرضه به بازارهای غربی ندارد، چون «برای همه تولیدات از قبل قرارداد بسته شده است». با این حال، تحلیلگران بلاروسی این اظهارنظر را صرفا شگردی بازاریابی دانستند.

آیا توافقی در راه است؟

دمیتری هالکو، روزنامه‌نگار تبعیدی که به انتقادهای تند از ترامپ شهرت دارد، در فیس‌بوک نوشت که پیام رئیس‌جمهور آمریکا نشان می‌دهد زندانیان سیاسی بلاروس هیچ اهمیتی برای او ندارند و صرفا از لوکاشنکو به‌عنوان «ابزاری در جنگ احمقانه‌اش با کانادا» و برای اهداف پوپولیستی استفاده می‌کند. هالکو هشدار داد: «گمان می‌کنم این بی‌ضررترین بخش "توافق" باشد. افشاگری‌های بدتری در راه است.»

الکساندر کلاسکوفسکی، تحلیلگر سیاسی، در بررسی پیام ترامپ برای وب‌سایت زرکالو گفت واشنگتن آشکارا علاقه زیادی به توافق پتاس با مینسک دارد، چون آمریکا در بحبوحه اختلاف تعرفه‌ای با کانادا، اکنون ۸۵ درصد کودهای پتاس خود را از این کشور وارد می‌کند.

به گفته کلاسکوفسکی، اکنون می‌توان انتظار داشت آمریکا فشار بر اروپا را برای اجازه دادن به «ترانزیت ارزان» از مسیر کشورهای بالتیک افزایش دهد؛ در حالی که لوکاشنکو می‌کوشد آمریکایی‌ها را به اقدام سریع‌تر ترغیب کند و قیمت را بالا ببرد.

والری کاربالویچ، ناظر سیاسی، به تلویزیون بلست، مستقر در لهستان، گفت کود بلاروس تنها در صورتی می‌تواند ارزان‌تر از کود کانادا باشد که کشورهای اتحادیه اروپا با لغو برخی تحریم‌ها موافقت کنند؛ چیزی که در حال حاضر محتمل به نظر نمی‌رسد.

او خاطرنشان کرد که رهبران لیتوانی و لتونی پس از دیدار با کول، هیچ اشاره‌ای به کاهش تحریم‌های بلاروس نکردند. به همین دلیل، او «هیچ راه‌حل واقع‌بینانه‌ای» برای مشکل ترانزیت نمی‌بیند. کاربالویچ همچنین بر تلاش لوکاشنکو برای «تقویت موقعیت چانه‌زنی خود در برابر خریداران احتمالی» تاکید کرد.

آرتیوم شرایبمن، تحلیلگر سیاسی، در تلگرام مطرح کرد که پیام ترامپ، مانند برخی دیگر از پیام‌هایش، ممکن است در عمل به هدف او آسیب بزند و بعید است اتحادیه اروپا را به ابتکار ترانزیت پتاس متمایل‌تر کند: «ترامپ مستقیما پتاس بلاروس را به فشار آوردن بر کانادا در اختلافات تعرفه‌ای پیوند می‌دهد. اتحادیه اروپا در ماه‌های گذشته به کانادا نزدیک‌تر نشده است که حالا به ترامپ در جنگ تجاری علیه آن کمک کند.»

اوکراین چه نقشی در این میان دارد؟

ایگور تیشکویچ، تحلیلگر بلاروسی ساکن اوکراین، در فیس‌بوک مطرح کرد که اگر فشار آمریکا بر اروپا برای اجازه دادن به ترانزیت پتاس نتیجه بدهد و لوکاشنکو به یک «شریک قابل قبول» تبدیل شود، ممکن است راه برای استفاده اوکراین از مسیر ترانزیتی بلاروس نیز باز شود تا غلات خود را از طریق بنادر لیتوانی و لتونی صادر کند.

او افزود این گزینه برای همه طرف‌های درگیر سودآور خواهد بود و به دلیل یکسان بودن عرض خطوط راه‌آهن، از انتقال غلات از مسیر لهستان یا رومانی آسان‌تر است. به گفته او، اگر دونالد ترامپ و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در دیدارهای این هفته خود در نیویورک نتوانند بر سر آتش‌بس دریایی با روسیه به توافق برسند، این طرح می‌تواند حتی عملی‌تر نیز به نظر برسد. تیشکویچ همچنین گفت گفت‌وگوها درباره موضوع صادرات غلات احتمالا تا اواسط اکتبر ادامه خواهد یافت.

واکنش روسیه چه خواهد بود؟

تیشکویچ در مطلب دیگری گفت «توافق بزرگ میان لوکاشنکو و ترامپ» و تعرفه‌های احتمالی تازه آمریکا بر واردات از روسیه، از جمله کود، ممکن است فرصت‌های تازه و امیدبخشی برای تولیدکنندگان کود نیتروژنی بلاروس ایجاد کند؛ تولیدکنندگانی که برخلاف همتایان روسی خود، در حال حاضر تحت تحریم آمریکا هستند.

با این حال، او پیش‌بینی کرد که کرملین از جایگزینی احتمالی کالاهای روسی با محصولات بلاروسی «خوشش نخواهد آمد» و «برای جلوگیری از چنین سناریویی اقداماتی خواهد کرد».

الکساندر کلاسکوفسکی نیز هشدار داد که توافق پتاس میان بلاروس و آمریکا بعید است خوشایند روسیه باشد؛ کشوری که خود یکی دیگر از بازیگران عمده بازار جهانی کود است.