«ما شما را تنها گذاشتیم»؛ روایت ژنرال‌های آمریکایی از زمستان سخت اوکراین

حاشیه‌ای خاکستری و بی‌نام‌ونشان در ورشو، سالی یک‌بار به کانون توجه سیاست اروپا تبدیل می‌شود.

در اینجا، در یک هتل چهارستاره، مجمع امنیتی ورشو برگزار می‌شود؛ رویدادی که صدها رهبر سیاسی و چهره‌های جامعه مدنی را از دو سوی اقیانوس اطلس گرد هم می‌آورد. این مجمع پس از داووس و مونیخ، سومین نشست مهم از این نوع در اروپا به شمار می‌رود.

معمولا همه‌ چیز در آن آرام و بدون شگفتی پیش می‌رود.

اما امسال برای نخستین بار، مجمع در حالی آغاز شد که آژیر هشدار هوایی در ورشو به‌طور آزمایشی به صدا درآمد.

فقط دو روز پیش از آغاز کنفرانس نیز دونالد ترامپ از توافق آمریکا برای خرید گازوئیل از روسیه خبر داده بود و روز بعد، آغاز آتش‌بس انرژی میان کی‌یف و مسکو را اعلام کرد. با این حال، روسیه همچنان به حملات خود به زیرساخت‌های انرژی کی‌یف ادامه داد.

رسانه‌های آمریکایی گفتند اگر مقام‌های اوکراین حاضر نشوند حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه را متوقف کنند، دولت آمریکا تهدید کرده دسترسی کی‌یف به اطلاعات شناسایی آمریکا را قطع خواهد کرد.

چند روز بعد، این پیش‌بینی‌ها به واقعیت پیوست: همان‌طور که زلنسکی گفته بود، ایالات متحده اوکراین را از پرتاب موشک‌های بالستیک روسیه مطلع نکرد و همچنین استفاده از استارلینک را محدود ساخت.

قرار بود توافق آمریکا و روسیه بر سر گازوئیل و همچنین آتش‌بس در بخش انرژی که ترامپ در ۱۲ اکتبر اعلام کرد، فضای این مجمع را به‌کلی دگرگون کند و برگزارکنندگان و سخنرانان اصلی را وادار سازد متن سخنرانی‌هایی را که از پیش آماده شده اما حالا دیگر کهنه و از رده خارج به نظر می‌رسیدند، بازنویسی کنند.

با این حال، انگار با عبور از دروازه این هتل وارد واقعیتی متفاوت می‌شدید؛ واقعیتی که در آن اوکراین از حمایت تضمین‌شده غرب به رهبری آمریکا برخوردار است، ناتو اتحادی بسیار مستحکم است و تعهدهای شرکا با تغییر شرایط سیاسی زیر سوال نمی‌روند.

«اگر دست من بود، همه پالایشگاه‌های نفت روسیه را به آتش می‌کشیدم»

در هر دو روز مجمع، بیشترین توجه متوجه شرکت‌کنندگان آمریکایی بود.

اما عجیب آن‌که تقریبا هیچ‌کس از آنها درباره چرخش ناگهانی سیاست دولت آمریکا به سوی روسیه سوالی نمی‌پرسید. گویی همه ترجیح می‌دادند مهم‌ترین موضوع حاضر در بحث را نادیده بگیرند. گویی برنامه آمریکا برای خارج کردن ۲۵ تا ۴۰ هزار نیروی نظامی از اروپا اصلا وجود ندارد.

انگار توافقی برای گازوئیل میان آمریکا و روسیه هم وجود نداشته است؛ توافقی که بر اساس آن قرار است روسیه فورا ۲/۲۵ میلیون بشکه گازوئیل به ایالات متحده تحویل دهد. هرچند این رقم از مصرف روزانه آمریکا، که ۲/۹۴ میلیون بشکه برآورد می‌شود، کمتر است، اما همین توافق موجب شده تحریم‌های آمریکا به‌طور موقت تعلیق شوند.

گویی آمریکا هرگز اوکراین را متهم نکرده بود که حملاتش به پالایشگاه‌های نفت روسیه، نه جنگ با ایران، عامل کمبود گازوئیل در آمریکا بوده است.

برعکس، سخنرانان آمریکایی با یکدیگر رقابت می‌کردند تا بیشتر از مقاومت و شجاعت مردم اوکراین و مهارت و خلاقیت ارتش این کشور تعریف کنند.

همه آنها همصدا خواستار افزایش حمایت از اوکراین بودند و تاکید می‌کردند که باید هر آنچه این کشور برای پیروزی بر روسیه نیاز دارد، در اختیارش قرار گیرد.

کیت کلاگ، فرستاده پیشین دونالد ترامپ در امور اوکراین، گفت باید به اوکراینی‌ها اجازه داد همان کاری را انجام دهند که به‌خوبی از عهده آن برمی‌آیند.

این ژنرال آمریکایی تنش میان کی‌یف و واشنگتن را صرفا بخشی از «جنگ لفظی» دانست که به گفته او، نهایتا به‌نوعی حل‌وفصل خواهد شد. او سپس افزود: «اگر جای اوکراینی‌ها بودم، تک‌تک پالایشگاه‌های نفت روسیه را به آتش می‌کشیدم.»

