«کودک دیجیتالی»؛ موبایل با بچه‌ها چه می‌کند؟

منتشر شده در ۸ آبان ۱۴۰۵ - ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

با گسترش میزان استفاده از موبایل، تبلیت و سایر نمایشگرهای در خانواده‌ها، نگرانی از تاثیر این ابزارهای مدرن بر رشد کودکان در سطح جهان افزایش یافته است.

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند کودکان زیر یک سال اصلاً در معرض نمایشگر قرار نگیرند و برای کودکان خردسال نیز زمان استفاده از صفحه‌های نمایش محدود باشد.

بخش مهمی از نگرانی پژوهشگران نه خودِ فناوری، بلکه جایگزین شدن نمایشگرها با بازی، خواب، گفت‌وگو و تعاملات انسانی است.

گزارش دولتی بریتانیا در سال ۲۰۲۶ تأکید کرده که استفاده زیاد از نمایشگرها در سال‌های اولیه زندگی با کاهش فعالیت کلامی، محدود شدن دایره واژگان، مشکلات توجه و برخی تأخیرهای رشدی ارتباط نشان داده است، هرچند کیفیت محتوا و نقش والدین نیز اهمیت زیادی دارد.

توضیح تصویر، نمایی از فیلم «کودک دیجیتالی»

آکادمی کودکان آمریکا نیز سال‌هاست هشدار می‌دهد که در سال‌های اولیه رشد مغز، رسانه‌های دیجیتال نباید جای تعامل کودک با والدین، بازی و تجربه‌های واقعی را بگیرند.

همزمان با گسترش این پدیده، مطالعات متعددی در کشورهای مختلف تلاش کرده‌اند رابطه میان میزان استفاده کودکان از رسانه‌های دیجیتال و موضوعاتی مانند رشد زبان، کیفیت خواب، تمرکز، یادگیری و مهارت‌های اجتماعی را بررسی کنند. اگرچه درباره بسیاری از این موضوعات هنوز اجماع کامل علمی وجود ندارد، اما اهمیت سال‌های نخست زندگی و نقش تعاملات انسانی در رشد کودک، از جمله موضوعاتی است که مورد توجه متخصصان قرار گرفته است.

در ایران نیز نمونه‌های قابل توجهی از میزان اثر گذاری این ابزارها بر مغز کودکانی که در معرض آن قرار گرفته‌اند مشاهده شده و تعداد قایل توجهی از خانواده‌ها با نگرانی شاهد تاثیر این ابراز بر رشد ذهنی کودکان خود بوده‌اند.

فیلم «کودک دیجیتالی» که در برنامه آپارات بی‌بی‌سی به نمایش درآمد، تصویری آگاهی‌دهنده و هشدار‌دهنده در این زمینه برای خانواده‌هاست.

این مستند مخاطب را با تجربه خانواده‌هایی همراه می‌کند که تغییرات رفتاری، ارتباطی و رشدی فرزندان خود را از نزدیک مشاهده کرده‌اند. در کنار این روایت‌ها، کارشناسان درباره اهمیت سال‌های نخست زندگی کودک و نقش تعاملات انسانی، بازی، گفت‌وگو و ارتباط اجتماعی در رشد طبیعی کودک سخن می‌گویند. فیلم یادآوری می‌کند که رشد کودک تنها به تغذیه و مراقبت جسمانی محدود نمی‌شود و شکل‌گیری مهارت‌های زبانی، اجتماعی و عاطفی نیز به حضور مؤثر والدین و تجربه‌های واقعی زندگی وابسته است.

یکی از موضوعات قابل توجهی که در فیلم مطرح می‌شود، شباهت برخی پیامدهای ناشی از استفاده افراطی از صفحه‌نمایش با بعضی نشانه‌های اختلالات رشدی است.

در همین مسیر، فیلم خانواده‌ها را به توجه بیشتر نسبت به کیفیت روابط روزمره با فرزندان و مدیریت زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال دعوت می‌کند.

«کودک دیجیتالی» در عین داشتن بار آموزشی، با رویکردی مشاهده‌گرانه ساخته شده است. دوربین تنها شاهد اتفاق‌ها است و اجازه می‌دهد تجربه‌های واقعی خانواده‌ها و دیدگاه‌های متخصصان، مسیر روایت را شکل دهند. همین ویژگی به اثر صداقت و باورپذیری بیشتری بخشیده و آن را از بسیاری آثار آموزشی مشابه متمایز کرده است.

توضیح تصویر، محمد احمدی، فیلمساز - پوستر فیلم «کودک دیجیتالی»

درباره کارگردان

محمد احمدی متولد سال ۱۳۴۱ در شهرستان تفت است. او فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۶۲ و از طریق آشنایی با انجمن سینمای جوانان در یزد آغاز کرد. احمدی در رشته عکاسی تحصیل کرده و فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان عکاس در سینمای ایران ادامه داده است. تجربه حضور در بخش‌های مختلف تولید فیلم، شناختی عمیق از فرآیند فیلمسازی در اختیار او قرار داد و زمینه ورودش به عرصه کارگردانی را فراهم کرد.

او از اوایل دهه ۱۳۸۰ به عنوان کارگردان به شکل حرفه‌ای فعالیت خود را گسترش داد و مجموعه‌ای از آثار مستند و سینمایی را با محوریت مسائل اجتماعی و انسانی ساخت. در میان آثار شناخته‌شده او می‌توان به مستندهای «شاعر زباله‌ها»، «حقیقت گم‌شده»، «اسیر» و «انتظار» اشاره کرد؛ آثاری که هر یک با نگاهی واقع‌گرایانه به سراغ سوژه‌های کمتر دیده‌شده جامعه رفته‌اند. «کودک دیجیتالی» نیز در ادامه همین مسیر ساخته شده و یکی از دغدغه‌های مهم خانواده‌ها در عصر فناوری را به تصویر کشیده است.