گزارش محرمانه درباره کودکان ربوده‌شده سوریه منتشر نخواهد شد

یک موسسه خیریه جهانی فعال در حوزه کودکان اعلام کرده است گزارشی را که برای بررسی نقش خود در جداسازی کودکان از خانواده‌هایشان در جریان جنگ داخلی سوریه سفارش داده بود، منتشر نخواهد کرد.

موسسه «دهکده‌های کودکان اس‌او‌اس بین‌المللی» همچنین هنوز به خانواده‌های سوری‌ که از بازداشت‌های سازمان‌یافته از سوی حکومت آسیب دیده‌اند غرامتی پرداخت نکرده است. با وجود آن‌ که در برنامه‌ها و طرح‌هایی که بی‌بی‌سی دیده و در قالب همکاری با گروهی از روزنامه‌نگاران بین‌المللی بررسی کرده، وعده انجام این کار داده شده بود.

در دوران ریاست‌جمهوری بشار اسد، نیروهای امنیتی سوریه صدها کودک را از والدین زندانی‌شان جدا کردند و به اس‌او‌اس و دیگر یتیم‌خانه‌ها دستور دادند هویت و محل نگهداری آن‌ها را مخفی کنند.

تحقیقات «بی‌بی‌سی آی» با عنوان «کودکان ربوده‌ شده سوریه» که در سپتامبر ۲۰۲۵ در قالب پروژه‌ای مشترک با «لایت‌هاوس رپورتس» و رسانه‌های دیگر منتشر شد، نشان داد حکومت از این کودکان برای فشار بر خانواده‌هایشان و مذاکره بر سر تبادل زندانیان استفاده می‌کرد.

خواهران لیلا و لیان غبیص در سال ۲۰۱۵، زمانی که به‌ ترتیب هشت و چهار سال داشتند، از مادرشان، امامه، جدا و به اس‌او‌اس منتقل شدند. سه سال طول کشید تا آن‌ها در جریان یک تبادل زندانیان دوباره به والدینشان بپیوندند.

لیان وقتی دوباره مادرش را دید، او را نشناخت.

این خانواده بعدتر از طریق سازمان ملل به‌عنوان پناهنده به آمریکا رفتند، اما آسیب روانی آن سال‌های از دست‌ رفته همچنان بر آن‌ها سنگینی می‌کند.

امامه به بی‌بی‌سی گفت: «چه کنار هم باشیم و چه تنها، دائما به اتفاقی که برایمان افتاد فکر می‌کنیم. این ماجرا تاثیر بسیار بزرگی بر تک‌تک اعضای خانواده ما گذاشت.»

پس از سقوط اسد در سال ۲۰۲۴، اس‌او‌اس اذعان کرد که بیش از ۱۴۰ کودک از سوی نیروهای امنیتی سوریه به مراکز نگهداری کودکان این موسسه منتقل شده بودند.

فدراسیون اس‌او‌اس، که انجمن‌هایی در بیش از ۱۳۰ کشور دارد و از سازمان ملل و دولت‌های اروپایی کمک مالی و بودجه دریافت کرده است، از شرکت حقوقی نروژی «ویرشولم» خواست تحقیق کند مسئولیت این ماجرا بر عهده چه کسانی بوده است.

این گزارش در دسامبر ۲۰۲۵ آماده و تحویل شد و وکلا در ژانویه به بی‌بی‌سی گفتند که احتمالا نسخه‌ای از آن که اطلاعات هویتی افراد از آن حذف شده است، به‌طور عمومی منتشر خواهد شد.

اما چند ماه بعد، در ایمیلی در ماه مه که بی‌بی‌سی آن را دیده است، دومنیکو پاریزی، رئیس هیئت‌مدیره اس‌او‌اس، به کارکنان گفت این تحقیق «مخدوش» شده و نه در داخل سازمان به اشتراک گذاشته خواهد شد و نه به‌صورت عمومی منتشر می‌شود.