به باور کلاگ، روسیه در جنگ اوکراین پیروز نخواهد شد.

او همین حرف را سال گذشته نیز در همین مجمع گفته بود و افزوده بود که اگر روسیه تصمیم بگیرد با ناتو وارد جنگ شود، در آن جنگ هم پیروز نخواهد شد.

آن زمان، استدلال اصلی او این بود که روسیه در بهترین حالت بتواند حدود ۱۰۰ جنگنده نسل پنجم فراهم کند، در حالی که تنها پنج کشور اصلی اروپا در مجموع حدود ۴۰۰ فروند از این جنگنده‌ها در اختیار دارند.

«به ما می‌گویند برگ‌های برنده‌مان را رو نکنیم»

با این حال، تنها یک سال پیش، آمریکا به‌طور منظم اوکراین را از پرتاب موشک‌های بالستیک روسیه مطلع می‌کرد. اما در ۱۲ اکتبر امسال، پس از تهدیدها درباره قطع دسترسی به اطلاعات اطلاعاتی، برای نخستین بار چنین هشداری به اوکراین داده نشد؛ آن هم در شرایطی که اوکراین هیچ حمله‌ای به پالایشگاه‌های نفت روسیه انجام نداده بود.

آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، یکی از معدود شرکت‌کنندگان اوکراینی در این مجمع بود.

وزیر خارجه اوکراین، با احتیاط درباره درخواست آمریکا برای توقف حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه اظهار نظر کرد. او گفت: «در کمتر از دو سال، از مرحله‌ای که به ما می‌گفتند "هیچ برگ برنده‌ای در اختیار ندارید" به جایی رسیده‌ایم که می‌گویند برگ‌های برنده‌تان را بازی نکنید. این خود به‌تنهایی به رسمیت شناختن اوکراین است.»

آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، امضای توافق با روسیه را یک اشتباه راهبردی و تاریخی توصیف کرد؛ اشتباهی که به گفته او، اوکراینی‌ها بهای سنگین آن را می‌پردازند.

مجری این پنل که وزیر خارجه پیشین ایسلند بود، بر نبود هشدار درباره حملات بالستیک روسیه به کی‌یف تاکید کرد.

با این حال، دیپلمات ارشد اوکراین تاکید داشت که کشورش همچنان اطلاعات لازم را از شرکای خود دریافت می‌کند.

اما تنها چند دقیقه بعد، زلنسکی دقیقا برعکس آن را اعلام کرد: خیر، کی‌یف هیچ‌گونه هشدار قبلی از شرکایش دریافت نکرده بود؛ یعنی پیش از همه، از آمریکایی‌ها.

«اوکراینی‌ها این زمستان را با اراده‌ای قوی‌تر پشت سر خواهند گذاشت»

مهم‌ترین برنامه مورد انتظار مجمع، سخنرانی ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده عالی نیروهای متحد ناتو در اروپا، بود که قصد داشت از «نظریه پیروزی» خود رونمایی کند.

این یک راهبرد برای بازدارندگی روسیه بود، هرچند ژنرال در سخنرانی خود نام روسیه را مستقیما به زبان نیاورد.

«نظریه پیروزی» از سه بخش تشکیل می‌شود: متوقف کردن حمله اولیه، تضعیف و متوقف کردن پیشروی، و در نهایت درهم شکستن سامانه جنگی دشمن.

گرینکویچ تاکید کرد نباید خویشتنداری ناتو را با ضعف اشتباه گرفت.

او افزود اگر جنگی به ناتو تحمیل شود، هرچند این ائتلاف خواهان آن نیست، برای پیروزی بر مهاجم آماده است.

او گفت: «اگر کسی آن‌قدر بی‌خرد باشد که به ما حمله کند، خواهیم جنگید. حمله را متوقف خواهیم کرد و اجازه نخواهیم داد به هیچ‌یک از اهدافش، هرچه که باشند، دست یابد. کاری خواهیم کرد که هر حمله‌ای به هر یک از اعضای این ائتلاف، کاملا بی‌نتیجه و بی‌فایده باشد.»

البته هدف این راهبرد، شکست راهبردی سراسری روسیه در خاک خودش نیست و صرفا بر دفاع از اعضای ناتو متمرکز است.

در فضای این نشست، یک پرسش بیش از همه مطرح بود: اگر روسیه به کشورهای بالتیک حمله کند، ناتو با چه سرعتی درباره کمک به آنها تصمیم خواهد گرفت و آیا خواهد توانست به‌طور مشترک در برابر چنین حمله‌ای واکنش نشان دهد؟

با این حال، ژنرال گرینکویچ پاسخ داد که نیروهای آمریکایی هم‌اکنون در لهستان حضور دارند. او افزود که هرچند تصمیم درباره استقرار نیروها در نهایت تصمیمی سیاسی است، اما «هیچ‌کس نباید تعهد ایالات متحده به ناتو را زیر سؤال ببرد.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیرا ناتو را با یک «ببر کاغذی» مقایسه کرده بود.

