شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
کافهرفتن با چادر؛ چگونه تصاویر زنان محجبه در اماکن عمومی یک «حرکت اعتراضی» توصیف شد؟
- نویسنده, ترانه فتحعلیان
- شغل, بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
اگر شما هم شبها پیش از خواب عادت دارید اینستاگرام و ایکس را زیر و رو کنید و از سیر تا پیاز خبرها و ترندهای شبکههای اجتماعی سردربیاورید، احتمالا میدانید «چادر» و «کافه» چه ربطی به هم دارند. در هفتهای که گذشت، تایملاین شبکه اجتماعی ایکس پر شده بود از عکس زنان و دختران جوان چادری در کافیشاپها. بعضی از آنها نوشته بودند که محجبه هستند، اما معمولا چادر به سر نمیکنند. با این حال، تصمیم گرفته بودند با چادر به کافه بروند.
حتی عدهای نیز از حضور خود با چادر در اماکن عمومی دیگر، مانند ساحل و مراکز خرید، عکس منتشر کردهاند. در واکنش، بسیاری از کاربران هم درباره معنای این تصاویر و انگیزه انتشار آنها بحث کردند.
اما ماجرا چه بود و چرا انتشار این تصاویر به یکی از موضوعات مورد توجه در شبکههای اجتماعی تبدیل شد؟
چرا ترند شد؟
چندی پیش یکی از کاربران ایکس در پستی به تندی از حضور زنان چادری در کافهها انتقاد کرد. این پست که بازدید گستردهای داشت، واکنشهای بسیاری را به دنبال داشت و پس از آن برخی زنان چادری در پاسخ، عکسهای خود را در کافهها منتشر کردند.
او کمی بعد ضمن عذرخواهی، پست خود را حذف کرد و گفت انتظار نداشت تا این حد پربازدید شود. این کاربر، بدون اشاره به نام شخص یا نهاد خاصی، گفت که درباره این پست با او تماس گرفتهاند. او همچنین گفت که اطلاعات شخصیاش منتشر شده و در پی آن افراد زیادی در تلگرام با او تماس گرفته و به او ناسزا گفتهاند.
از استقبال تا انتقاد
اما ماجرا همینجا تمام نشد و موج انتشار عکسهای زنان چادری در شبکههای اجتماعی بالا گرفت. این موضوع خود به یکی از بحثهای شبکههای اجتماعی تبدیل شد و کاربران را به چند دسته تقسیم کرد؛ عدهای از کاربران آن را یک «اکت سیاسی» و «حرکت اعتراضی» خواندند.
موافقان این موج از «شهامت» این زنان تقدیر کرده و دیگر زنان باحجاب را نیز به حضور در اماکن عمومی تشویق کردهاند.
در مقابل، برخی از کاربران نیز گفتهاند در کشوری که در آن حجاب اجباری است و زنان به دلیل رعایت نکردن آن بازداشت، زندانی، شکنجه و حتی کشته شدهاند، حضور بدون روسری در کافهها نشانه شجاعت و افتخار است، نه حضور با چادر.
کاربری نوشت که برخی زنان چنان از کافهرفتن با چادر دم میزنند، انگار که گشت ارشاد چادریها را بازداشت میکند.
یکی از کاربران یادآور شد که تا همین چندی پیش، قبل از جنبش «زن، زندگی، آزادی» بسیاری از کافهها، رستورانها و فروشگاهها روی دیوار خود تابلوی «از پذیرش خانمهای بیحجاب معذوریم» نصب کرده بودند اما حالا عکس چادر در کافه به عنوان عمل شجاعانه پست میشود. او گفت که در این سالها «زن ایرانی منتظر نشده تا حقش برای زندگی را قانونی تحویلش بدهند و خودش برای آزادی جنگیده است.»
یکی دیگر از کاربران نوشت: «آنقدر در اقلیت هستند که حضور با چادر در فضاهای عمومی برایشان به یک دستاورد تبدیل شده است؛ حرکتی که خودشان آن را شجاعانه و پرریسک میدانند.»
در همین حال عکسی که سالها پیش از دو زن جوان بدون روسری در حال خوردن صبحانه در یک رستوران وایرال شد، دوباره در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود. برخی کاربران یادآور شدهاند که وقتی این عکس برای نخستین بار منتشر شد، بازتاب گستردهای داشت و عدهای اقدام این زنان را شجاعانه توصیف کردند. کاربر دیگری درباره این عکس نوشت که از زمانی که تصویر این دو زن بسیاری را حیرتزده کرد، زنان ایران راهی بسیار طولانی پیمودهاند و حالا کار به جایی رسیده که کافهرفتن با چادر عجیب به نظر میرسد.
عدهای نوشتهاند که در روزهایی که وضعیت معیشت قشر بزرگی از مردم به مرحله بحرانی رسیده و گرسنگی در کشور رو به گسترش است، کافهرفتن این افراد بهخودیخود نشاندهنده شکاف عمیق میان آنها و بخش بزرگی از جامعه است.
برخی دیگر نیز نوشتهاند که به گمان آنها، زنانی که با چادر از کافهرفتن خود عکس گرفتهاند، میخواهند بخشی از جامعه و فضایی باشند که دیگر خود را جزئی از آن نمیدانند.