در فایل صوتی جلسه‌ای داخلی که بی‌بی‌سی و گروه گسترده‌تر روزنامه‌نگاران به آن دست یافته‌اند، پاریزی برخی کارکنان ناشناس را متهم کرد که تلاش کرده‌اند گزارش را «دستکاری» کنند تا سازمان را «طوری نشان دهند که انگار ما آدم‌بدهای ماجرا هستیم».

اس‌او‌اس بین‌المللی گفت از آنجا که بررسی‌هایش همچنان ادامه دارد، در موقعیتی نیست که درباره گفت‌وگوهای داخلی اظهارنظر کند.

نسخه پیش‌نویس گزارش که بی‌بی‌سی دیده است، می‌گوید اس‌او‌اس مجبور نشده بود کودکان را از نیروهای امنیتی تحویل بگیرد و مسئولیت نهایی مراکز مرتبط اس‌او‌اس در سوریه بر عهده دفتر بین‌المللی این موسسه در وین بوده است.

سخنگوی اس‌او‌اس گفت هیئت‌مدیره درباره گزارش «مشاوره حقوقی مستقل» دریافت کرده و روند بررسی همچنان ادامه دارد. او گفت هیئت‌مدیره «متعهد است مسئولیت نهادی تصمیم‌های گرفته‌شده را مشخص کند».

تصمیم برای منتشر نکردن گزارش نهایی، تنش‌هایی را تشدید کرده که ممکن است به فروپاشی این موسسه خیریه، که در سال ۱۹۴۹ تاسیس شده، منجر شود.

انجمن‌های اس‌او‌اس در بریتانیا، نروژ، سوئیس، سوئد، فرانسه و هلند که سهم قابل توجهی در تامین بودجه این سازمان داشتند، از آن زمان تصمیم گرفته‌اند از فدراسیون خارج شوند و به موسسات خیریه مستقل تبدیل شوند.

در ماه دسامبر، مدیران انجمن آلمانی «دهکده‌های کودکان اس‌او‌اس ورلدواید»، که به تنهایی بیشترین سهم را در تامین بودجه اس‌او‌اس دارد، به خروج از فدراسیون رای دادند. اما هیئت نظارت آلمان، که در مقام امنای این موسسه خیریه عمل می‌کند، این تصمیم را لغو کرد و در ماه فوریه هر سه مدیر را برکنار کرد.

اس‌او‌اس ورلد‌واید به بی‌بی‌سی گفت این مدیران به دلیل «نقض جدی وظایف» اخراج شده‌اند.

مدیران این ادعا را رد می‌کنند و برکناری خود را در دادگاه‌های آلمان به چالش کشیده‌اند.

پیش از برکناری، مدیران آلمانی یک صندوق «غرامت داوطلبانه» برای قربانیان سوری کنار گذاشته بودند، اما بر اساس چندین سند افشاشده از منابع مختلف که بی‌بی‌سی دیده است، تاکنون هیچ مبلغی پرداخت نشده است.

سخنگوی اس‌او‌اس گفت این موسسه «آمادگی» خود را برای حمایت از آسیب‌دیدگان اعلام کرده است، اما ارائه کمک به «شرایط حقوقی و عملی‌ بستگی دارد که نیازمند هماهنگی با طرف‌های مرتبط است».

خانواده‌های سوری‌ که با آن‌ها گفت‌وگو کردیم می‌گویند همچنان منتظر تماس اس‌او‌اس هستند.

امامه گفت: «امیدوار بودم اس‌او‌اس عذرخواهی کند و حمایتی ارائه دهد تا بابت آسیبی که با جدا کردن من از خانواده‌ام به من وارد کردند جبران شود. هیچ‌ کس از اس‌او‌اس با ما صحبت نکرد و هیچ‌ چیزی به ما نداد.»

این تحقیق بی‌بی‌سی آی بخشی از پروژه‌ای مشترک با «سودش زایتونگ»، «لایت‌هاوس ریپورتس»، «زنانی که جنگ را بردند» و «الجمهوریه» است. شارلوت آلفرد سردبیر ارشد «لایت‌هاوس ریپورتس» است.