کمدین مشهور ترکیه‌ به‌دلیل شوخی با قرآن و اردوغان بازداشت شد

دنیز گوکتاش،‌ استندآپ کمدین و طنزپرداز اهل ترکیه در فرودگاه اصلی شهر استانبول بازداشت و با حکم دادگاهی به طور موقت به زندان افتاده است. علت بازداشت او ویدیویی از اجرایش در یوتیوب است که بیش از ۹ میلیون بار دیده شده است. آقای گوکتاش متهم است که در اجرای برنامه طنز خود «نفرت پراکنی و تحریک به دشمنی» کرده است و همچنین به رجب طیب اردوغان،‌ رئیس‌جمهور ترکیه «توهین» کرده است.

بازداشت او تازه‌ترین مورد سرکوب مخالفان و منتقدان در ترکیه در راستای سرکوب مخالفان و منتقدان از طریق برخورد قضایی است. موجی که پیشتر فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران و دیگر چهره‌های شناخته شده را هم در بر گرفته است.

در هفته‌های اخیر،‌ در ترکیه دسترسی به حساب‌های کاربری شمار زیادی از سازمان‌ها و فعالان حقوق جامعه «ال جی‌بی‌تی کیو پلاس» در شبکه‌های اجتماعی مسدود شده است.

در همین حال در آستانه برگزاری نشست هفته آینده رهبران ناتو در آنکارا،‌ پایتخت ترکیه بیش از ۲۰۰ نفر بازداشت شدند.

ده‌ها هزار نیروی امنیتی برای برگزاری نشستی به میزبانی رجب طیب اردوغان در روزهای ۱۶ و ۱۷ تیرماه (۷و ۸ ژوئیه) اعزام شدند. در این نشست قرار است دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا با همتایان اروپایی خود و ولودیمیر زلنسکی رئیس‌جمهور اوکراین دیدار کند.

ماه گذشته تعدادی از خبرنگاران،‌ وکلا،‌ دانشگاهیان،‌ اعضای اتحادیه‌های کارگری، فعالان محیط‌ زیست و فعالان حقوق جامعه «ال جی‌بی‌تی کیو پلاس» بازداشت شدند.

مقامات ترکیه تا هفته آینده (۱۹ تیرماه) برگزاری هر نوع تجمعی را در شهر آنکارا ممنوع اعلام کردند و رسانه‌های مستقل ترکیه می‌گویند درخواست آنها برای پوشش خبری این نشست رد شده است.

نمایندگان ناتو اعلام کرده است که دسترسی رسانه‌ها و موضوع پوشش خبری این نشست بستگی به کشور میزبان دارد اما گفتند که در حال رایزنی با مقامات ترکیه هستند.

در میان بازداشت شدگان اخیر گروهی از داوطلبان یکی از شناخته‌ شده ترین سازمان‌های محیط‌ زیستی ترکیه یعنی «بنیاد تما» هم هستند. این بنیاد اعلام کرد که بسیاری از بازداشت شدگان افراد بازنشسته‌ای بودند که از یک سفر طبیعت‌گردی باز می‌گشتند و بیشتر این افراد بعدا آزاد شدند.

دنیز گوکتاش هم هنگام بازگشت از تعطیلات در استانبول بازداشت شد و تصویرهای این هنرمند در حالیکه به دست‌هایش دستبند زده بود و ماموران او را با خود می‌بردند با انتقاد شدید هوادارانش روبرو شد.

روز جمعه مقامات قضایی استانبول پس از بازجویی دادستان‌ها از دنیز گوکتاش،‌ با درخواست بازداشت موقت او تا زمان برگزاری دادگاه موافقت کردند.

بازداشت او به دلیل بخشی از اجرای یک استندآپ کمدی او بود که در آن درباره رجب طیب اردوغان و قرآن صحبت کرد.

دادستانی کل استانبول می‌گوید که مقامات قضایی ۱۸۵ مورد شکایت درباره این ویدئو دنیز گوکتاش دریافت کردند. اداره امور دینی ترکیه بدون نام بردن از دنیز گوکتاش،‌ در خطبه هفتگی نماز جمعه که در تمام مساجد ترکیه برگزار میشود،‌ به اجرای این استندآپ اشاره کرد.