در این میان، عدهای نیز از شکاف و جدال بهوجودآمده میان افراد محجبه و مخالفان حجاب انتقاد کرده و بر اهمیت زندگی مسالمتآمیز افراد با پوششها و باورهای مختلف تأکید کردهاند. آنها میگویند حق انتخاب پوشش یعنی همه بتوانند آنطور که میخواهند در جامعه حاضر شوند، بیآنکه مورد قضاوت قرار بگیرند.
برخی از کاربران هم عکس خود را بدون روسری در کنار دوستان چادریشان منتشر کرده و از همبستگی افراد با عقاید مختلف دفاع کردهاند.
یک نفر از خاطرات دانشگاهش تعریف کرد و گفت که هر وقت حراست دانشگاه به خاطر حجاب او را مورد آزار قرار میداد، دوست چادریاش به کمکش میآمد.
شمشیر داموکلس حجاب هنوز بالای سر زنان ایرانی
برای کسانی که سالهاست تحولات ایران را از دور دنبال میکنند، دیدن زنان و دختران بدون مانتو و روسری در کافهها، مراکز خرید و دیگر اماکن عمومی، با تصویری که سالها از فضای عمومی ایران وجود داشت تفاوت قابل توجهی دارد. در همه سالهای گذشته، برای بسیاری از زنان، بیرون آمدن با روسریای که مدام از سر سُر میخورد یا مانتویی که معیارهای مورد نظر گشت ارشاد را رعایت نمیکرد، میتوانست با نگرانی از تذکر، بازداشت یا برخورد مأموران همراه باشد.
حالا در اینستاگرام دخترانی را در کافههای ایران میبینیم که حتی همراه خود روسری ندارند. موهای بلند خود را آشکارا نمایش میدهند و بدون مانتو، و گاهی با کراپتاپ، در سطح شهر رفتوآمد میکنند. تا همین چند سال پیش، حضور زنان بدون روسری در بسیاری از اماکن عمومی غیرقابل تصور بود. با این حال، این تغییرات در مسیری طولانی و پرهزینه رخ داده است. آیا میتوان گفت زنان ایران در مبارزه با حجاب اجباری پیروز شدهاند؟
شاید قانون درباره حجاب اجباری تغییری نکرده باشد، اما در ماههای اخیر نشانههایی از کاهش سختگیری در اجرای آن دیده شده است. در روزهای آتشبس، رسانههای حکومتی در پوشش تجمعات شبانه حامیان حکومت، زنانی را نیز نشان میدادند که بدون حجاب در این تجمعات حضور داشتند و برخی مقامها آنها را «از خود» معرفی میکردند. البته این موضوع در میان حامیان حکومت نیز اختلافنظرهایی ایجاد کرد.
از جمله رسول فلاحتی، امام جمعه رشت، به تندی درباره زنانی که بدون حجاب در تجمعات شبانه حاضر شده بودند، گفته است: «خودتان را جمع کنید، شرمتان باد.» او تأکید کرد که این کار «مخالفت با خدا و قرآن» است.
این اظهارات انتقاداتی را در میان حامیان حکومت به دنبال داشت. برخی روحانیون، از جمله اصولگرایانی مانند علیرضا پناهیان و محمدصادق محفوظی، به سخنان او واکنش نشان دادند.
البته حضور زنان بدون روسری انتقادهای بسیاری را نیز از سوی مخالفان حکومت به دنبال داشت. عدهای جمهوری اسلامی را متهم کردند که برای «اثبات خود به هر چیزی متوسل میشود، حتی اگر روی مهمترین ارزشهای خود پا بگذارد.»
عدهای نیز گفتهاند که حضور زنان بیحجاب در این تجمعات به معنای عقبنشینی حکومت از حجاب اجباری نیست، بلکه نشاندهنده نوعی نرمش استراتژیک برای دستیابی به اهداف سیاسی است.
این موضوع دوباره ما را به همان سوال اصلی برمیگرداند: آیا زنان ایران در مبارزه با حجاب اجباری پیروز شدهاند؟
از تصاویر منتشرشده در اینستاگرام از زنان با موهای باز در کافهها که بگذریم، همچنان روایتهای پرشماری از آزار زنان به دلیل حجاب منتشر میشود.
در همین حال برخی از مخاطبان بیبیسی فارسی از افزایش سختگیریها علیه زنان بازداشتشده در اعتراضات دی ۱۴۰۴ به دلیل عدم رعایت حجاب اجباری گفتهاند. یکی از مخاطبان به بیبیسی فارسی گفت که با گذشت چهار ماه از بازداشت همسرش، او به دلیل امتناع از پوشیدن روسری از ملاقات محروم شده است.
برخی دیگر از ممنوعیت ورود به بسیاری از اماکن، ادارات و بانکها بدون حجاب گفتهاند و عدهای نیز همچنان از تحمیل حجاب در خیابانها سخن میگویند.
بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا زنان ایران در مبارزه با حجاب اجباری پیروز شدهاند، چندان ساده نیست. اگرچه صحنههایی که تا همین چند سال پیش بهسختی قابل تصور بود، امروز در بسیاری از شهرهای ایران دیده میشود، اما حجاب اجباری همچنان از نظر قانونی پابرجاست و روایتهای بسیاری از ادامه فشارها و محدودیتها بر زنان منتشر میشود.