ژنرال گرینکویچ نیز در کنار دیگر سخنرانان، از مقاومت اوکراینی‌ها در برابر تهاجم روسیه ستایش کرد و گفت آنها فقط دریافت‌کننده کمک‌های غرب نیستند، بلکه خود از تضمین‌کنندگان امنیت به شمار می‌روند.

او گفت: «اوکراینی‌ها کار فوق‌العاده‌ای انجام داده‌اند... خط مقدم تا حد زیادی تثبیت شده است. این دستاورد تا حد زیادی نتیجه روحیه جنگندگی اوکراینی‌ها و توانایی آنها در نوآوری است؛ آن هم با وجود تفاوت چشمگیر در شمار نیروها و منابعی که در اختیار دارند.»

او با اذعان به این‌ که حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی اوکراین «این زمستان را بسیار دشوار خواهد کرد» و تلاشی برای «شکستن اراده مردم اوکراین» خواهد بود، گفت انتظار دارد این راهبرد شکست بخورد.

او گفت: «از همان آغاز این جنگ، بسیاری اوکراینی‌ها را دست‌کم گرفته‌اند. من قصد ندارم همان اشتباه را تکرار کنم. آنها از این زمستان عبور خواهند کرد و با عزم و روحیه‌ای حتی قوی‌تر از آن بیرون خواهند آمد.»

این در حالی است که کی‌یف از همین حالا چندین بار طعم خاموشی‌های ناشی از حملات روسیه را چشیده و چشم‌انداز زمستان نیز چندان روشن به نظر نمی‌رسد.

«ما شما را تنها گذاشتیم»

در میان شرکت‌کنندگان اوکراینی این مجمع که بی‌بی‌سی با آنها گفت‌وگو کرده بود، این برداشت شکل گرفته بود که سخنان گرینکویچ بیشتر یادآور جمله معروف دمیتری مدودف، رئیس‌جمهور وقت روسیه، خطاب به بازنشستگان در سال ۲۰۱۶ بود: «دوام بیاورید، برایتان آرزوی موفقیت، روحیه خوب و سلامتی دارم.»

به نظر آن‌ها، در این سخنان درک کافی از وضعیت بسیار دشواری که اوکراین در آستانه زمستان با آن روبه‌روست وجود نداشت.

اما بن هاجز، فرمانده پیشین ارتش آمریکا در اروپا، ظاهرا درک بسیار بیشتری از این وضعیت داشت. ژنرالی که معمولا پرانرژی و خوش‌بین به نظر می‌رسد، این بار چهره‌ای گرفته و نگران داشت.

وقتی بی‌بی‌سی در حاشیه مجمع از او پرسید آینده اوضاع اوکراین را چگونه می‌بیند، پاسخ داد: «ما، آمریکایی‌ها، شما، اوکراینی‌ها، را رها کردیم.»

و با لبخندی تلخ افزود: «اما اروپا را دارید. آن‌ها می‌توانند و باید به شما کمک کنند.»

دیوید پترائوس، ژنرال چهار ستاره آمریکایی و رئیس پیشین سیا، نیز چندان خوش‌بین نبود.

او در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت: «من نه خوش‌بینم و نه بدبین؛ واقع‌گرا هستم.» به گفته او، در ادامه جنگ، اوکراینی‌ها با شرایط بسیار دشواری روبه‌رو خواهند شد.

با این حال، این ژنرال آمریکایی در نهایت معتقد است که اوکراین قادر خواهد بود بر روسیه غلبه کند.

مجمع امنیتی ورشو همان سالی تاسیس شد که روسیه به اوکراین حمله کرد، یعنی سال ۲۰۱۴.

شعار امسال آن همان شعار قدیمی «برای آزادی ما و شما» بود که لهستانی‌ها در قرن نوزدهم در حمایت از دکابریست‌های روس، گروهی از افسران و اصلاح‌طلبان مخالف حکومت تزاری، ابداع کرده بودند.

اگر این شعار را با واقعیت امروز تطبیق دهیم، معنایش این است که مبارزه اوکراینی‌ها برای آزادی خود نمی‌تواند در خلا انجام شود و سرنوشت اروپا نیز به نتیجه جنگ روسیه و اوکراین وابسته است.

هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که این جنگ بتواند تا زمستان پایان یابد؛ موضوعی که زلنسکی و ترامپ در ماه سپتامبر در نیویورک درباره آن صحبت می‌کردند.

پس از حضور در این مجمع در ورشو، این تصور شکل می‌گیرد که متحدان اروپایی آمریکا می‌کوشند تحولات نگران‌کننده در واشنگتن را نادیده بگیرند و فقط امیدوارند دو سال آینده را با کمترین هزینه ممکن پشت سر بگذارند.

در همین حال، اوکراینی‌ها همچنان همان جمله‌های آشنای ستایش‌آمیز درباره پایداری و روحیه جنگندگی خود را می‌شنوند؛ آن هم در شرایطی که واقعیت چیز دیگری است: جبهه‌ها تنها با تلاش‌هایی طاقت‌فرسا حفظ شده‌اند و کی‌یف حتی پیش از آغاز زمستان چندین خاموشی را تجربه کرده است.