این نهاد اعلام کرد که در فضاهای دیجیتال «گاه به سخره گرفتن ارزش‌های مقدس ما به بهانه طنز،‌ روز به روز فرزندان ما را از ارزش‌های دینی و فرهنگی‌مان دورتر می‌کند.»

دنیز گوکتاش در اظهارات خود به دادستان گفت که «به هیچ وجه قصد توهین به افراد مذهبی را نداشته است.»

او همچنین اتهام توهین به رئیس‌جمهور را رد کرد و گفت که نزدیک به سه سال است که این برنامه را در شهرهای مختلف ترکیه اجرا می‌کند و استفاده از واژه «دیکتاتور» موضوعی است که در ترکیه یه طور گسترده درباره آن حرف زده می‌شود.

حدود یک ماه پیش، این برنامه طنز در یکی از مشهورترین سالن‌های روباز در استانبول اجرا و ضبط شد و از حدود ۱۰ روز پیش ویدئو برنامه در یوتیوب منتشر شد.

دنیز گوکتاش گفت: «بیش از ۱۰۰ هزار نفر این اجرا را زنده تماشا کردند و حتی یک نفر هم از اینکه از بخش خاصی از این برنامه آزرده شده باشد یا آن را توهین تلقی کرده باشد،‌ شکایتی مطرح نکرده است.»

منتقدان،‌ بازداشت دنیز گوکتاش را بخشی از الگوی گسترده‌تری در ترکیه می‌دانند که چهره‌های اجتماعی و منتقدان را هدف قرار داده است.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر هم نسبت به «محدودیت‌های گسترده علیه بزرگترین حزب مخالف، رسانه‌ها و به طور کلی آزادی بیان» در ترکیه هشدار داده است.

اکرم امام‌اوغلو، شهردار استانبول و مهم‌ترین رقیب سیاسی رجب طیب اردوغان، بیش از یک سال است که در زندان به سر می‌برد و از ماه مارس گذشته به اتهام‌های متعددی، از جمله فساد، محاکمه شده است.

حزب اکرم امام اوغلو یعنی حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP) نیز با موج گسترده‌ای از فشارهای قضایی روبه‌رو شده است؛ این حزب این اقدامات را «کودتای قضایی» علیه دموکراسی ترکیه توصیف کرده است.

در ماه مه، دادگاهی در آنکارا تمامی رهبران حزب جمهوری‌خواه خلق، از جمله اوزگور اوزل، رئیس حزب را برکنار و کمال قلیچداراوغلو، سیاستمدار باسابقه این حزب که در آخرین انتخابات ریاست‌جمهوری از اردوغان شکست خورده بود، جایگزین او کرد.

دیروز، جمعه، جمعیتی در مقابل دادگاه چاغلایان استانبول در حمایت از دنیز گوکتاش تجمع کردند. هم‌زمان، با ورود کمال قلیچداراوغلو به دادگاه، شعار «خائن» در سالن دادگاه شنیده شد.

آقای قلیچدار اوغلو بازداشت دنیز گوکتاش را در فرودگاه مورد انتقاد قرار داد و گفت که او باید آزاد شود. با این حال بسیاری از مخالفان معتقدند بازگرداندن او به رهبری حزب جمهوریخواه خلق،‌ تلاشی از سوی حکومت ترکیه برای تضعیف و خنثی کردن این حزب بوده است.

معترضان همچنین تا حدی این سیاستمدار ۷۷ ساله را مسئول هدف قرار گرفتن جوانان از سوی مقامات حکومتی می‌دانند.

انجمن «مطالعات رسانه و حقوق» که وضعیت آزادی بیان را در جهان رصد می‌کند، اعلام کرد که دنیز گوکتاش فقط به خاطر «جوک گفتن» با خطر زندان روبرو شده است. این سازمان تاکید کرد که بر اساس قانون اساسی ترکیه و همچنین کنوانسیون اروپایی حقوق بشر،‌ طنز و هجو از حمایت و مصونیت قانونی برخوردار است.